A RÚA XUDEA

Curso en Ribadavia e Monforte sobre as xuderías de Galicia

2011-09-25T18:43:00.000-07:00

Chégame desde a Asociación Galega de Amizade con Israel a seguinte información dun curso organizado pola UNED.

************************************

As Xudarías de Galicia
Organizado pola UNED-Ourense terá lugar os vindeiros días 28 e 29 de Outubro. en Monforte de Lemos e Ribadavia sob a dirección do profesor Enrique Cantera Montenegro.
Programa:
- VENRES, 28 de OUTUBRO (Monforte de Lemos)Centro do Viño da Ribeira Sacra16:00 h: OS XUDEOS DE MONFORTE. A FAMILIA DOS GAIBOR

Imparte:Sr.D.Felipe Aira Pardo, Historiador.

17:00 h: CULTURA E TRADICIÓNS. COSTUMES CULINARIAS SEFARDÍS.

Imparte:Sr. D. Alfredo Asaf Fernández Pino, Presidente da Comunidade Xudía B´nei Israel de Galicia.

18:00 h HISTORIA DOS XUDÍOS EN GALICIA. PRINCIPALES XUDERÍAS.

Imparte:Prof. Dr. Anselmo López Carreira, Profesor - Titor Historia Medieval-UNED Ourense.

19:00 h. VISITA AO BARRIO XUDÍO DE MONFORTE DE LEMOS. PARTE PRÁCTICA

Imparte: Técnicos do Concello de Monforte de Lemos.

21.00 h. Remate do curso en Monforte de Lemos.

***
- SÁBADO, 29 de OUTUBRO (Ribadavia)
Salón de Actos do Concello de Ribadavia, Praza Maior09:00 h: A REDE DE XUDERIAS DE ESPAÑA. PROGRAMA RASGO.

Imparte:Sr.D.Antonio Míguez Amil, Oficina Municipal de Turismo, Concello de Ribadavia.

10:00 h: O BARRIO XUDÍO DE RIBADAVIA. PROTAGONISTAS E REFERENCIAS AO VIÑO.

Imparte: Dra. Gloria de Antonio Rubio, CSIC-Padre Sarmiento-Xunta de Galicia.

11:00 h: OS GUÍAS E A SUA CONTRIBUCIÓN A DINAMIZACIÓN TURÍSTICA DAS XUDERÍAS GALEGAS. EXPERIENCIAS E ANECDOTARIO.

Imparte:Sra. Dna. Rosa María Dorado Vidal. Guía espacialista de Galicia.

12:00 h: OS XUDEO-CONVERSOS: O CASO DO MALSÍN E A HISTORIA DAS IRMÁNS TOUZA.

Imparte: Sr. D. Xosé Ramón Estévez, Historiador, Centro Estudos Medievais de Ribadavia.
13:00 h:VISITA GUIADA A XUDERÍA DE RIBADAVIA E AO CIXGA. PARTE PRÁCTICA.

Imparte:Sr. D. Antonio Míguez Amil, Concello de Ribadavia.

14:00 h: Clausura e Xantar. Menú Sefardí.
ORGANIZACIÓN:
Curso de Extensión UniversitariaLugar: Salón de Plenos do Concello de Ribadavia e Centro do Viño da Ribeira Sacra, Rúa Comercio 6, Monforte de Lemos

Datas: 28 e 29 de outubro 2011

Nº de horas: 10 horas, aprobados 1 crédito de libre elección (0,5 ECTS) para alumnado da UNED e solicitada a homologación á Xunta de Galicia para Guias Turisticos. Dereito a diploma coa asistencia do 85 % das actividades. Prazas: Limitadas por rigurosa orde de inscrición. Taxas de matriculación: Ordinaria: 25 € (35 € con xantar sefardÍ) Alumnado da UNED: 20 € (30 € con xantar sefardí) Demandantes de emprego, bolseiros, discapacitados e xubilados: 10 € (20 € con xantar sefardí)

Obxetivos: Salientar o importante papel da presenza xudía na historia de Galicia, achegar aos participantes a recuperación do noso patrimonico cultural xudeo, e potenciar a formación para promocionar o turismo foráneo interesado no legado hebraico.

CURSO HOMOLOGADO POLA SECRETARIA XERAL PARA O TURISMO PARA OS GUÍAS TURÍSTICOS DE GALICIA.

Prazo de Matrícula: Do 3 ó 26 de OUTUBRO de 2011.

Documentación a achegar segundo o tipo de matrícula:

Copia matricula Universitaria

Copia da tarxeta de demandante de emprego, xubilado, discapacitado ou certificado de bolseiro.

Pago:Nº Conta: Novacaixagalicia: 2080–5252–90–3040256790.
Para máis información:
Teléfono: 988 371444
Fax: 988 371440

E-mail: cursos@ourense.uned.es

II Sehudat Shabat en Galicia

2011-08-21T01:16:00.000-07:00

Desde a Asociación Galega de Amizade con Israel-AGAI continuan co ciclo de actividades gastronómico-culturais encetado o pasado 11 de xuño en Monforte de Lemos co que será o II SEHUDAT SHABAT que desta volta terá lugar en Tui, (Pontevedra), o vindeiro día 3 de setembro.

Data: sábado 3 de setembro de 2011
Hora de encontro: ás 12:00 ao pé da porta da Catedral para unha visita guiada polas testemuñas do Tui xudeu.
Lugar: Tui, (Pontevedra)
Hora do Xantar: ás 14:00 no Restaurante do Parador Nacional San Telmo de Tui, sito na avenida de Portugal s/n (Teléfono: 986 600 300)

O prezo do prato é de 35€ por persoa, que deberá ser ingresar previamente facendo constar o nome e número de comensais na seguinte conta bancaria da Asociación
NOVACAIXAGALICIA: 2091 0518 57 3040025495.
O prazo para anotarse e facer o ingreso remata o venres 26 de agosto ás 14:00 horas.

Menú do II Sehudat Shabbat:

- Ensalada de Cogombro en Vinagre de Sidra e Mel de Acacia
- Surtido de Queixos e Cecina
- Filetes de Salmón ao fiuncho (Hinojo) con Arroz e Froitos Secos
- Mazá Asada con Mel e Peixes Amendoados
- Pan: de Bola, de Pasas e Noces
- Bebidas: Cervexas, Refrescos, Mosto sefardí, Augas Minerais, Viño Branco ( DO Rias Baixas ) e Tinto ( DO Rioja )
- Café e Licores

Como chegar ao Parador?

O Parador atópase a 1 km. do centro de Tui, á beira do río Miño, xunto á Ponte que comunica con Portugal. Desde o norte de Galicia, a principal vía de acceso é a autoestrada do Atlántico (A9) até Vigo e desde Vigo pola autovía das Rías Baixas até a altura da última saída antes de chegar a Portugal (saída Nº 172 Tui- A Guarda - O'Rosal). Outra alternativa é a N -550, ou desde o resto do país, a autovía A52 e a N-120, abandonando esta no Porriño, para tomar a autovía das Rías Baixas a Portugal.

II SHEHUDAT SHABAT

A nosa arela é recuperar na nosa Memoria colectiva, as vivencias e a Historia das comunidades xudías de Galicia. Pretendemos con este segundo xantar seguir coñecendo o noso pasado histórico e alimentando o alma e a carne coa cociña sefardí dos nosos devanceiros xudeus galegos.

Comezamos estes xantares polas lareiras sefardís galegas en Monforte de Lemos. Agora tócalle a fermosa vila de Tui onde visitaremos acompañados polo historiador Suso Vila as testemuñas do Tui xudeu, falaremos do seu pasado e para remate iremos ao xantar do 2º Sehudat Shabbat. Coñeceremos entón os costumes alimenticos e as normas para o xantar según a tradición hebrea.

Son moitas as receitas típicas para poder cociñar nestas datas próximas de Rosh Hashaná, o Aninovo xudeu, pero decidímonos para este segundo xantar polo menú que agardamos sexa do voso gusto.

Bo proveito!

Betéavon!

Se queres participar podes chamar ao teléfono de AGAI: 610 424 174 ou ben enviar un correo a amizadeconisrael@yahoo.es

Non é preciso ser socio de AGAI

As xudarías galegas

2011-08-03T18:54:00.000-07:00

Di o Señor D. L. Meruéndano, de Ribadavia (Ourense), nun dos seus famosos opúsculos dedicados ós Xudeus nas nosas terras, (Os Xudeus de Ribadavia) "que algúns historiadores afirman que o establecemento dos xudeos na nosa península data dos tempos da catividade de Babilonia, baixo os reis Salmanasar e Nabucodonosor, pois nesa época moitos xudeus ó se ver estrañados do seu país, non permaneceron na Asiria, senón que se espallaron polas diferentes provincias do gran imperio, chegando á Persia, a India, o Egipto e varias nacións de Europa, encargados da misión providencial de estende-lo gran dogma da Unidade de Deus, e o coñecemento dos libros santos."Existen algunhas tradicións recopiladas nas crónicas medievais, que fan referencia a diáspora dos xudeus á Península Ibérica como consecuencia das campañas de Nabucodonosor (século VI a.C.). Así a Crónica de Al-Rasis fala dun rei de Sevilla, Couban o Isban, quen participou no asedio de Xerusalén con Nabucodonosor, indicando có citado rei estivo en al-Andalus e que por entonces chegaron aquí as joyas do Templo de Xerusalén e a Mesa do Rei Salomón cós árabes atoparon aquí a sua chegada. Pero o parecer son soamente desenrolos literarios lexendarios con poucos adeptos.As fontes arqueolóxicas tampouco son moito máis explícitas, pero ó menos testemuñan a presenza real dos xudeus na Hispania . A existencia dunha serie de moedas (século I d. C.) de Herodes Agripa (Livia), dos "procuradores de Xudía" (Mataró) e un lote de dez moedas atopadas nas escavacións de Ampurias, amósanno-la posibilidade de certo comercio, aínda que fose indirecto, entre algunhas cidades costeiras de Hispania e Palestina e moi posiblemente tamén en Galiza como zoa mineira dos romans. Hai que chegar ó século II d. C. para nos atopar co resto arqueolóxico máis antigo que testemuña a presenza real dos xudeus en Hispania : trátase do epígrafe funerario de Iustinus, natural de Flavia Neápolis (Samaria) que se atopou en Mérida. Do século III d. C. son outras dúas lápidas, hoxe desaparecidas, achadas unha, en Villamesías (Cáceres) e outra en Adra (Almería). Do século v d. C. é o fragmento dunha lucerna decorada cunha menorá de Toledo, así como a pileta trilingüe de Tarragona.Os diversos avatares acaecidos en Palestina dende a conquista de Pompeyo (63-62 a.C.) e os problemas xurdidos na época de Tiberio, Calígula e Claudio e sobretodo os derivados das Guerras Xudaicas de Vespasiano e Adriano contribuíron á dispersión de xudeus, ademais de ás zonas xa tradicionais de diáspora, como Alejandría e outros lugares do Mediterráneo Oriental, tamén cara Occidente e incluso á propia Roma. A pesar da falta de datos, habería que pensar que a chegada de xudeus a Hispania prodúcese nos primeiros séculos do Imperio, pero ata época tardorromana non podemos falar de comunidades xudías asentadas en Hispania e aínda entón, non sen certas dificultad.Os xudeus gozarían dun "status" asemellado ó do resto dos cidadáns do Imperio Romano, sobre todo a partir da promulgación do Edicto de Caracalla, no ano 202.Asentados sobre todo en cidades hispanorromanas, participarían do seu auge económico nos primeiros séculos do Imperio e tamén dos problemas que afectaron a estas e a todo o mundo romano no século III d. C.. Os cambios acaecidos provocarán o languidecimiento dalgunhas cidades, en favor dun proceso de ruralización no que grandes propietarios con numerosos asalariados e escravos, vivían en torno ás grandes "villae", coñecidas a través da arqueoloxía. Ó mesmo temo outras cidades como Emérita Augusta e Tarraco van amosar unha recuperación e un crecemento importantes nos séculos IV e V d. C. Os xudeus , de acordo coa nova situación, participaron, sen dúbida,, na recuperación económica de certas cidades aínda que outros vivirían nas "villae" traballando para os latifundistas como asalariados, artesáns, comerciando con eles e, por suposto, tamén como escravos. Loxicamente algún personaxe xudeu accedería á gran propiedade, se definindo en consecuencia un abano social moi amplío. Todo o dito fai que alguns autores asegurén, có ser expulsados os xudeus polos "Reis Católicos" en 1492, levaban xa 1900 anos de residencia na Hispania."O certo é que os Xudeus dos demais pobos de España establecéronse na Galiza aproximadamente alrrededor do século II da nosa era, cando o emperador román Adriano dispersounos polo imperio, á consecuencia dos seus constantes rebelións, unha vez tomada e destruída Xerusalén polo xeral Tito e o emperador Vespasiano no ano 70 da nosa era, como foi a comunidade feixón existente no Barco de Valdeorras", afirma así o escritor Cuevas.Segundo outros estudios, o pobo semita asentouse na Galiza dende a expulsión dos xudeus de Israel no século l d.c. Sen embargo o primeiro documento onde selle cita, é un manuscrito do século IX achado en Celanova. (Ourense) A pesar diso, existen outros indicios da presenza de hebreos galegos nalgunhas vilas con movemento comercial (A Coruña, Lugo, Ourense, Tui) a partir do século IV. Durante a dominación sueva, os xudeus vense favorecidos pola tolerancia relixiosa deste pobo xermánico, que non tratou de impoñe-las súas crenzas e manteñen a súa presenza comercial. Unha vez anexionados ó reino visigodo, os semitas sofren en España a expulsión de Sisebuto (612) e os linchamentos posteriores. Nada podemos dicir sobre a incidencia destas persecucións nas terras galaicas, dado que a documentación e historiografía permanecen nun mutismo total. Durante a permanencia dos musulmáns na Península Ibérica a situación non variou demasiado. O invasor limitábase a cobra-los impostos de sumisión á nobleza galega, sen aflixes facer acto de presenza por estas latitudes.A partir do S. Xl. As actividades comerciais semíticas, comezan a xirar en torno ó Camiño de Santiago e poboacións do interior, como Allaríz, Lugo, Monforte, Ourense, Ribadavia, etc. (todas elas na ruta que conectaba Galicia coa meseta e ó-Ándalus) Ademais do comercio destaca a actividade feixón no campo a medicina en hospitais e mosteiros ó longo da ruta xacobea. No S. XII producíuse un incremento da poboación hebraica galega debido ás persecucións desatadas pola ocupación almorávide. Galicia atraeunos, non só pola inexistencia de conflitos na zona, senón tamén polo gran desenvolvemento comercial do Camiño de Santiago. Por outra banda, a lei antixudea aprobada en 1343 polas Cortes en Alcalá permitía ós hebreos, a cambio da cancelación das débedas dos cristiáns cos xudeus, comprar terra no marxe dereito do río Douro, algo que tiñan prohibido na gran parte de Castela. O goberno era consciente da ausencia de conflitos na Galiza, por elo tentou realojar ós xudeus en terras galaicas. Outro importante número de xudeus instalouse nas costas galegas, trala expulsión dos xudeus de Inglaterra por orde do rei Eduardo I en 1290. As matanzas e linchamentos de xudeus encruáronse a partir da Peste Negra que asolóu España no século XVI (1348) xa que foron acusados inxustamente de provoca-la epidemia; tan só Galicia se mantivo ó marxe destes crimes, razón pola cal moitos hebreos buscaron asilo en terras galaicas. Os xudeus que fuxían de Aragón e Navarra, foron atopando asentamento ó longo de toda a ruta xacobea. O século XV é crucial a historia dos xudeus galegos; as persecucións e pogromos desatados no reino castelán obrigan a moitos hebreos a buscar refuxio na Galiza, onde viviron sen demasiados problemas. Iste sería o período de maior esplendor e auxe das xuderías galegas. Tamén ten lugar a Revolución Irmandiña, na cal non hai constancia documental de participación masiva. A única documentación, onde se di que puideron participar na guerra irmandiña baixo presión, refírese a 1447, cando os irmandiños asediaban o castelo de Ramiro, preto de Ourense e obrigaron a "Leigos e cregos, xudeos e mouros" de dita cidade a colaborar na destrución da fortaleza, baixo ameazas para os que se negasen.En 1492, os reis católicos ordenan a expulsión dos xudeus do Reino de Castela. Os hebreos han de se marchar de Galicia e de España, terras da que xa formaban parte e á que pertencían dende facía máis de mil anos. Crese que as conversións ó catolicismo foron moito máis abundantes en Galicia que no resto do Reino de Castela, xa que os xudeus non querían abandonar unha terra onde viviran en paz durante tanto tempo. Sen embargo, sábese que, moitos xudeus conversos, os mal chamados cristiáns novos, seguían realizando ritos da tradición disimulados entre outras cerimonias ou prácticas ocultas para que pasasen desapercibidas para os cristiáns vellos. Isto obrigou á instauración permanente dun membro do Santo Oficio en Ribadavia (a máis importante alxama de Galicia) co fin de que tódolos "cristiáns", tanto novos como vellos, non realizasen ritos prohibidos pola Igrexa católica. Os que decidiron se marchar antes de abandona-la relixión dos seus ancestros fixérono pola fronteira de Portugal, ou ben polos portos, principalmente o de A Coruña, rumbo a África ou a cidades atlánticas de Europa Occidental. En 1497, cinco anos despois de abandonar Galicia, os xudeus que optaron por se instalar en Portugal, tras pagar fortes sumas de diñeiro, foron expulsados novamente. A maioría dos sefardíes galegos instaláronse nos Paises Baixos e na recién descuberta América. Anos despois da expulsión, moitos sefardíes regresaron convertidos en cristiáns novos; instaláronse maioritariamente no sur de Galicia, A Garda, Tui, Salvaterra, Ribadavia, Ourense, Celanova, Verín, Monforte, Pontevedra, Lugo, ou Baiona; tamén, aínda que en menor número en Santiago e A Coruña. Aquí viviron sen grandes contratempos ata o ano 1562 coa instauración do satánico tribunal inquisitorial da Igrexa Católica que tiña xurisdición sobre as catro provincias actuais e gran parte do Bierzo, aínda que non comezou a realiza-la súa sinistra actividade ata 1575, case un século despois que no resto de España xa que topó co rexeito do pobo galego. Entre os séculos XVII e XVIII aumenta o proceso contra judaizantes, que forman o apartado máis amplío dos casos inquisitoriais: represión de falsos conversos en Ourense, Tui, Ribadavia, Verín, Pontevedra, Baiona, Santiago e Ferrol, que mantiñan contactos con xudeus de Ámsterdam, Burdeos, A Rochella, Copenhague... Os períodos en que se encrúa a persecución son de 1638 a 1684. Tamén existiron estatutos de limpeza en Galicia (polo cal solamente os cristiáns vellos poden acceder á alta xerarquía católica), pero só en Santiago de Compostela (1661) polo gran número de conversos que pretendían acceder a cargos eclesiásticos.
AS SINAGOGAS GALEGAS
En Galicia coñecemos a existencia de sinagogas en Allariz, Labres, Ourense, Ribadavia, Sobrado, e A Coruña. Mentres que noutras xuderías españolas, as sinagogas foron reconvertidas en igrexas católicas, en Galicia tódolos templos xudeus foron desmantelados trala expulsión de 1492. A distribución xeográfica destas pequenas xuderías coincidise coas dúas rutas comerciais que enlazaban Galicia con Castela. A ruta Norte (Astorga-Ferrol e as ramificaciones) poñía en contacto as xuderías de Astorga, Sobrado, Santiago, A Coruña, Mondoñedo, Viveiro e Ribadeo; e a ruta Sur (Astorga-Vigo con derivacións) unía as de Allariz, Ourense, Monforte, Celanova, Ribadavia, Vigo, Tui, A Garda, e Pontevedra. Ademais acostumábanse asentar onde lles ofrecían inmunidade, como é o caso das xuderías existentes ó amparo dos grandes mosteiros, como Caamanzo, Celanova ou Sobrado que ademais de aproveita-lo movemento comercial que estas grandes fundacións monásticas desenvolvían, as xuderías estaban baixo o protectorado eclesiástico. Especial importancia alcanzaron os xudeus no campo monetario e na mercaduría de viños e panos das rutas xacobeas e como prestamistas nas vilas marítimas galegas con tráfico cara os países atlánticos e mediterráneos. A actual situación comercial galega fraguouse nesta época de mans dos semitas, xa que foron os xudeus quenes desenvolveron a importante flota pesqueira das vilas galegas, especialmente na Coruña, e os que iniciaron a comercialización do viño galego por excelencia, o Ribeiro, máis alá das nosas fronteiras. (Se ben xa era apreciado polos romanos) Habemos de destacar que o gran triunfo do viño de Oporto é, en gran medida, grazas ós xudeus conversos e ós sefardíes que abandonaron Galicia trala expulsión ordenada polos Reis Católicos, posto que a maioría das adegas deste viño portugués son de orixe xudeu. Outras profesións nas que destacaron foron a abogacía e, fundamentalmente, a medicina, na que sobresaíron notablemente. Ó longo a historia déronse procesos inquisidores contra médicos xudaizantes, pero a maioría conseguiron se salvar grazas ó apoio popular que lles proporcionaba a súa gran prestixio.
GALEGOS e XUDEOS

O clero galego, tolerou en parte a presenza semita en gran medida polos beneficios que a súa presenza reportaba, xa que proporcionaban un notable servizo á xerarquía eclesiástica, tanto polas súas contribucións económicas como por funcións de recadadores. Os relixiosos en liñas xerais, tratounos con certa "benevolencia", como constatamos no caso de Mondoñedo onde residía a colonia xudea baixo o protectorado do bispo, da mesma forma que en moitos outros lugares, nos que selle permitía a fabricación e venda de obxectos eclesiásticos. De aí que atopamos un bo número de xudeus traballando como plateiros, xoieiros, azabacheiros e todo tipo de ofícios relacionados coas pedras preciosas e os metais nobres, onde alcanzaron notable fama, como en Santiago de Compostela onde eran responsables da confección de numerosos obxectos litúrxicos, relicarios, cálices, xoias...En liñas xerais, a história dos sefardíes galegos foi unha das máis apacibles de todo o país, e de toda a Europa medieval. Non obstante, se debe dicir con toda seriedade e rigor que "Nunca existiu a tolerancia cero". Aínda hoxe frases ignominiosas perduran no vocabulario popular galego, algunhas de gran arraigo, como "fíxome unha xudiada", "es coma un xudeo", "es moín rabudo", -esta derradeira posiblemente derivada de "Rabino"-, figuran entre as máis comúns pero non por iso acertadas. Dende aquí unha chamada de atención a conciencia individual para desarraigarlas do vocabulario xenófobo.
¿EXEMPLO DA TOLERANCIA?

Amador dos Ríos di do reino medieval de Galicia: "Onde rara vez foron os xudeus vítimas das iras populares". Aínda que tamén é certo que foron moi escasas las ula de violencia antisemita en León e Navarra. Habemos de puntualizar que esta situación de "convivencia" ou "tolerancia" en Galicia non hai que interpretala como unha relación de igual a igual, en harmonía e tranquilidade, senón máis ben unha aceptación imposta. A promulgación de leis antixudeas, normas e de máis "estipendios forzosos" se perpetraban con total impunidade pola dominante e caciquil sociedade católica. E para facer máis honra á verdade, solamente un ten que le-los procesos inquisitoriales e públicos que se levaron a cabo en vilas galegas de gran arraigo xudeu, como foi o caso de Ribadavia, e que o insigne procurador e Licenciado Sr.Meruéndano leume persoalmente dos Arquivos que aínda conserva na Vila. Un claro exemplo de "tolerancia encuberta" atopámolo e Allariz onde xudeus e cristiáns acordan, voluntariamente, vivir separados para evitar problemas, e que os xudeus non saian a rúa cando hai procesións cristiás e viceversa. Un ou dous casos (caso este de Allaríz) en que a tolerancia víuse reflectida para co noso pobo, non é razón suficiente para dar opacidad á situación de marxinalidade (getos) que gran totalidade das familias víronse obrigadas a soportar día tras día, e sobre todo os nenos xudeus. Sinceramente, creo que aínda que ollémo-lo positivo, non debemos vela-la realidade, ou querer dar xabón ás institucións públicas daquela época, sobre todo á xerarquía eclesiástica católica que tanto ha envilecido ahistória do noso pobo e o conxunto da sociedade española. Os lexisladores de Castela e León foron conscientes das diferenzas rexionais entre o aberto antisemitismo do sur e "a tolerancia" cara os xudeus no noroeste, e é por elo que no ordenamento de Alcalá de 1348, ó limita-las compras dos xudeus, a fin de que non incrementen sen control o seu patrimonio mostra unha maior permisividade ó norte do Douro, que ó sur, dise: "De Douro allende fasta en quantia de treynta mil maravedies. Cada un desque casa por sy; et de Douro aquende por tódalas comarcas fasta queantia veynte mil maravedies. Cada un como dito é"En vésperas da expulsión, entre 1474 e 1491, sabemos, polos impostos reais que pagaban as xuderías, en que cidades galegas existían nese momento comunidades hebreas significativas. A cantidade de maravedíes recadados indícanos que os xudeus galegos eran nun número moi inferior ós das alxamas castelás. Esta debilidade numérica favorecía por unha banda a integración, ó se sentir menos ameazada a hexemónica e caciquil sociedade católica, aínda que as accións antisemitas non se moven só polo tamaño do inimigo (non se produciu ningún altercado en Burgos durante os linchamentos de 1391 a pesar de se-la segunda alxama máis grande de Castela despois de Toledo) A ira popular contra os xudeus galegos dependía moito de factores como os predicadores exaltados da Igrexa, as falsas acusacións, tensións sociais, políticas e económicas.
XUDERÍA DA CORUÑA

Tradicionalmente, se data a chegada dos xudeus a A Coruña no século XIII, data da fundación da cidade. Sen embargo, as lápidas hebreas atopadas nas aforas da primitiva cidade, datadas no século X, fannos pensar que o continxente de xudeus que se instalou en A Coruña no momento da fundación chegou atraído pola prosperidade doutro asentamento semita anterior, co que existe a posibilidade, bastante probable, de que a presenza feixón na cidade herculina sexa anterior ó da fundación desta. Sen embargo, facendo honra verdade, a excepción das lápidas, os primeiros datos documentais que se conservan de xudeus en A Coruña son do ano I C non voltando a existir documentación sobre a xudería coruñesa ata o ano 1375. A xudería coruñesa foi medrando rapidamente ó longo dos séculos XIII, XlV, e XV, chegando a ser unha das máis prósperas e ricas, e a de maior actividade intelectual, de todo o norte de España. Algúns historiadores opinan que o despegue da alxama foi motivado pola chegada de dous grandes continxentes de xudeus: Os xudeus ingleses expulsados en 1290 por Enrique I e os xudeus franceses expulsados do seu país por Felipe IV en 1306. Grazas á contía dos tributos que pagaban os xudeus podemos asegurar que a alxama de A Coruña era a segunda máis grande de Galicia. A actividade principal dos semitas coruñesas eran a recadación de tributos, o préstamo e os ofícios como xastres, xoieiros teceláns... pero sobre todo foi o porto da cidade o que fixo prosperar á comunidade hebrea, grazas ó importar movemento mercantil que este mantiña con África, Europa e o Mediterráneo. Sábese que no ano 1384 o xudeu David era un dos maiores exportadores da cidade e que posuía unha "nave e grande e bem fornecida" que exportaba pescado ó Mediterráneo. Chegado o momento da expulsión, a comunidade hebrea coruñesa que non abrazou o catolicismo, así como xudeus vidos doutros lugares de Galicia e Castela, utilizaron o porto de Coruña para se dirixir a África, como se demostra a denuncia presentada en 1493 contra o plateiro coruñés Isaac por abandonar o país rumbo a África con dous millóns de maravedíes en moedas e perlas. En A Coruña coñécese a existencia de dúas xuderías, unha dentro da cidade e outra extramuros, pero o que non se pode determinar con exactitude é se ambas coexistieron no mesmo espazo tempo.
rúa da Sinagoga A primeira, dentro da cidade, estaba situada na actual rúa Sinagoga -da Cidade Vella- , e abarcaba as rúas Zapatería, Cortaduría, e Ferrerías. A sinagoga, segundo a tradición popular, estaba á altura do número catro da rúa que leva o seu nome. A mesma tradición narra a lenda de que existía un pasadizo que conectaba a sinagoga coa igrexa de Santa Maria (a escasos metros) por onde os xudeus ían roubar hostias para os seus supostos ritos [acusacións antisemitas sen fundamento]. A segunda xudería atopábase no antigo barrio de Santa Lucía, (coñecido na actualidade como a Falperra) e denominado no seu día como A Rabiada, hoxe inexistente. Bastante vindeiro a este segundo emprazamento atopábase o fosser (cemiterio xudeu), a zona coñecida na actualidade como A Palloza, fronte a un illote chamado Pena dous Xudeus, desaparecido ó amplia-lo porto pesqueiro. En dita ampliación, no ano 1869, atopáronse os restos do cemiterio, destacando tres lápidas, en bo estado de conservación, con inscricións en hebreo que hoxe se expoñen no Museo Arqueolóxico Nacional e que sen dúbida algunha deberían poder estar no de A Coruña como parte a historia desta cidade. Existe a teoría de que na cidade herculina existiu unha terceira xudería de menor tamaño na rúa "Rúa Nova" posto que noutras localidades galegas a rúa "Rúa Nova" estaba dentro da xudería local. Sen embargo, na actualidade só se pode afirmar con seguridade a existencia das dúas alxamas mencionadas.
Biblia Kennikott
Non podemos falar dos xudeus en A Coruña sen falar da Biblia Kennicott. Esta Biblia foi realizada na cidade no ano 1476 e está considerada como un dos máis suntuosos manuscritos hebreos iluminadosque existen e unha obra mestra do arte sefardí medieval. A realización en A Coruña da Biblia Kennícott propón un gran problema histórico. Por un lado, algúns historiadores afirman que esta obra foi realizada por unha escola de Iluminados hebreos que era das máis prestixiosas do continente e que estaba en contacto con outras escolas europeas, sendo creación destes iluminados xudeus as versións galegas das obras: "grande et xeral Estoria" de Alfonso X o Sabio e da "Crónica Troyana".Outros estudosos afirman que nunca existiu a citada escola e que a Biblia, xunto co tratado gramatical de David Kimchi foi copiada polo escriba Moses Ibn Zabara en 1476, por encargo de Isaac, fillo de Don Salomón dei Braga, na Coruña, cidade do noroeste de España. Por ser el quen realizaba o encargo, indubidablemente coñecía e desexaba posuí-la Biblia de Cervera do 1300, que estaba na Coruña no século XV. Ó non poder se facer con ela, encargou outra Biblia escrita e enfeitada de idéntica maneira. O resultado foi a Biblia Kennicott. A verdade sobre a Escola de Iluminados da Coruña é un tema sobre o que se sabe moi pouco e aínda hai moito por descubrir.A idea desa escola de traductores non é nada descabelada posto que en cidades portuarias importantes da nosa xeografía as condicións para a comercialización eran das máis idóneas e se a comunidade sefardita era importante aínda máis. Non esquezámo-la fama que tiñan, en todo o mundo, os copistas de manuscritos miniados e nos xudeus existían escolas familiares dedicadas a tal oficio artesanal dende séculos.A famosa Biblia Kennicott, fíxose nunha reprodución facsímil integra, e pódese gozar por fin da lectura do texto dunha Biblia completamente vocalizada e con masoras ou anotacións gramaticaiis, escrita a man en bela e clara caligrafía sefardí da idade media, profusamente enfeitada e montada nunha réplica da súa encadernación de caixa orixinal. Producido case en vinte anos antes da expulsión final dos xudeus de España en 1492, nunha época na que xa estaban sendo perseguidos pola inquisición española, este manuscrito demostra a gran importancia que as comunidades xudías conceden á perpetuidad do seu pasado, realizando a investimento para a produción dunha Biblia precisa e belamente enfeitada. Dende o principio, o manuscrito planificouse como unha obra exuberante. Das 922 páxinas de que se compón a Biblia, 238 están ilustradas con vivos cores, dourados e lámina de prata. A orixinalidade e o humor do artista, Joseph Ibn Hayyim. quedan ben patentes nas miniaturas. As figuras moi estilizadas, case modernas no seu rematado abstracto, son un deleite para a vista pola riqueza das súas cores e as súas variadas composicións. As letras zoomórficas e antropomórficas do colofón do artista constitúen unha proba evidente da súa rica imaxinación.Utilizando a Biblia de Cervera e mesturando esta inspiración coas modas contemporáneas, Ioseph Ibn Hayyim creou unha obra mestra única no seu propio estilo individual e distintivo. O Rei David sentado no seu trono, Xonás no momento de ser tragado por un gran peixe, ou Balaam, na súa calidade de astrólogo, consultando un astrolabio, son algunhas da moitas ilustraciones do texto da Biblia Kennicott. Incluso o tratado Sefer Mikhlol de David Kimchi, non foi copiado como texto austero, senón escrito entre arcadas de páxinas magnificamente decoradas, dende o principio ata o fin da BibliaA produción de todo o manuscrito, dende a preparación da follas de pergamiño ata a derradeira fase de encadernado, é mostra patente da íntima cooperación entre o escriba Moses Ibn Zabara, o ilustrador Joseph Ibn Hayyim e o realizador do encargo, Isaac dei Braga. O falecido Cecil Roth denominouno con toda xustiza 'Obra Mestra do Arte Medieval Hispano xudaico', e considerábao como 'un dos mellores manuscritos hebreos en existencia'.O Manuscrito Kennicott nº 1, como se lle coñece actualmente, deriva o seu nome de Benjamin Kennicott, hebraísta cristián inglés que se educou e traballou durante a maior parte da súa vida (1718-1783) en Oxford. Foi párroco de Christ Church de Oxford, e continuou a tradición inglesa de estuda-la Biblia Hebrea. A súa obra pioneira é a que comparaba as variantes de texto de centos de manuscritos hebreos de todo o mundo, foi publicada no seu Disertatio Generalis. Durante a realización da sua laboura, adquiriu iste manuscrito para a Biblioteca Radcliffe en 1771, dende alí pasou logo á Biblioteca Bodleian da Universidade de Oxford en 1872, onde se conserva na actualidade.
BETANZOS

Ista xudería pertencía ó grupo fiscal de A Coruña, xunto con Pontedeume e Ribadeo (é dicir, tributaban ó rei as catro vilas xuntas), e estaba situada no barrio denominado Cruz Verde (en referencia ó escudo da Inquisición Católica) e abarcaba as rúas Cruz Verde, Rúa dous Xudeos, e o ruela que une a rúa Cruz Verde coa Nacional VIN. (antes camiño de Castela) O máis característico deste pequeno grupo de rúas é a súa intención de pasar desapercibido para o resto da poboación como o demostra o ruela da rúa Cruz Verde que dende o exterior aparenta ser unha casa posto que se entra pola porta dunha vivenda e sen embargo o interior é un pequeno pasadizo con varias casas dentro.
Ruela da cruz verde Os xudeus vivían nos arrabaldes da vila se trasladando á rúas da zona alta, rúas Cortaduría, Ferreiros, Pescadería, onde tiñan os seus postos de traballo e negocios. Aínda se sabe moi pouco dos xudeus asentados en Betanzos aínda que o seu número debía de ser considerable se temos en conta que a Inquisición instalouse temporalmente, para realiza-los seus ofícios ós xudeus conversos, no número nove da rúa da Preto, construción pertencente a un nobre local.
SANTIAGO DE COMPOSTELA

Non se sabe a ciencia certa cando se instalaron os xudeus en Santiago de Compostela; máis a cidade compostelana era o termo duns ans a vía de comunicación máis importantes da Idade Medía; A Ruta Xacobea. Este camiño supuxo un movemento continúo de peregrinos e comerciantes dos máis diversos países, de tódalas clases sociais, estilos de vida... Pero para que todo isto funcionase correctamente foi necesaria a existencia dunha importante estrutura, tanto comercial como loxística, en todo o camiño e en Santiago de Compostela. Esta situación, especialmente frutífero a, motivou a aparición da xudería compostelana. Os xudeus que se instalaron en Santiago de Compostela fixérono buscando dúas cousas. A primeira: O comercio, o continúo continxente de peregrinos facía necesaria a presenza de prestamistas, cambiadores, mercaderes... e a segunda; a Igrexa. Os altos membros da xerarquía eclesiástica requirían xoias, cálices, sagrarios... polo que os xoieiros, plateiros, e fabricantes xudeus instaláronse en Compostela coñecedores das grandes necesidades do clero. Sen embargo, existe, ó menos en teoría, unha terceira e moi importante razón que xustificaría a presenza de xudeus en Santiago de Compostela; a construción da Catedral.A catedral compostelana está chea de referencias ó pobo e relixión xudea. Se analizámo-lo Pórtico da gloria, obra cumio do románico, podémonos atopar que baixo o tímpano, no extremo esquerdo, está representado o pobo xudeu, mentres que no extremo dereito atópanse os xentís. No arco da esquerda podemos ve-las figuras de Abraham, Isaías, Jacob, Xudá e no arco da dereita vémo-las representacións de Moisés e os que se supón que son Aarón, Samuel e David.
Na porta das Platerías volvemos a atopar novamente a Isaías (arrodeando a Xesuscristo) a Moisés e Aarón, así como o sepulcro de Abraham. Pero sobre todo destaca, polo seu valor artístico, a figura do rei David, sendo esta unha das obras mestras do arte escultórico medieval. Na Idade Media as ornamentacións dunha catedral non se facían solamente por cuestións estéticas senón que respondían un complexo linguaxe de símbolos. Cada elemento tenta significar algo dentro do conxunto da catedral. Esta concepción simbólica estaba en ocasións vinculada ós principios da Kábala (máis adiante comprobarémo-la importancia da Kábala dentro da xudería santiaguesa) Habemos de ter presente que a Biblia era un libro que na Idade Media estaba reservado a iniciados e practicamente vetado para o pobo, e que a presenza dun gran número de personaxes e pasaxes bíblicos só é xustificado pola presenza de artistas e canteiros que coñecían as Sagradas Escrituras. Asemella máis que xustificada a participación de artesáns hebreos na construción da catedral de Santiago de Compostela durante o século XII. Sen embargo existe unha cuestión que nos fai modifica-la nosa teoría; A relixión feixón prohíbe expresamente as imaxes, co que a única posibilidade para realiza-la ornamentación do templo é que os construtores fosen xudeus conversos ou estivesen asesorados por hebreos pero non executado por eles, o cal explicaría o profundo coñecemento dos principios cabalísticos e da Biblia.
Algúns historiadores chegan máis alá e propón a posibilidade de que o Mestre Mateo fose de orixe hebreo. En canto á situación da xudería de Santiago de Compostela, esta achábase detrás da catedral. Entrando pola rúa Azabachería, onde numerosos comerciantes semitas tiñan os seus postos, atopámonos coa praza Cervantes. Dende esta praza saen as rúas que formaban a xudería compostelana, as rúas Algalia de Arriba e Algalia de Abaixo, a rúa Truques que une ambas rúas, e polo outro lado da praza, as rúas Xerusalén e Troia.
AlgaliaO nome de Xerusalén resulta claramente identificable co pobo xudeu pero segundo algúns expertos o nome de "Troia" non provén da cidade de Asía Menor inmortalizada por Homero, senón que a denominación orixinal da rúa era "Torá". (o Pentateuco). Pero onde non existe ningún lugar a dúbidas é na raíz do nome "Algalia" que provén da arabización da palabra hebrea "Kabala" (en árabe Alcabala) o que nos reforza a teoría mencionada anteriormente; existían xudeus estudosos a caiba en Santiago e que estes aplicaron os seus coñecementos na construción da catedral compostelana.Paradójxcamente á importancia da catedral e as grandes posibilidades de mercado que ofrecía a cidade, a xudería de Santiago de Compostela foi máis ben pequena e con pouco peso dentro da comunidade hebrea de Galicia.
MONDOÑEDO

A capital dunha das sete provincias do antigo reino de Galicia, Mondoñedo (entón coñecida como Vilamaior) contou con comunidade feixón ó abeiro do gran mosteiro de Villanueva de Lorenzo, que equiparó en desenvolvemento ós mosteiros de Sobrado e Meira, e igual que estes acolleu baixo a súa protección ós habitantes da xudería polo seu labor como administradores e recadadores de impostos. Neste caso o protectorado da comunidade hebrea viña directamente do bispo de Mondoñedo
Xudería da Ruela dá LeñaOutro dos motivos para a presenza hebrea en Mondoñedo podémolo atopar na bonanza económica da cidade a partir do século XII, a súa situación xeográfica cunha gran riqueza agrícola e gandeira, ademais de estar na ruta que unía Galicia con Asturias. Mondoñedo contou con dúas xuderías separados por escasos metros, aínda que non se pode determinar se ambas coexistieron no mesmo período. A primeira delas na rúa Ruela dá Leña, situada moi próxima ó seminario e que contaba cunha única entrada, polo que fai que a rúa sexa un círculo estreito de casas agrupadas co fin de aproveita-lo calor das vivendas. A segunda xudería estaba na ruela situado detrás de a Fonte Vella ó cal se accede por unhas angostas escaleiras.
MONFORTE

En Monforte de Lemos a poboación feixón era tan importante que denominaban xudeus a tódolos habitantes da vila. O pasado hebreo da cidade está intimamente ligado a historia de Monforte.
Rúa Falangueira de Monforte de Lemos Ó igual que noutros moitos sitios, a poboación semítica instalouse ó amparo dun mosteiro, neste caso o de San Vicente do Piñeiro, aloxando a súa xudería na ladeira que sobe cara o monte do castelo e o mosteiro. Novamente se ve a relación "xudeus - señores feudales - mosteiro". Sen embargo a poboación feixón de Monforte non habitaba nunha zona delimitada e pechada como na maioría dos lugares senón que vivía nos que os estudosos denominan zonas de "ámbito xudeu", é dicir, onde a poboación era maioritariamente hebrea, pero non segregada. En calquera caso, esta zona era a actual rúa Abelardo Baanante, coñecida como A Calexa, Travesía do cárcere Vello, Falangueira, e praza dás Pescaderías. Sospéitase que a sinagoga da xudería estaba na rúa Falangueira.Non se sabe a ciencia certa en que momento instaláronse os xudeus en Monforte de Lemos e só hai constancia documental da súa presenza a partir do século XV, aínda que é bastante sentado pensar que xa había hebreos na vila nos séculos anteriores. Foi a partir dos acontecementos de 1391 cando aumentou notablemente a presenza de semitas en Monforte, chegando ó extremo de que a mediados do século XV os xudeus monfortinos comezaban a se asentar outras vilas como Labres e Betanzos.
Casa Gaibor

No recinto da xudería achouse unha lápida sepulcral hebrea dedicada a Xoán Gaibor e ó seu fillo Jorge que, segundo a documentación existente, bautizouse para evita-la expulsión de 1492. Existen varias tradicións e lendas populares, aínda lembradas, sobre os xudeus de Monforte como son a do "Cristo Los azoute" e o "Cristo da Coada" onde se narran os suposto sacrilegios e vexacións que realizaban os xudeus coa imaxinería cristiá, o milagre posterior do crucifixo, e o conseguinte castigo para o hebreo. Na maioría dos casos, estas lendas proveñen da difamación da Inquisición, co fin de xustifica-las condenas dos conversos. Tamén cabe destaca-la historia do apelido "De Lemos" xa que é sorprendente o número de familias sefardíes con ese apelido que dende o século XVI estendéronse por toda Europa e América. Evidentemente, non se pode afirmar que tódolos sefardíes con apelido "De Lemos" ou "Lemos" sexan oriundos de Monforte, xa que moitos xudeus adoptaban ese nome para busca-la protección dos Condes de Lemos.
OURENSE
A xudería ourensá a pesar de ser unha comunidade importante dentro do grupo de xudeus galegos, era máis ben pequena. De feito, non se pode falar propiamente dunha xudería, a pesar de ter sinagoga e rabino maior. Estaba situada na "Rúa Nova" (a actual rúa Lambas Carvajal) pero debido ó reducido número de membros, sempre conviviron con católicos na mesma rúa, pola sinxela razón de que os hebreos non ocupaban toda a rúa. Incluso algúns investigadores sosteñen que no momento de esplendor a poboación de xudeus na rúa Rúa Nova non superaba o quince por cento dos veciños, mentres outros afirman que superaban o cincuenta por cento do vecindario. En calquera caso, polos datos que se dispón, todos do século XV e bastante numerosos, se sabe que a xudería de Ourense gozaba dunha desafogada economía, onde había varios cobradores de impostos e prestamistas, ó menos un xoieiro, un zapatero, un armero, varios médicos e un veterinario. O goberno municipal era consciente da importancia que tiña a xudería para a economía local, polos impostos que estes pagaban e polas riquezas que xeraban e tentaban por tódolos medios ó seu alcance que os semitas non abandonasen a cidade. Entre estas medidas atopábase o imposto que debía de pagar todo cidadán que abandonase a cidade; os católicos debían de aboar doce maravedíes mentres que os xudeus tiñan que pagar vinte e catro. (Non sabemos se para que os hebreos non se marchasen ou por simple antisemitismo) Algunhas familias hebreas vivían nas rúas colindantes á Rúa Nova, como son as rúas Zapateiros, Arcedianos, Praza do Campo (Actual Praza Maior) e Barreira. Sen embargo, en 1484 se fai público o decreto da Cortes de Toledo polo cal se obriga a tódolos xudeus a residir na rúa Rúa Nova e ordenando ós cristiáns que abandonen esa rúa. O goberno municipal non fixo demasiado caso a este edicto que foi necesario lo repeti máis duramente en 1487. Ó igual que acontecera noutros puntos de Galicia, a situación era tan distendida que en ocasións foi necesario o deter a algún hebreo por blasfemar durante as procesións cristiás. O incidente máis grave que se lembra contra os xudeus en Ourense, antes do edicto de expulsión foi o saqueo da Sinagoga en 1441, non obstante os documentos existentes culpan de elo a un grupo de franceses que naquel momento atopábanse aloxados nunha das casas da xudería (?).En canto á Sinagoga, sábese que estaba situada en Rúa Nova, que era bastante pequena, bastante lóxico tendo en conta a poboación da xudería, e que dispuña de horta e pozo. Sen embargo, non se pode determina-la súa emprazamento exacta. Para algúns ocupaba o solar onde agora se levanta a igrexa de Santa Eufemia, mentres que para outros é local xunto de enfronte, nun edificio que comunicaba a rúa Zapateiros con Rúa Nova.
ALLARIZ

Na vila de Allariz atopábase unha das xuderías máis importantes de Galicia, a cal foi próspera e frutífero a ata o século XV en parte polo seu excelente situación estratégica que cara da cidade "chave de Galicia". (segundo un privilexio de Sancho IV) Durante o século XII os xudeus e os cristiáns vivían protexidos polas murallas do castelo en rúas colindantes pero a tendencia dos hebreos ó illamento fixo que se organizasen en torno á figura do rabino, e centrando a súa residencia no barrio de San Pedro. (Actualmente, as rúas San Lázaro, Porta de Vilanova, O porte dá Barreira, e rúa Arroleiro) Durante é primeiro período non se pode falar propiamente de xudería xa que as dúas etnias estaban entremezcladas, aínda que a maioría dos hebreos concentrábanse nesta zona.
O día 20 de Maio de 1289 se produce un acontecemento decisivo, e que nos dá unha mostra da situación dos xudeus en Galicia; se sinatura o acordo polo cal os dous pobos, xudeus e católicos, deciden vivir separadamente. O sorprendente disto é que se sinatura entre iguais e equitativamente, acordando tolerancia mutua. Tamén se pacta o separa-las celebracións para que ningún xudeu poida estar presente durante as procesións católicas e que ningún católico poida interrompe-la liturxia xudea. Do mesmo modo, se acorda que ningún xudeu poida vivir cos católicos e que ningún destes fágao na xudería. Este feito que pode nos asemellar na actualidade irracional e racista, no século XIII é todo un logro da tolerancia posto que ambas partes recoñécense mutuamente, aceptando que cada un adore a un deus distinto, e sobre todo aceptando a relixión do outro. Ningunha das dous asemella ter unha postura opresora e o único que buscan é unha convivencia pacífica. Durante 105 anos anteriores a este acordo, era normal que os xudeus burlásense das procesións católicas, insultando ás imaxes de Cristo e a Virxe Maria. Pola súa parte, os católicos tentaban por tódolos medios interrompe-los servizos relixiosos hebreos e incordiarles durante o Sabbat (día no que os xudeus non poden facer ningún tipo de actividade física). Quizais se poida pensar que estes actos son un indicio dunha mala convivencia, sen embargo é todo o contrario. Os xudeus e católicos considerábanse a si mesmos como iguais, o cal fai lóxico que se enfrontasen como iguais en cuestións relixiosas. (a fin de contas son os únicos roces dos que se ten constancia) Os acontecementos acontecidos en Allariz, e noutros lugares de Galicia, supuxesen un linchamento sistemático de xudeus en calquera outra parte. Tras este acordo, algúns xudeus instaláronse no barrio de O Couto aínda que a maioría deles fixérono na zona de Subcastelo, xa fóra das murallas, nas proximidades da sinagoga e o cemiterio hebreo, que foran construídos o século anterior nuns terreos cedidos para tal fin polo goberno local. Este solar estaría na actual rúa Santo Estevo, pero tanto a sinagoga como o cemiterio serían desmantelados trala expulsión de 1492. A xudería de Allariz tivo a súa época de esplendor ata principios do século XV a partir do cal irá decayendo paulatinamente, especialmente a partir da segunda metade do século, trala prohibición dos xudeus de exercer cargos públicos e actividades profesionais, o que supuxo o final da xudería de Allariz. Chegado o momento de ter que abandona-lo país en 1492, foron moi poucos os xudeus que preferiron por se ir a outros países, optando maioritariamente pola conversión ó catolicismo.
RIBADAVIA
Posto de artesanía cesteira xudea frente a Sinagoga En Ribadavia atópase a xudería máis importante de Galicia; na actualidade, está declarada monumento nacional e incluída dentro da rede de xuderías de España. ("Caminos de Sefarad") o cal nos dá unha idea da importancia desta alxama. Segundo a tradición os primeiros hebreos que se instalaron en Ribadavia fixérono no século Xl, cando o Rei Don García escolleu á vila como capital de Reino de Galicia no ano 1063, co fin de xestiona-los asuntos financeiros do Reino e aproveita-las posibilidades comerciais que ofrecía a nova vila pola súa condición de capital e o seu excelente situación xeográfica. As primeiras probas documentais da presenza de xudeus en Ribadavia datan de finais do século XIV, cando se describe a resistencia dos membros do pobo hebreo no asedio das tropas inglesas do Duque de Lancaster que finalmente tomaron e saquearon a vila.
Non se pode determina-lo número de xudeus que pereceron no asedio británico, pero estímase que uns mil cincocentos. Esta cifra fainos sospeitar que era posible que houbese semitas aloxados en Ribadavia e procedentes doutras vilas xa tomadas polos ingleses, como Tui, Baiona, etc. A tradición xudea da cidade é tan grande que algúns autores, como Méndez Silva, aseguran que o nome do río Avia provén do hebreo e cuxo significado é "Vontade do Señor", en contra da teoría, máis aceptada, que afirma que o nome do río Avia é de orixe celta. U
n factor decisivo para o desenvolvemento da alxama de Ribadavía, xunto co de ser entrada de Galicia, foi a súa riqueza vinícola. Xa no século IX o viño Ribeiro era moi apreciado polos nobres e eran abundantes as adegas deste viño, sen embargo foi a partir do século XII cando comezou o desenvolvemento do viñedo. Os xudeus atoparon no comercio vitícola a máis importante fonte de ingresos da xudería, exportando o viño a todo a Península Ibérica. Este lucrativo comercio axudou a que a alxama desenrolásese e prosperase ata se converter na maior e máis importante alxama de Galicia e de todo o noroeste español. Segundo algúns historiadóres a poboación hebrea de Ríbadavia no século XV chegou a representar ó sesenta por cento dos veciños da vila.Columnata xudea da Sinagoga o Kehilá
Evidentemente, o edicto de expulsión supuxo un duro golpe para a vida cultural e económica de Ribadavia, aínda que a maioría dos semitas optaron, como no resto de Galicia, pola conversión ó catolicismo, pero baixo a protección do bautismo gran parte deles seguiron realizando as cerimonias da relixión dos seús antepasados. Praza do Concello engalanada de escudos medievais e xudeus como o que se pode ver cunha menorá dourada sobre fonde negro
O número de xudaizantes era moi numeroso posto que a poboación aceptábaos e o tribunal da Inquisición do que dependía Galicia estaba en Valladolide. Trala expulsión dos xudeus de Portugal, moitos semitas regresaron a Galicia sabedores da boa situación. A cantidade de xudaizantes en Ribadavia chegou de escándalo. Tentouse ó longo do século XVI instala-la Inquisición Española en Santiago, e despois de diversos fracasos, asíntase o tribunal da Inquisición en 1574, case un século despois que no resto de España. Mentres tanto, o progreso económico de Ribadavia nos séculos XVI e XVII permiten ós criptoxudeos manter contactos con xuderías e sinagogas europeas, especialmente a de Venecia e Ámsterdam. Como era de agardar, aparece un comisario do Tribunal en Ribadavia, co que a convivencia vénse abaixo ó realizase os primeiros "Autos de fe" e as primeiras detencións. Da tranquilidade inicial pásase a unha auténtica cacería, denuncias, e acusacións que esnaquizaron a harmonía dunha Vila próspera e apacible. Escudo nobiliario durante a "Festa dá Istoria" baixo este colgan unha docena de Kipas ou Yarmulkes judaicos. ¿Acaso nos deixa ver algunha alegoría pasada de ton?
A sinagoga, segundo os últimos datos achados era de boas dimensións, (e que demostra a importancia da colonia de Ribadavia) foi erigida entre os séculos XII e XIII ocupando a fachada oeste da actual praza da Magdalena. O edificio mantivo a súa estrutura orixinal ata principios do século XX. Na actualidade, as columnas exteriores pertencen ó edificio orixinal, e nunha das dependencias contiguas existe un pasadizo subterráneo que se supón foi a saída de emerxencia do templo xudeu e que desemboca no río Avia e tamén unha piscina ritual.Baixo estos pórticos a anterga Sinagoga
Pódese atopar a casa coñecida popularmente como a casa da Inquisición na esquina da rúa San Martiño e Salgado Moscoso. Neste Edificio construído no século XVI destacan os escudos das familias ligadas ó Santo Oficio.En canto á situación da xudería, esta atopábase situada entre A porta Nova da muralla (que daba acceso á xudería) e a praza da Magdalena. En extensión, representa case a metade do barrio antigo. Destaca dentro do barrio hebreo as pequenas ruadas, con numerosas escalinatas, a abundancia de casas con adegas para o viño (ou ben para talleres artesanais) e as porta Tambiéns lousadas a modo de plataforma para evitar que entrase o auga e a humidade nos locais e vivendas.Existe na actual
Existe unha representación da vida medieval na Vila de marcado interese histórico (FESTA DA ISTORIA) onde pódense atopar moitos enseres da vida cotidian dos xudeos e do que da boa conta na gastronomía da Vila en especial das reposteiras que fan uns doces de extraordinaria feitura xudea, coma da boa conta a dona Herminia que pomemos atopar nesta foto traballando na súa Tahona.
TUI
Moi pouco se sabe da comunidade hebrea de Tui, e aínda que se presupone que era bastante importante, tamén outórgaselle unha gran mobilidade pola proximidade xeográfica con outras cidades e portos importantes como Vigo, Baiona e Salvaterra, onde igualmente existían colonias xudeas asentadas e prósperas. O que se pode afirmar é que trala expulsión dos xudeus de Portugal, os cales maioritariamente eran sefardíes españois que se aloxaron en Portugal trala expulsión dos Reis Católicos, Tui comezou a recibir grandes cantidades de xudeus católicos novos. Co paso dos anos, case todos se converteron o catolicismo, e gran parte optou por ingresar na igrexa, chegando a existir un gran número de conversos no clero tuidense que pouco a pouco ía subindo na xerarquía eclesiástica. A sé episcopal de Tui solicitou establece-lo Estatuto de limpeza de sangue en 1609 para frear esta ascensión dos católicos novos. Repetiron a solicitude en 1616, e en ambos casos a Cámara de Castela lles denegó a implantación. O barrio xudeu, sen podelo afirmar tallantemente, é máis ben seguindo o esquema doutras cidades, suponse que achábase ó amparo da Catedral-Fortaleza, baixo protección do bispado, abarcando as rúas Fornos, Entrefornos (actual rúa do pracer), Ruela dá Soidade, Rúa do Ouro e Ruela do Ouro. De mesmo modo, tamén é probable que os negocios hebreos máis prósperos de Tui estivesen emprazados nos soportais da famosa rúa Corredoira.Na actualidade, e grazas ó crecente interese polo pasado hebreo de Galicia e de España, as vilas de Tui e Monforte tamén pasaron a formar porta da ruta das xuderías españolas, formando, xunto con Ribadavia, unha sub-ruta dentro do programa "Caminos de Sefarad". A cidade de Tui, sede episcopal, foi unha das sete provincias galegas. O seu papel a historia de Galicia foi determinante polo seu carácter de fronteira con Portugal.
PONTEVEDRA
Cemiterio xudeo da praza Lampán dos Xudeos Tense constancia da presenza hebrea na cidade de Pontevedra dende, ó menos, 1304 como figura no documentado de venda duns terreos ó prior de Santo Domingo de Pontevedra, no cal se fai mención da presenza dun guardián, ou custodio, da sinagoga da vila. Para que houbese unha sinagoga establecida en Pontevedra a comezos do século XIV, tiña que habitar un mínimo de dez familias, polo que é moi probable que a presenza de semitas na cidade remontásese a mediados do século XIIIA xudería de Pontevedra posuía Sinagoga e fossar (cemiterio xudeu) polo que é de supor que o seu tamaño e importancia debeu de ser considerable no seu momento de esplendor. Hai que ter presente que durante a Idade Medía, a cidade pontevedresa era un importante centro comercial. A emprazamento do barrio hebreo estaba entre o actual parador de turismo (casa do Barón) e a Igrexa de Santa María, abarcando as rúas Rúa Alta, Platerías Vellas, Amargura, e Tristán de Montenegro. Na praza de Santa María existe unha placa que lembranza que nese lugar estaba o antigo cemiterio xudeu. A esa zona da praza coñecesele como "Lampán dous Xudeos". ________________
O texto para as Xuderías de Galicia está baseado no libro "As Xuderías Galegas" editado pola Deputación da Coruña. 2002

Presenza xudía en Tui, mitos e realidades

2011-08-02T21:00:00.000-07:00

Rafael Sánchez Bargiela

A feliz iniciativa tudense de sumarse ás celebracións que, por toda Europa, se realizan nesta fin de semana para chamar a atención sobre o importante papel que a cultura xudía tivo no desenvolvemento da cultura europea posibilitará que os tudenses poidan achegarse mediante visitas guiadas a diversas testemuñas materiais que evidencian a herdanza das xentes xudías na nosa cidade.

Conta Tui con duas testemuñas, case únicas, que ilustran a presenza e influencia das xentes xudías na nosa cidade. Por unha banda, a inscrición no Claustro da Catedral dun candelabro de sete brazos, unha menorá, situada fronte a entrada á Sala Capitular románica. O historiador Carlos Barros, sinala que “a gravación desta menorá non se pode confundir cunha marca de canteiro, como ás veces a estrela de cinco puntas; polo seu tamaño e significación non cadra cunha función técnico-constructiva, pois representa de xeito sen dúbida consciente o símbolo máis antigo do xudaísmo: o candelabro de sete brazos como imaxe identificativa do pobo de Israel”, que rememora a arbore con lapas que viu Moisés no Monte Sinai como presenza de Deus, e o seu uso estaba xa no Tabernáculo do deserto e logo no Templo de Xerusulen. Ainda na actualidade é o símbolo do Estado de Israel. O curioso é que ninguén foi quen de borrar este símbolo nin nos tempos da Inquisición, cando foi establecido o estatuto de limpeza de sangue para o acceso ao Cabido tudense, primeiro caso documentado en España.

A outra testemuña, é a coleccón de “Sambenitos” que custodia o Museo Diocesano tudense. O nome que deriva o hábito penitencial ou “saco bendito” dos primeiros tempos do cristianismo, otorgouse na Idade Media ás vestimentas que eran obrigados a portar os condenado pola Inquisición. En tempos de Felipe II regulouse que no caso de condenado fuxidos foran colocadas nas paredes da igrexas unha teas cos nomes e cargos dos condenados para escarnio público. As pezas de Tui corresponden á diversos membros da familia Coronel condenados no século XVII. Estes sambenitos son unha peza de excepcional importancia pois non coñecemos outras similares en toda España ou Europa. A lectura da obra de Jesús Casás Otero “Los sambenitos del Museo Diocesano de Tui” é recomendable para quen quera achegarse ao proceso que desemboco una colocación destas teas nas paredes da Catedral tudense (ás veces semilla unha trama novelesca).

Os traballos de Ernesto Iglesias Almeida e de Suso Vila teñen amosado como a presenza xudía en Tui foi una constante ao longo da Idade Media e mesmo nos primeiros tempos da Idade Moderna. Pero circulan entre os tudenses máis de un erro sobre esta presenza das xentes de Separad en Tui.

En primeiro lugar, o que podemos afirmar é a inexistencia dun barrio xudeu ou xudería na nosa cidade, como moitas veces temos escoitado afirmar. Os xudeus tudenses vivían misturados cos cristiáns, sen problemas graves de convivencia, dedicados básicamente ao comercio, a artesania (prateiros), etc. O que está documentada en Tui, compartida con Baiona, é a existencia da alxama ou agrupación de carácter fiscal e económico que reunía aos xudeus tudenses. Con todo serían, como moito, unha ducía de familias xudías as que residirían en Tui, pois en Galicia os xudeus non superarían as mil personas.

Outra falsidade moitas veces escoitada entre os tudenses é vencellar a presenza dos arcos conopiais en numerosas vivendas do noso conxunto histórico coa residencia dun xudeu naquela casa. Os arcos conopiais corresponden a edificacións levantadas básicamente do século XVI, cando xa os xudeus tiñan sido expulsado do Reino de Castela.

Na Idade Media Tui contaba cunha comunidade xudía potente e asentada como testemuña a existencia da sinagoga, na zona da Oliveira, o cemiterio, na Sarabia, e a carniceria na zona da rua Triparia, actual Entreforros –non esquecamos que os xudeus soio poden comer alimentos kosher, elaborados segundo as prescipcións do Talmud, entre eles, a carne onde establecese un procedemento detallado para o sacrificio dos animais-. A presenza deste establecemento é un dato único en Galicia, pois non atopamos referencias similares en ningunha outra cidade ou vila galega.

Unha lectura dos traballos de Iglesias Almeida e Vila Botanos nos achegan á realidade da presenza xudía en Tui, patentizando a importante achega que as xentes xudías realizaron á historia tudense, ao seu desenvolvemento e progreso. A pacifica convivencia foi unha constante, mesmo para as nosas mentalidades nos sorprende como os prateiros xudeus realizaban cruces e cálices para o Cabido catedralicio amáis de prestarlle diñeiro cando teñian dificultades económicas o de liquidez.

Tras a expulsión dos xudeus de 1492 a situación estratéxica de Tui favoreceu a presenza en Tui dos chamados “cristianos novos”, ou xudeus que para non marchar convertíranse ao cristianismo, ainda que mantendo prácticas e/ou costumes propias da sua cultura. Foi, por exemplo, o caso de Antonio Sánchez, que chegado cos súa familia dende as terras de Aragón fuxindo das persecucións que ali houbo, estableceuse en Tui como médico do Cabido. Un dos seus fillo, Francisco Sánchez, nado en Tui en 1550 será logo un dos máis prestixiosos médicos e filósofos da súa época. Con poucos anos, acaso en torno a 1560, a familia tivo de fuxir de Tui pola presión antihebrea establecéndose na cidade francesa de Burdeos, onde incia a súa formación académica Francisco Sánchez, xunto co seu parente Michael de Montaigne. Os seus escritos, básicamente o “Quod nihil scitur”, fan de Francisco Sánchez o máis importante exemplo da aportación dos xudeus e os xudaizantes á historia de Tui. Francisco Sánchez é un dos tudenses máis sobranceiros de todos os tempos, resultando aínda paradóxico que en Tui non teñamos nin unha rúa nin unha estatua que faga xustiza a súa excepcional achega á filosofía universal. A obra de Sánchez, editada en 1581, é unha fonte de inspiración (para moitos sinxelamente una copia) para René Descartes e o seu “Discours de la methode”, anunciando o discurso filosófico que está na orixe do pensamento moderno, o problema é que Francisco Sánchez escribía en latín e René Descartes en romance, cando o latín xa non era comprendido e deixaba de ser usado na Universidade. Xudeus e xudaizantes pois unha referencia certamente ineludible na historia tudense.

Sobre xudeus tudenses

2011-07-24T18:57:00.000-07:00

Suso Vila. Historiador

A importancia da comunidade xudea de Tui reflíctese nunha documentación bastante completa da convivencia, expulsión e conversión dos xudeos tudenses e duns restos materiais que se manifestan en diferentes puntos da cidade. Un dos aspectos, entre outros, que diferencian a comunidade hebrea tudense das do resto de Galicia é a existencia de carnicería propia, tal e como sinala Gloria de Antonio Rubio (Los judíos en Galicia 1044-1492, F. Barrié de la Maza, 2006). Outro aspecto moi importante, engadiríamos, sería o do xudeo Davi, aliofareiro, un prateiro que se especializa en perlas (aljófar), o único que se rexistra en Galicia e que acompaña aos que aparecen na documentación doutras xuderías castellanas (F. Cantera, "La judería de Burgos", Sefarad, XII, p. 75; Fidel Fita Colomé, "La judería de Segovia. Documentos inéditos", http://www.cervantesvirtual.com). Isto non é casual, nos fala do comercio tudense, da importancia da cidade como para que radicasen nela especialistas destas características que traballaban por suposto para un mercado rexional, non simplemente local. Son estos datos os que fan de Tui unha cidade medieval notable no noroeste da Península Ibérica. O cronista oficial da cidade, nun alarde de acientificidade, ignora a etimoloxía da palabra "aliofareiro" (Diccionario crítico etimológico de la lengua castellana de J. Corominas) e se burla dos filólogos nunha clara manifestación do abandono do razonamento científico e nunha aproximación máis que lamentable a conxeturas fantasiosas que tentan infravalorar a importancia de Tui e da súa historia tal e como xa ten feito anteriormente. As obsesións do cronista oficial da cidade o leva a entrar en contradiccións, a perderse en divagacións esotéricas froito da mala praxis que ten feito do seu cargo, facendo críticas destructivas que levan ao descrédito da institución e de si mesmo. Recurrir a argumentos infantiles, como expresión dunha pataleta parvularia, non aporta cousa algunha ao debate e o perde nunha marea de verbas sen sentido

Tafona da Herminia (Visita guiada)

2011-07-05T21:01:00.001-07:00

Desde o 30/06/2011 ao 31/12/2011. de 10.00h a 13.00h e de 17.00h a 20.00h.

Trav. Porta Nova de Arriba, 2

Ribadavia

Gratuíto

Para máis información:
Herminia
Trav. Porta Nova de Arriba, 2
32400- Ribadavia
OURENSE
Tlf: 988 47 10 04
Descripción do evento

Neste forno, Herminia fai doces típicos hebreos según a receita tradicional: kijelejdemon (masitas de semente de mapoula), ma´amul ( dátiles e auga de rosas), mostachudos (doce elaborado con noces, azúcre e cravo)... algúns dos ingredientes chegan importados directamente desde Israel.

Tui xudeu

2011-06-03T19:41:00.000-07:00

Moi pouco se sabe da comunidade hebrea de Tui, e aínda que se presupon que era bastante importante, tamén outórgaselle unha gran mobilidade pola proximidade xeográfica con outras cidades e portos importantes como Vigo, Baiona e Salvaterra, onde igualmente existían comunidades xudeas asentadas e prósperas. O que se pode afirmar é que tras a expulsión dos xudeus de Portugal, os cales maioritariamente eran sefardíes españois que se aloxaron en Portugal tras a expulsión dos Reis Católicos, Tui comezou a recibir grandes cantidades de xudeus católicos novos. Co paso dos anos, case todos converteronse ao catolicismo, e gran parte optou por ingresar na igrexa, chegando a existir un gran número de conversos no clero tudense que pouco a pouco ía subindo na xerarquía eclesiástica. A sé episcopal de Tui solicitou establecer o Estatuto de limpeza de sangue en 1609 para frear esta ascensión dos católicos novos. Repetiron a solicitude en 1616, e en ambos casos a Cámara de Castela denegoulles a implantación. O barrio xudeu atopábase ao amparo da Catedral-Fortaleza, baixo protección do bispado, abarcando as rúas Fornos, Entrefornos (actual rúa do pracer), Ruela da Soidade, Rúa do Ouro e Ruela do Ouro. De mesmo xeito, tamén é probable que os negocios hebreos máis prósperos de Tui estivesen emprazados nos soportais da famosa rúa Corredoira. Na actualidade, e grazas ao crecente interese polo pasado hebreo de Galicia, as vilas de Tui e Monforte tamén pasaron a formar porta da ruta das xuderías españolas, formando, xunto con Ribadavia, unha sub-ruta dentro do programa "Caminos de Sefarad". A cidade de Tui, sede episcopal, foi unha das sete provincias galegas. O seu papel a historia de Galicia foi determinante polo seu carácter de fronteira con Portugal.

Parabéns ao Centro de Estudios Medievais de Ribadavia

2011-05-29T09:26:00.000-07:00

O Centro de Estudos Medievais de Ribadavia recibe o prestixioso premio israelí

O vindeiro 30 de outubro é a data de entrega en na capital israelí do premio anual en memoria de Samuel Toledano, un dos máis significados líderes da comunidade xudía española ademais dun destacado artífice da súa renovación. Un prestixioso recoñecemento que este ano ten un marcado acento galego ao recibir o Centro de Estudos Medievais (CEM) de Ribadavia o galardón na modalidade de Premio de Recoñecemento. A súa concesión foi comunicada ao responsábel do centro ribadaviense, José Luís Chao, directamente por Yitzak Navón, quen foi o quinto presidente do Estado de Israel e tamén presidente do xurado do certame, un dos máis importantes e prestixiosos de Israel. A decisión de entregarllo este ano ao CEM tomouse por unanimidade dos membros do xurado e en base ao labor desenvolvido polo centro ribadaviense durante os seus vinte e dous anos de historia no que se refire á investigación e divulgación da cultura sefardí, Unha dedicación sobre a que o xurado estaba plenamente informado, motivo ademais polo cal o quinto presidente do Estado de Israel manifestou a súa felicitación expresa e o agradecemento do pobo israelí. Yitzak Navón mostrou ademais ao presidente do Centro de Estudos Medievais o seu desexo de visitar a capital do Ribeiro. O premio seralle entregado á xunta directiva do CEM o 30 de outubro nun acto solemene que se celebrará no Centro de Investigación e Ensino do Patrimonio Sefardí, Misgav Yerushalayim na cidade de Jerusalén.

http://www.samueltoledanoprize.org.il/

Unha rúa de Monforte foi a primeira en España en levar o nome de Raoul Wallenberg

2011-05-11T20:54:00.000-07:00

Monforte de Lemos foi a primeira cidade de España que deu a unha das súas rúas o nome do chamado Schindler Sueco, de Raoul Wallenberg. Por primeira vez na historia de España unha rúa levou o nome de Raoul Wallenberg, o diplomático sueco que salvou a decenas de miles de xudeus e outros perseguidos polo nazismo. Wallenberg desapareceu en xaneiro de 1945 logo de ser detido polo exército soviético. O 31 de xaneiro de 2003 o pleno do Concello de Monforte de Lemos, acordou por unanimidade outorgarlle a unha rúa do municipio o nome de "Rúa de Raoul Wallenberg". A Rúa Wallenberg está no centro da cidade, na zona Monumental, unha das que forman a antiga xudería monfortina. Os impulsores desta iniciativa foron o Alcalde de Monforte de Lemos, Nazario Pin Fernández e o historiador monfortino Felipe Aira Pardo, a partir dunha idea da Fundación Internacional Raoul Wallenberg, unha ONG mundial fundada por Baruj Tenembaum. En agosto de 2002 Tenembaum anticipoulle a novidade ao Secretario Xeral das Nacións Unidas, Kofi Annan, nunha reunión levada a cabo en Nova York. A proposta foi celebrada polo propio Presidente da Xunta de Galicia daquela, Manuel Fraga Iribarne, quen en carta dirixida a Tenembaum, expresou a súa satisfacción polo feito de que sexa unha rúa de Galicia a primeira en España en levar o nome de Wallenberg. O pasado xudeu de Monforte foi moi intenso como consigna Felipe Aira na súa historia "Monforte e a comunidade hebrea e de conversos", investigación realizada por encargo do Concello. Na obra destácase un documento do ano 915, pertencente ao mosteiro benedictino de S. Vicente onde faise referencia á presenza xudía na comunidade. Tamén, relátase a historia dos poderosos Condes de Lemos, quen no século XIV contaban cos servizos de xudeus en postos importantes da burocracia estatal. "Dacordo á documentación histórica achegada, sábese que en 1334 o feudal de Monforte tiña como tesoureiro a Don Samuel, un gran amigo hebreo do poderoso nobre. Ademais, o irmán de Don Samuel, Cagaben Bo, era almojarife do mesmo Don Pedro por estes anos. O fillo deste nobre, Fernán Ruíz de Castro, fidel á política prol-xudía do seu soberano Pedro I, chamado "O Cruel", tivo gran amizade coa comunidade hebrea e contratou a destacados xudeus dentro do organigrama da casa condal de Lemos cuxa capitalidade era Monforte", sinala a investigación de Felipe Aira. Os 17 de xaneiro a Fundación Internacional Raoul Wallenberg recorda o aniversario da desaparición de Raoul Wallenberg, o diplomático sueco salvador de miles de xudeus e outros perseguidos polo nazismo durante o Holocausto cuxa figura, así como a de moitos outros salvadores da humanidade, inspira a misión educativa da citada Fundación baseada nos valores de solidariedade e coraxe cívica. Lembrar que foi un home Raoul Wallenberg que foi un heroe sen armas. Só dispuña da súa inmunidade diplomática, que pouco valía ante a impiedade do nazismo. Non posuía ningún instrumento de loita fóra da palabra. A súa imaxinación substituíu á forza e a súa destreza intelectual, ao fusil. Enfrontou todos os perigos coa valentía dun heroe de saga escandinava, aínda que sen espada. Nunha fazaña inigualable durante o Holocausto, logrou, directa e indirectamente, salvar a vida de 100.000 persoas. O 17 de xaneiro de 1945 as tropas soviéticas, que acababan de liberar Budapest, arrestárono e o seu paradoiro descoñécese ate o día de hoxe. Desapareceu para non volver ser visto nunca máis no fondo dos Gulags.

Reábrese o Castelo de Ribadavia

2011-04-19T20:18:00.000-07:00

Quen se achegue a Ribadavia nesta Semana Santa poderá desfrutar de visitas guiadas ao centro monumental da capital do Ribeiro, o Centro de Interpretación Xudea de Galicia ou o Castelo dos Sarmiento, que moi avanzado no seu proceso de rehabilitación reabre as portas para o público. As visitas faranse entre o xoves 21 de abril e o domingo 24 en horarios de mañá e tarde.

Declaración institucional do Parlamento de Galicia con motivo do Día do Holocausto

2011-02-20T18:18:00.000-08:00

Petición ao Alcalde de Vigo

2011-02-10T18:02:00.001-08:00

A pesar de eu non ser vigués, súmome con total entusiasmo a esta campaña en Facebook para que o Alcalde de Vigo dedique unha rúa ao doutor Eduardo Martínez Alonso. Homenaxe máis que merecido. Se tedes FB podedes asinar o voso apoio.

http://www.facebook.com/ruaeduardomartinezalonso

Shabat na mesa

2011-02-07T18:46:00.000-08:00

Babel en TVE - Sabores del mundo: Shabat en la mesa

Kentokaki

2011-01-02T17:02:00.000-08:00

Videoclip do grupo de música klezmer galego Kentokaking>

A insospeitada galeguidade xudía de Borges

2010-12-24T21:37:00.000-08:00

Una de las primeras obras en prosa del universal autor argentino, "Ejecución de tres palabras", fue publicada en primicia en 1924 en el diario vigués "El Pueblo Gallego". "Borges tenía una idea negativa de España hasta que descubrió sus raíces gallegas", afirmaba el escritor gallego exiliado Arturo Cuadrado. El universal autor argentino confesó a Julio Casal, editor de la revista coruñesa "Alfar", muy influyente en la intelectualidad española y americana, que descendía de una saga judía ourensana que ocultó al gran filósofo Spinoza de la Inquisición. Una autora argentina revela ahora que una de las primeras obras en prosa en Borges se publicó en primicia en un periódico gallego en 1924.
SANTIAGO ROMERO - A CORUÑA El universal escritor Jorge Luis Borges tuvo un hasta ahora desconocido episodio gallego en el arranque de su carrera literaria. La escritora argentina May Lorenzo Alcalá desvela que Borges publicó una de sus primeras obras en prosa, el célebre ensayo Ejecución de tres palabras, en el periódico vigués El Pueblo Gallego en 1924, un año antes de que el autor de El Aleph publicara su primer libro en prosa Inquisiciones, en el que figura el citado ensayo. La clave de esta desconocida galleguidad de Borges, residente en esa época en España, donde se encuadraba en el movimiento literario ultraísta del que después renegaría, se encuentra en la estrecha relación del escritor argentino con el periodista gallego Francisco Luis Bernárdez y el entonces cónsul uruguayo en A Coruña, Julio Casal, creador de la revista coruñesa Alfar, que tendría una enorme influencia en la intelectualidad española en el exilio americano.El periodista gallego Francisco Luis Bernárdez fue una pieza clave del éxito del periódico El Pueblo Gallego, que atrajo a sus páginas a personajes de gran relevancia cultural como Picasso, Rubén Darío, Julio Casal, Rafael Dieste, Pérez Lugín –que publicó por entregas su Casa de la Troya– o el propio Borges. "El anticipo de la publicación de su ensayo Ejecución de tres palabras en El Pueblo Gallego en 1924 nunca había sido registrado hasta ahora", desvela la escritora argentina May Lorenzo Alcalá, quien cree que el texto de Borges "fue escrito intencionalmente para ser publicado en El pueblo gallego y posiblemente para constituirse en la primera colaboración de una serie". Esa continuidad de Borges no llegó a producirse porque Bernárdez abandonó el periódico vigués y Borges regresó a Argentina. El ensayo Ejecución de tres palabras es un excelente ejemplo del ingenio y la erudición de Borges, que desacredita tres vocablos de los que entonces abusaba la corriente modernista. Esta idea fue usada reiteradamente por revistas literarias en diversas épocas para proponer a escritores y lectores el destierro de tres palabras odiosas. Borges continuaría años más tarde su vinculación gallega en la revista Alfar –en la que los principiantes Onetti o Benedetti compartían páginas con Castelao o Villar Ponte– donde también colaboró su hermana Norah. El editor de Alfar, Julio Casal, le presentó en Buenos Aires a intelectuales gallegos exiliados como Luis Seoane, que le hizo un retrato, Eduardo Blanco Amor o Arturo Cuadrado, el poeta que llevó a Madrid el Estatuto de Galicia en 1936 y que colaboró en el lanzamiento de la legendaria editorial Emecé, donde aparecerían las primeras narraciones de Borges. "Borges tenía una idea negativa de España hasta que descubrió sus raíces gallegas", sostenía el exiliado Arturo Cuadrado, que poco antes de morir, en su regreso a Galicia en 1994, reveló que Julio Casal, el editor de Alfar, le había contado que Borges aseguraba estar emparentado con judíos ourensanos que ocultaron de la Inquisición a la familia del gran filósofo Spinoza , cuyos engañosos universos de laberintos y espejos están omnipresentes en la obra borgiana, en su huida de Lisboa a Holanda. La historia de esta descendencia gallega no desmerecería como argumento de un cuento del propio Borges.
http://www.farodevigo.es/sociedad-cultura/2010/12/19/sociedad-cultura-insospechada-galleguidad-borges/501690.html

Viaxe a Israel desde as Xuderías de Sefarad

2010-10-24T19:58:00.000-07:00

Viaje a Israel desde las Juderias de Sefarad
View more documents from GZ-Israel.

Apelidos de orixe xudía

2010-10-03T21:27:00.000-07:00

De Compostela a Ierushalaim

2010-06-10T18:32:00.000-07:00

Está xa na rúa o primeiro número da publicación oficial de AGAI. Mazel Tov!!
Ten o feitizante título de "De Compostela a Ierushalaim"
Este é o seu sumario:
.
Presentación. Por Pedro Gómez-Valadés
Amizade con Israel? Si, grazas. Por Miguel A.Boó
Doce posibles precursores del sionismo moderno. Por Gustavo D.Perednik
Orixes. Por Alfredo Conde
Lembranza da Shoá. Por Afonso Vázquez-Monxardín
Imaginemos el Medio Oriente sin Israel. Por Marcos Aguinis
Un día de xaneiro contra a retórica da barbarie. Por Carlos Penela
A resurección da lingua Hebrea. Por Breogán Cohen
Sobre o Sionismo. Por Xoán Bernárdez Vilar
A literatura israelí hoxe. Por Moncho Iglesias
Eduardo Martínez. O Schindler galego. Por Agatha de Santos
A favor de Israel. Por Pilar Rahola
Allariz e Ourense: primeira e última xudarías galegas. Por Gloria de Antonio
Anticatalanismo e antisionismo hoxe. Por Jaume Renyer
Un número. Por Ramiro Fonte
Música:
Odessa Mamma. De Kentokakí.
Libros:
Israel. A primeira trincheira. De Josep Carles Laínez

...
A revista custa só 6 euros e podes pedila aquí:
amizadeconisrael@yahoo.es ou no teléfono de AGAI 610 424 174
www.amizadeconisrael.org

Son xudío

2010-06-08T18:32:00.000-07:00

O viño kosher abrirá ao Ribeiro un mercado que iría desde EE UU a Israel

2010-04-24T18:02:00.000-07:00

Imaxe do seminario

Ribadavia acolleu onte o 1º Seminario de Viños Kosher que se celebra en Galicia con gran éxito de concorrencia, que puideron seguir os relatorios dos diferentes procesos de elaboración e comercialización de viños kosher. Asistiron como relatores o presidente da Cámara de Comercio España Israel Walter Wasercier; o vicepresidente galego da Cámara de Comercio Galicia Israel, Samuel Epstein; o Rabino Principal da comunidade Xudía de Madrid, Moshe Bendahan; a secretaria xeral da Red de Juderías de España, Assumpció Hosta, entre outros.´O seminario foi inaugurado polo alcalde de Ribadavia e presidente dá Rede de Xudarías, Marcos Branco; o edil de Cultura, Anxo Collarte, e o secretario xeral da Casa Sefarad Israel, Miguel de Lucas, que sinalaron a importancia deste seminario e a potencialidade para o desenvolvemento económico e turístico do Ribeiro e Galicia. Todos os relatorios profundaron nos aspectos que máis interesaban aos participantes, que procedentes de adegas, casas de turismo rural, hoteis, asociacións xudías de toda Galicia, puideron comprobar as posibilidades e futuro que se lle abre a calquera empresa que aposte pola produción de viños kosher. O rabino profundou na súa espiritualidade, pureza e sinxela elaboración mentres que Epstein indicou que poden supor para as adegas galegas un plus, un valor engadido e a súa entrada ao comercio internacional desde Israel a EE UU, cunha gran aceptación non só por parte dos xudeus, "senón cada día máis tamén por parte das clases medias e altas norteamericanas, que o teñen como un viño ecolóxico". Pola súa banda, Wasercier profundou nas oportunidades de apertura de destinos de enoturismo e cultural, aventurándolle a Ribadavia e O Ribeiro unha potencialidade enorme se decide apostar pola súa elaboración, xa que "cada día son máis as persoas e turoperadores israelís e norteamericanos que solicitan este tipo de viaxes, cun gran poder adquisitivo." Sandra Aulló, da cooperativa Capçanes, primeira adega que elaborou viño kosher en España e hoxe está considerado un dos mellores do mundo, fixo unha detallada e práctica exposición de por que é preciso elaboralos e por que venden máis do 70 por cento da súa produción en USA. A xornada pechouse cunha cata de viños kosher e O Ribeiro. Faro de Vigo edición Ourense

Ribadavia comercializará en América viños “Kosher' do Ribeiro

2010-04-23T17:55:00.000-07:00

Anxo Collarte e Antón Míguez, durante a presentación do seminario

A presidencia na Red de Juderías de España, que ocupa nestes momentos o Concello de Ribadavia, aposta decididamente por introducir os viños Kosher na bisbarra do Ribeiro. O concelleiro de Cultura, Anxo Collarte, e o técnico municipal, Antón Míguez Amil, presentaron onte o seminario 'Viños Kosher', que se celebrará o próximo 22 de abril, no centro comarcal, e que ten por obxectivo suscitar o interese entre produtores, enólogos e restauradores, ademais doutros profesionais, pola elaboración deste viño. Os impulsores da iniciativa insistiron na gran aceptación que ten a nivel internacional, especialmente en Estados Unidos, Israel, Francia, Inglaterra e Rusia. A demanda dos viños 'Kosher' débese, segundo apuntou Antón Míguez, á garantía que para os consumidores implica que sexan certificados por un rabino. 'Son viños normais pero supervisados por un rabino dende a recollida dá uva, pasando pola elaboración e tamén polo envasado'. Esta vixilancia, matizaba o técnico, 'non deixa espazo para prácticas enolóxicas non recomendables, por iso son viños moi puros'. Entre as esixencias máis curiosas que figuran para a certificación está a de realizar a vendima con luvas. Respecto diso, consideran que os caldos do Ribeiro teñen todas as características para seren 'Kosher' e introducirse en novos mercados, ao mesmo tempo, que van máis aló, estendendo os contactos con empresas españolas que xa o comercializan e que poden estar interesadas en incorporar a produción desta comarca nas súas ofertas. Por outra banda, Anxo Collarte anunciou que na asemblea da Red de Juderías, que se celebrará en setembro en Ribadavia, abordarase a incorporación de novas cidades ás 21 que actualmente a conforman. Así mesmo, está previsto contactar con posibles socios portugueses para promover conxuntamente un plan europeo de Interreg, ao mesmo tempo que se apoiará a creación nese país da súa propia rede de xudarías. No que respecta a Galicia, Míguez considera que cidades como Ourense, ademais de Allariz e Baiona reúnen os requisitos para promocionar os seus antigos barrios xudeus.
http://www.laregion.es/noticia/121784/ribadavia/vi%C3%B1o/kosher/

Un guiño judío en el la Galicia celta

2010-03-16T11:04:00.000-07:00

EL CORREO GALLEGO - Domingo - 14.03.2010

Más de 65.000 gallegos portan apellidos de origen hebreo ·· Los más presentes: Gil, Pardo, Salgado, Fuentes, Saavedra ·· Vestigios de los grandes asentamientos bajomedievales, descendientes de las 195 familias instaladas en 1464 sobre todo en Ourense
PATRICIA HERMIDA • FERROL
Cánticos hebreos se escuchaban en los anocheceres del sábado sobre Ribadavia. Y las comidas de esa jornada festiva se santificaban sobre una copa rebosante de vino. Los judíos asentados en el fértil Ourense de la Baja Edad Media colaboraron activamente en la producción vinícola con destino a Inglaterra, Italia, Alemania o Flandes, como indica el Centro de Estudios Medievales de Ribadavia. Aprovecharon sus contactos europeos para la distribución enológica, surcando un Miño navegable. Pero la influencia semita no sólo se extendió a la dorada cultura de la uva, sino también a una genealogía que llega hasta nuestras venas.

Ese guiño judío en el imperio celta se demuestra en los apellidos de más de 65.000 gallegos. Por lo menos un 2,32% de la población de nuestra comunidad autónoma demuestra ese origen hebreo en sus ascendentes. Un estudio de la revista de cultura judía Raíces enumera los apellidos semitas más frecuentes en la Península Ibérica: desde Abadía o Baltasar, hasta Valls, Vaquero y Ventura. Descendientes de las 195 familias asentadas en Galicia en 1464 se distribuyen por las cuatro provincias, especialmente en Ourense.

Según el gráfico adjunto, con datos del Instituto da Lingua Galega contrastados con el INE, veinte apellidos de origen judío gozan de cierta prevalencia en nuestra población. Y tres de ellos superan los 10.000 habitantes: más de 13.000 gallegos de nacimiento apellidados Gil, casi 11.300 Pardo, y rozando los 11.000 Salgado. Trío de raíces hebreas con mayor presencia en las cuatro provincias: el primero sobre todo en Pontevedra, el segundo en A Coruña y el tercero en Ourense. Les siguen en el ranquin los Fuentes con casi 8.500 personas sobre todo en A Coruña, Gallego con más de 6.500 (Pontevedra) y Saavedra rozando los 5.000 (A Coruña). Superan los 3.000 descendientes los Delgado y Campo, pasan de 1.000 los Duarte, Herrero, Machado y Navarro. El listado se completa con pequeños grupos como los Barba, Cabeza u Orgaz nacidos en provincias gallegas.

Ni la Inquisición católica pudo borrar todas las huellas judías. Los 1.170 residentes en Galicia durante 1464 decrecieron hasta 414 menos de veinte años después. En 1480 la orden emanada por las Cortes de Toledo los obligó a vivir apartados de los cristianos, convirtiéndose muchas calles en juderías como ocurrió en Ourense. El Archivo Histórico Provincial y el Archivo de la Catedral de Ourense tienen constancia de sinagogas en Ribadavia, A Coruña y Tui, o de preciosos cementerios coronando colinas de Allariz, Monterrei, Pontevedra y A Coruña.

HACE 2.000 AÑOS

Entrada sefardí por Finisterre

Como esclavos de los romanos, llegaron los judíos a España hace 2.000 años. Según historiadores de origen hebreo, "probablemente entraron por el cabo gallego de Finisterre". En Galicia se asentaron sobre todo los sefarditas. Los archivos de Ourense constatan la existencia de la organización básica de esta comunidad: el consejo en Allariz y A Coruña, los tribunales de justicia en Ourense y la sinagoga en Tui o A Coruña. Los documentos también revelan el desarrollo de profesiones idénticas a las ejercidas por los judíos castellanos, como la recaudación de impuestos y las actividades artesanales.

Sus cromosomas llegan hasta nosotros de tal modo que algunas fuentes hablan de casi un 5% de población gallega con raíces judías, más de 80.000 personas. Entre viñedos y murallas aparece Ribadavia, el mayor guiño judío a la cultura celta. Según su Centro de Estudios Medievales, "la estratégica situación de la villa atrajo a buena cantidad de hebreos que llegaron de forma aislada". Aunque la afluencia se disparó al ubicarse allí la sede del Reino de Galicia en 1063, con poder de vasallaje sobre el reino moro de Badajoz. Aquellos "señores de las finanzas" sentaron las bases del negocio vitícola .

Los antepasados

Médicos, plateros y los comerciantes

·· Los judíos medievales en Galicia desarrollaron profesiones basadas en el trato personal: médicos, comerciantes, administradores de casas señoriales. Entre los artesanos destacaban los plateros. Y muchos poseían tierras como bien inmueble.

Declive por culpa de los Reyes Católicos

·· Como demuestra la historia, la llegada de los genocidas Reyes Católicos y su guerra contra el Islam afectó brutalmente a los judíos. Estos monarcas llegaron a cobrar contribuciones directas a los "infieles", hasta que en 1480 ordenaron su apartamiento de los cristianos.

Su presencia en las casas nobiliarias

·· Los documentos relatan la presencia judía en las principales casas nobiliarias gallegas. Sobre todo a lo largo del siglo XV: como en la casa condal de Santa Marta de Ortigueira, la casa condal de Ribadavia y en la casa de Lemos.

Una llama sagrada desde Ribadavia

·· El Pintele Yid, llama sagrada judía, arde en el corazón de Ribadavia. Esta colectividad se aglutinaba junto a Porta Nova, sobreviviendo siglos a la expulsión decretada por los Reyes Católicos. Se declararon conversos o emigraron temporalmente a Portugal .

phermida@elcorreogallego.es

Viaxar con AGAI a Israel

2010-03-11T19:19:00.000-08:00

A Asociación Galega de Amizade con Israel organiza en novembro unha nova viaxe a Israel. Para ver máis información: www.amizadeconisrael.org

Música xudea feita en Lugo: Kentokaki

2010-02-16T20:30:00.000-08:00

Kentokaki, facer Klezmer en Galicia

2010-02-09T18:32:00.000-08:00

Imprescindible exposición na cidade das burgas

2010-01-14T21:12:00.000-08:00

Manjares de Ribadavia a Israel

2009-12-18T21:03:00.000-08:00

Herminia Rodríguez elabora en su tahona dulces judíos artesanales desde 1990

PEPE VARELA -EL PAÍS - Ribadavia - 18/12/2009

Según cuenta la tradición, pues aún no se ha encontrado documento alguno que así lo demuestre, los primeros judíos que se instalaron en Ribadavia lo hicieron allá por el siglo XI, cuando el rey don García decidió convertir a la hoy localidad ourensana en capital del Reino de Galicia. Desde entonces, y hasta que los Reyes Católicos firmaron el edicto de expulsión en 1492, muchos de los judíos de la comunidad estuvieron al cargo de los asuntos financieros de la autoridad, ya fuera esta rey, señor o conde, o empleados en los negocios artesanos que ellos mismos poseían: joyeros, ceramistas, hilanderos... o panaderos, como Herminia Rodríguez, la obradora que, muchos siglos después, ha recuperado parte del saber repostero sefardí.
Con el legado de una de las aljamas (juderías) mejor conservadas de España como escenario, a finales de agosto de cada año, las calles ribadavienses, de irregular trazado y estrechas trazas, se prestan a ser el escenario ideal para la Festa da Istoria, una deliciosa teatralización de la Ribadavia en la que vivieron los judíos. Y fue precisamente en una de las ediciones de la Festa, concretamente la celebrada en 1990, cuando los organizadores invitaron a un grupo de música sefardita canadiense. Quisieron agasajarles. Pensaron cómo... y decidieron hacerlo pidiéndole a Herminia, artesana panadera de la villa, que montara un tenderete callejero de repostería sefardita. La cosa fue tan bien que, quien ya tenía fama en la comarca por sus roscas y hogazas, decidió seguir elaborando dulces hebraicos todo el año en su panadería. "Un grupo de comerciantes de Vigo me envió un recetario judío. Además, pasé bastante tiempo buscando algunas otras recetas. También, sobre todo para recibir ingredientes que no se podían encontrar aquí, me ayudaron mucho desde la Embajada de Israel en Madrid", afirma Herminia.
Nada más atravesar Porta Nova de Arriba, espera Herminia en su comercio a los clientes. Seguramente la hayan conocido ya por un pequeño folleto que entregan en la oficina de turismo y que reza: "Tafona da Herminia, doce artesanal especialidade en doces hebreos". Acodada en su mostrador de gastada madera, y rodeada de recortes de prensa y postales enviadas desde medio mundo, explica la panadera, con paciencia, los ingredientes con los que prepara cada uno de los dulces de su carta: bocaditos de almendras, elaborados con almendras y canela; Kamisch-Broit, hecho con nueces y almendras; Mamul, cuyos ingredientes básicos son frutos secos, pétalos de amapola y agua de azahar; Ma'Amul, con crema de dátiles y agua de rosas como ingredientes básicos... y así hasta once productos distintos.
Claro que una cosa es que Herminia sea profusa en explicaciones sobre ingredientes y otra, muy distinta, es que revele los secretos de su recetario o, aún menos, que permita la presencia de testigos mientras, de madrugada, "cada madrugada", trabaja. A las dos de la mañana, la panadera enciende el horno y comienza a amasar... pero nadie más que ella está presente para verlo. Ni su marido, ni su hijo. Nadie. Es un secreto... y el secreto son las recetas con las que Herminia Rodríguez Carballal elabora, amasa y hornea sus masitas de semilla de amapola y cardamomo o sus muy solicitados mostachudos (dulce elaborado con nueces, azúcar, clavo y canela).
Herminia explica, sin ocultar su orgullo, que los visitantes que llegan a su tahona, desde todos los rincones del planeta, repiten que, hoy por hoy es el único establecimiento "en el mundo" donde han podido encontrarse con ciertas especialidades de galletas hebreas. Además, según asegura la propia Herminia, ella es la única panadera en el mundo que hace dulces totalmente artesanales (en el propio Estado de Israel, la repostería se hace en fábricas, por lo que recibe muchos pedidos de clientes hebreos). Parece mentira, pero es totalmente cierto. Si uno permanece un buen rato en la tienda, no será raro que vea llegar, hasta el mostrador, rabinos de largos tirabuzones que, atraídos por la fama de la repostera, vienen hasta aquí en busca de sus dulces desde el mismísimo Jerusalén.
El uso en la tahona de Herminia de ingredientes tan particulares, pero nada exóticos (si por exótico deducimos lejanía), representa una realidad creativa y distinta. "Hay que ser original para que el negocio funcione", comenta esta panadera e que ha conseguido hermanarse con la sabiduría de los antiguos obradores sefarditas. Y es que Herminia, en su tahona, es celosa custodia de los dulces que, unos reservados para la liturgia, otros, parte de la cotidiana dieta, degustaron los viejos judíos ribadavienses... los expulsados judíos de la provincia de Ourense

Descuberto un texto inédito de Vicente Risco sobre Xerusalén

2009-10-23T21:58:00.000-07:00

A profesora Olivia Rodríguez González, investigadora na Facultade de Filoloxía, descubriu un texto inédito do escritor ourensán Vicente Risco. Trátase dun escrito histórico-descritivo, redactado en castelán e datado en 1944, que, desde unha concepción cristiá dos fundamentos de Occidente, arredor do centro simbólico que é Xerusalén para as tres relixións monoteístas, examina o significado da Palestina a través das vicisitudes da historia, e agoira posibles futuros para a supervivencia nesas datas cruciais da que Risco considera «terra santa» por antonomasia. A derrota alemá na Segunda Guerra Mundial xa se albiscaba daquela, e o autor propón unha saída diplomática para a pacificación dun territorio no que España, segundo el, podía ter un papel importante.
***
Coetáneo da súa Historia de los judíos desde la destrucción del Templo , este ensaio inédito verá a luz proximamente nunha edición comentada por Olivia Rodríguez González.

Primeira xudería galega: Allariz

2009-10-12T12:17:00.000-07:00

Os amigos da Asociación Galega de Amizade con Israel-AGAI publican un interesante texto da profesora Gloria de Antonio
http://agai-galicia-israel.blogspot.com/2009/10/primeira-xudaria-galega-allariz.html

Primera judería gallega: Allariz
A lo largo de la historia, los judíos han mantenido siempre una tendencia a agruparse en sectores urbanos propios, apartados del resto de la población, allí donde constituyen un sector minoritario en el conjunto de la sociedad. Esta propensión, común a todo grupo socio-religioso minoritario, tiene por finalidad garantizar la pervivencia del colectivo, así como propiciar el mantenimiento de los imprescindibles lazos de protección y ayuda mutuas. Pese a que no fue extraño que algunos judíos viviesen en casas distribuidas por todo el recinto urbano, se aprecia una cierta tendencia a agruparse en una calle o en un barrio propio. Nacieron así barrios para la población hebrea, más o menos aislados del recinto urbano, que se conocen con el nombre de “judería”.
Las juderías gallegas se documentan fundamentalmente en el siglo XV y, con anterioridad a esta fecha, sólo existe una única referencia, --en la denominada carta de avenencia--, a la existencia en Galicia de un barrio judío, apartado de los cristianos, en Allariz, municipio ubicado en la provincia de Ourense, a unos 25 kms. al sur de su capital y atravesado por el río Arnoia.
La carta de avenencia, fechada el 20 de mayo de 1289, recoge el pacto alcanzado por las autoridades cristianas de Allariz con Isaac Ismael, judío mayor y, por lo tanto, representante de la comunidad judía. La causa que originó esta reunión no está recogida explícitamente en el texto, pero todo parece indicar que se trataba de problemas religiosos. En ella se hace constar que cuando los cristianos sacaban en procesión, por las calles de la villa, a la Virgen María o a Jesús, no podrían estar presentes los judíos con el fin de evitar sus burlas, --textualmente: porque se non mofen é non aya hi camerias, nin ruindades, nin desaguisados como de costume--. Al mismo tiempo que se prohibía la presencia de judíos en ceremonias cristianas, se pedía a los vecinos que no molestasen a los judíos en las suyas propias, --Nas rogas e festas, que os ditos xudeus fan nos soburvios da vila por vaixo do noso Castelo, non vaya hi ningun cristian, morador na dita vila, por os prendar e moestar en suas rogas--. Por lo tanto, es muy posible que fueran las interferencias mutuas en las respectivas ceremonias religiosas las que motivaran la carta de avenencia.
Una vez reunidos los representantes de ambas comunidades acordaron que ni el judío mayor, Isaac Ismael, ni el resto de los judíos viviesen en casas que estuvieran fuera de la judería, --nin moren en vivenda fora da Xuderia--. Entendida, esta última, además, como un barrio propio judío donde los cristianos no tenían acceso, --e nengun cristian morará na xuderia--. El hecho de que no se especifique ninguna zona urbana como judería es indicativo de que no era un área de nueva creación sino que era un espacio conocido por todos. Por tanto, es posible afirmar que con anterioridad a 1289 existió una judería en Allariz y que, al menos desde ese año, fue una zona exclusivamente judía y restringida a los cristianos.
Aunque en el texto no se precisa su ubicación es posible una aproximación a la misma tomando como base dos frases del mismo. La primera, cuando a pesar de no poder salir de la judería se permite que entren os xudeos polas portas da vila para xuderia os vastimentos [víveres] que tuvesen por menester, lo que permite afirmar que la judería se encontraba dentro de las murallas de la villa. La segunda, nas rogas e festas, que os ditos xudeus fan nos soburvios da vila por vaixo do noso Castelo. Para ello, es necesario considerar que los judíos llevaban a cabo sus prácticas religiosas en la sinagoga, también denominada casa de oración, y que ésta solía situarse en la calle principal de la judería. Por lo tanto, la judería bien podría localizarse por debajo del castillo, en los “suburbios” de la villa. Entendiendo por suburbio los arrabales del castillo y no las zonas bajas de la villa, como algunos autores afirman.
Otro dato que parece confirmar esta ubicación es la localización del cementerio judío. El 5 de abril de 1487, Ruy de Campelo, clérigo de la iglesia de San Esteban, otorgó un contrato de foro, contrato similar a un arrendamiento, a Rabí Mosén Cohen, Salomón Albuchen, Samuel Cohen y a todos los judíos de la aljama, vecinos y moradores de la villa de Allariz, del terreno en el que se encontraba su cementerio. Este terreno no supuso un nuevo emplazamiento, pues en el contrato se hacía constar que éste ya había sido utilizado desde hacía mucho tiempo con esta finalidad, --por cuanto teneis vuestros enterramientos ya de luengo tiempo en la dicha eredad--, y, por este mismo motivo, el foro se hizo por un plazo muy largo de tiempo. Su ubicación se precisa en una reclamación del siglo XIX cuando se afirma que se situaba a la derecha de la iglesia de San Esteban, situada en la parte alta de la ciudad y muy próxima al castillo, por detrás de la torre Nova.
Si a los datos anteriores se une el hecho de que los cementerios judíos medievales se localizaban fuera del recinto amurallado pero lo más próximos posible a la judería, de modo que la salida hacia el cementerio fuera directa desde la misma y así evitar que los entierros tuvieran que atravesar los barrios cristianos, se puede concluir que la judería de Allariz se localizaba, dentro de los muros de la villa, en la parte alta, debajo del castillo, quizá en la ladera del alto sobre el que éste se ubicaba, y en el entorno de la iglesia de San Esteban.
Con la documentación actual no es posible conocer cuanto tiempo se mantuvo la judería después de 1289 porque hasta el siglo XV no se tiene ninguna noticia más sobre la comunidad judía de Allariz. Sin embargo, entre 1479 y 1489, pero en una fecha no precisada, Judá Pérez, judío, y su hermano Mosé habitaban en una casa situada en la plasa desa dicha villa y, por lo tanto, fuera de la judería. Al analizar este dato se plantean dos posibilidades para explicar el motivo por el cual Judá y Mosé vivían en una zona cristiana. La primera de ellas porque, en esa fecha, ya no existía la judería y, como en la mayoría de las ciudades y villas de Galicia, los judíos compartían el mismo espacio con los cristianos. La segunda está directamente relacionada con la actividad profesional de estos personajes. Ambos hermanos eran mayordomos y, por lo tanto, los encargados de todos los asuntos económicos y financieros de don Juan Pimentel, señor de Allariz, por lo que cabe la posibilidad de que gozasen del privilegio de vivir fuera de la judería.
A modo de conclusión puede afirmarse que gracias a la carta de avenencia se tiene constancia de la primera judería separada de los cristianos en Galicia. Aunque esta existiera antes de 1289 es, precisamente en esta fecha, cuando se confirma el apartamiento de los judíos a una zona específica. El acuerdo al que llegaron Isaac Ismael y las autoridades cristianas supuso para los judíos de Allariz el aislamiento dentro de la judería, --de donde no se les permitía salir ni para comerciar, con el consiguiente perjuicio económico que esto conllevaba--, y para Isaac Ismael, la entrega de varias de sus propiedades: una casa en garantía de los daños que los judíos pudieran cometer en la villa y una huerta a las monjas del convento de Santa Clara para que éstas pudieran ampliar su cementerio. Es decir, aunque la separación de judíos y cristianos en barrio separados parece consecuencia del acuerdo al que llegaron ambas comunidades, no puede obviarse el hecho de que las condiciones que se imponen reflejan la preeminencia de los cristianos sobre los judíos, dado que la mayor carga del acuerdo recae sobre estos últimos. Sin embargo, casi doscientos años después, parece que ambas religiones habían vuelto a compartir, al menos durante unos años más, el mismo espacio urbano, olvidando la existencia de la judería.
FUENTES ORIGINALES.
Fuero de los judíos. Fundación Vicente Risco. Sin catalogar. Copia del siglo XIX
BIBLIOGRAFÍA.
Amador de los Ríos, J., Historia Social, Política y Religiosa de los judíos de España y Portugal, Imprenta de T. Fortanet, Madrid, 1876; Reeditado por Librerías París-Valencia, Valencia, 1994.
Antonio Rubio, MG. de, Los judíos en Galicia (1044-1492), Fundación Pedro Barrié de la Maza, A Coruña, 2006.
Cantera Montenegro, E., Aspectos de la vida cotidiana de los judíos en la España medieval, UNED (Universidad Nacional de Educación a Distancia), Madrid, 1998.
Ladero Quesada, MA., Fiscalidad y poder real en Castilla (1252-1369), Editorial Complutense, Madrid, 1993.

Reapertura do restaurante kosher "Sefardí 515" na Coruña

2009-09-30T08:14:00.000-07:00

Recentemente reaberto na A Coruña, o único restaurante xudeu de Galicia. Cóntovos a crónica que un bo amigo fixo da súa reconfortante visita.
"A semana pasada achegueime á hora do xantar e probei o único establecemento de comidas kosher. No local funcionaba antes outro restaurante, polo que o ambiente transmite esa sensación de transición, no que algunhas cousas semellan herdadas da anterior decoración, e os novos propietarios, por falta de tempo ou investimento, aínda non lle cambiaron por completo o estilo. En todo caso, é amplo e moi agradable, e dá a impresión de ter unha boa acústica, algo que, por desgraza, non acontece en moitos sitios. A carta está composta ábrese coas entradas -cinco ou seis propostas, entre as que se atopan hummus- e falafel e unha mezze, ampla selección de entrantes, que foi pola que me decidín. Antes dos primeiros pratos tamén hai unha breve relación de sopas -a bortsch entre elas- e outras moitas ensaladas. Logo veñen pratos de pasta -con lasaña vexetal-, peixe -bacallao con pasas- e carnes: entrecot, adafina -unha especie de cocido que tradicionalmente se toma á cea-, orisa -un guiso de cebada con tenreira e boniato- e "La tentación de Esaú": lentellas con verduras e pequenas albóndegas especiadas. Todas as preparacións respectan os preceptos kosher. A mezze incluía hummus, croquetas, crema de berenxena, empanada de bonito, falafel, chourizo -de tenreira ollo- picante e doce, morcilla, pastrami -cociñado e frío-, ovos haminados -cocidos durante doce horas ate que a clara toma unha cor marmórea-, encurtidos e, como introducción, un chupito de iogur con pepino. A variedade fai deste prato unha proposta moi atractiva, na que, loxicamente, un ten os seus favoritos. No meu caso, as croquetas e o hummus. Despois tomamos orisa e "La tentación de Esaú". Na orisa, a carne estaba tenra pero sen desfacerse e o boniato tiña unha dozura exquisita; As lentellas estaban moi reconfortantes, como é apropiado, e as pequenas albóndegas combinaban ben co prato. Coa comida tomei dúas copas de viño Rioxa kosher, e de sobremesa outra combinación: fudge de chocolate, baklava -pastel de froitos secos- e haroset -unha pasta tamén de froitos secos con chocolate; porcións que se acompañan dun licor doce e moi suave".
Hai menú do día por 12 euros e un menú infantil por 7.50. Sefardí 515 está na rúa Alfredo Vicenti da A Coruña, no estremo máis próximo ao Estadio de Riazor. Unha cita imprescindible nas visitas a Coruña.

Felicitación da Asociación Galega de Amizade con Israel-AGAI polo Ano Novo Xudeu, Rosh Hashaná

2009-09-14T01:12:00.001-07:00

Tui revela a historia dos seus preteiros xudeus

2009-09-06T09:02:00.000-07:00

Numerosos asistentes escoitan as explicacións fronte aos cetros de prata dourada.

A vila tudense foi a de maior porcentaxe de asentamento sefardí en Galicia, en 1464
***
EVA GONZÁLEZ - Faro de Vigo - TUI
Valiosas pezas en prata dourada e outras con pedras preciosas, as máis antigas que se gardan no Museo Catedralicio, deixaron de ser onte só obxectos ao revelarse a historia vinculada aos seus autores: prateiros xudeus que traballaron para o cabildo da catedral de Tui nos séculos XV e XVI, aínda que queda por saber se o ourive do século XVIII, autor do primitivo barco de prata de San Telmo, tamén era xudeu.
***
A cidade de Tui alcanzou no ano 1464 un 7% de poboación xudía, a porcentaxe máis elevada en Galicia. Un nutrido grupo de visitantes tiveron onte a oportunidade de coñecer esta parte da historia tudense, con episodios de intriga, dentro do programa da X Xornada Europea de Cultura Xudía que organiza a Concellería de Cultura de Tui e que prosegue hoxe domingo con visitas a lugares do conxunto histórico. O historiador Xosé Ramón Fernández Fernández era onte o erudito guía que revelou capítulos, coma o do ourive de maior produción de calidade, Pero Amin (século XVI), fillo doutro prateiro e autor do pé do cáliz gótico de prata dourada, cuxo astial e copa fabricaran no século XV os ourives Jacob e Abraham, que tiñan os seus talleres preto da catedral.
***
Outras pezas mostradas foron os cetros de dignidades, en prata dourada e de gran peso, que se utilizaron en procesións. Comezou a realizalos no ano 1528 un prateiro portugués converso que non os acabou pola visita dun comisario da Inquisición. Deixou feita a parte superior dos cetros "usando unha linguaxe renacentista e evocando á obra arquitectónica do fornelo de San Pietro in Montorio, de Roma", explica Xosé Ramón Fernández. O relicario do copón de coco e o poder alcanzado polos cóengos Francisco Coronel e o seu curmán Tomei, ocuparon parte da explicación.

X Xornada Europea da Cultura Xudía en Ribadavia

2009-08-26T20:26:00.000-07:00

X Xornada Europea da Cultura Xudía en Ribadavia
Domingo 6 de Setembro 2009

-Visita guiada para coñecer o Barrio Xudeu de Ribadavia.
Singular percorrido onde se visita a xudería e o Museo Sefardí de Galicia.
Duración: 30-45 min
Ofreceráse unha degustación de viño kosher e doces sefardíes despois de cada visita6 de setembro, á 11 e 17 h
Saída desde a Oficina Municipal de Información e Turismo.
-Xornada de Portas Abertas:Museo Sefardí de Galicia (CIXGA)
Un percorrido pola historia e a presenza hebrea en Galicia, cidades de asentamento, costumes, actos de convivencia, oficios e labores, persecución e integración6 de setembro, de 10.30 a 14.30 h, e de 17 a 19.30 h
Pazo dos Condes. Centro de Información Xudía de Galicia.
Oficina Municipal de Información e Turismo.
-Inauguración oficial da Sinalización da Rede de Xuderías de Ribadavia, como membro da Rede de Xuderías de España-Camiños de Sefarad, colocará asinalización que marcará a xudería e o seu ámbito.
Duración: 20 min
Rúa Merelles Caula (inicio na Praza Maior) cara a Praza da Magdalena.
-Conferencia: “O Malsín en Ribadavia”
O Centro de Estudos Medievais organiza unha conferencia sobre a figura do Malsín
Salón de Plenos do Concello de Ribadavia

Lápida no cimeterio de Ponferrada

2009-07-26T08:14:00.000-07:00

O Embaixador de Israel en Galicia

2009-07-21T02:00:00.000-07:00

Organizadas pola Asociación Galega de Amizade con Israel-AGAI terán lugar dúas conferencias en Coruña e Vigo. Deixovos máis información tal e como a publican na web de AGAI www.amizadeconisrael.org

Visita a Galicia do Embaixador de Israel en España
CHARLAS-COLOQUIO NA CORUÑA E VIGO

“ISRAEL: O MEDIO ORIENTE”
A Coruña

Intervén: Raphael Schutz, Embaixador de Israel en España.Presentan: Júlio Bejar, socio de AGAI e escritor

Francisco Linares, socio de AGAI e socio do Club Financiero Atlántico.

Día: Mércores 22 de Xullo de 2009

Hora: 20:00 horas

Lugar: Club Financiero Atlántico, Avenida Salvador De Madariaga 76

►►►►

Vigo

Intervén: Raphael Schutz, Embaixador de Israel en España

Presentan:

Manuel Pérez, ex-Alcalde de Vigo e ex-eurodeputado

Pedro Gómez-Valadés, presidente de AGAI

Día: Xoves 23 de Xullo de 2009

Hora: 20:00 horas

Lugar: Hotel Los Escudos, rúa Atlántida 106 en Vigo (Alcabre)
ENTRADA LIBRE
Artigos e entrevistas de Raphael Schutz (LER AQUI)

Isaac Abravanel, resposta ao Edicto de Expulsión

2009-06-03T19:31:00.000-07:00

Isaac Abravanel (Lisboa, 1437 - Venecia, 1508) foi un teólogo, comentarista bíblico e empresario xudeu que estivo ao servizo dos reis de Portugal, Castela e Nápoles, así como da República de Venecia. Foi o pai do coñecido filósofo León Hebreo. Os seus antecesores pertencían a unha destacada familia de xudeus de Sevilla, que emigrou a Portugal tras as persecucións de 1391 (O seu avó, Samuel Abravanel, fora tesoureiro de Enrique II e de Juan I, de Castela). Foi tesoureiro do rei de Portugal, Alfonso V, pero, ao relacionárselle cun complot contra o seu sucesor, Juan II, fuxiu en 1483 a Castela, onde residiu primeiro en Plasencia, e posteriormente en Toledo. Foi axente probado, comercial e financeiro, de Isabel a Católica, á que prestou importantes sumas para financiar a guerra de Granada. Negouse a converterse cando o edicto de Granada dispuxo a expulsión dos xudeus de España, algo que el tentara inutilmente evitar utilizando a súa influencia sobre a raíña, e instalouse no reino de Nápoles, onde estivo ao servizo do rei Ferrante e do seu sucesor, Alfonso II. Cando o reino foi invadido por Carlos VIII de Francia, Abravanel debeu exiliarse a Sicilia co rei Alfonso II. Posteriormente residiu en Corfú, na cidade de Monopoli, no norte de África, e por último en Venecia, onde faleceu en 1508.

Carta resposta do autor ao edicto dos reis católicos, chamado edicto de Granada. O Decreto da Alhambra ou Edicto de Granada foi un decreto editado na Alhambra o 31 de marzo de 1492 polos reis recentemente chamados Reyes Católicos, Fernando de Aragón e Isabel I de Castela, no cal se expulsa a todos os xudeus da península Ibérica con termo o 31 de xullo de 1492. Por motivos loxísticos estendeuse este prazo até o 2 de agosto ás doce da noite. Fernando o Católico asinaba outro para o reino de Aragón. Ambos partían dun mesmo borrador elaborado por Tomás de Torquemada, inquisidor xeral en España.

Resposta ao Edicto de Expulsión

Isaac Abravanel

Sus Majestades:
Abraham Senior y yo agradecemos esta oportunidad para hacer nuestra ultima expresión en palabras llevando la voz de las comunidades Judías que nosotros representamos, condes, duques y marqueses de las cortes, caballeros y damas no es un gran honor cuando un judío es llamado a asistir por el bienestar y seguridad de su pueblo.
Pero es una mayor desgracia cuando el Rey y la Reina de Castilla y Aragón y por supuesto de toda España tiene que buscar su gloria en gente inofensiva.
Encuentro muy difícil comprender como todo hombre judío, mujer y niño pueden ser una amenaza la fe Católica.
Muy fuertes pero demasiados fuertes cargos.
¿Es que nosotros lo destrozamos?
Es todo lo opuesto. ¿No estáis Vos admitiendo en este edicto a confinar a todos los Judíos en lugares restringidos y de tantas limitaciones en nuestros privilegios legales y sociales sin mencionar obligándonos a usar disturbios humillantes? ¿No fueron suficientes las opresiones impuestas, no nos aterrorizo con su diabólica Inquisición? Déjeme hacer esta materia perfectamente dura para todos los presentes no dejare callar la voz de Israel en este día.
Escuchad Oh los cielos y adjudique escuchar , Rey y Reina de España por mi Isaac Abravanel dirigirme a Vos yo y mi familia somos descendientes directamente del Rey David verdadera sangre real la misma sangre del Mesías corre por mis venas. Es mi herencia y yo lo proclamo en nombre del rey de Israel.
En nombre de mi pueblo, el pueblo de Israel, los escogidos por Dios declaro son inocentes y sin culpa de todos los crímenes declarados en este abominable edicto. El crimen y la transgresión es para Vos no es para nosotros soportar el decreto sin justicia que Vos habeis proclamado hoy será su derrota y este año en el cual imagina como el año de la gran gloria será la vergüenza más grande de España. Siendo como recompensa de esta virtud individual, siendo bien reconocido que la palabra de honor es su cometido apropiado para las buenas obras nobles de modo adicional cuando un acto inapropiado se cometiera que la reputación de la persona sufriría. Y cuando los Reyes y Reinas cometen hechos dudosos se hacen daño a ellos mismos. Y como bien se dice entre más grande la persona que comete un error el error es mayor.
Errores si son reconocidos temporalmente pueden ser corregidos y el ladrillo que soporta la estructura endeble puede ser vuelto a colocar en la posición correcta. Así mismo un edicto errado si es cambiado a tiempo puede ser corregido pero objetivos religiosos han aventajado la razón y malos consejos han precedido justo razonamiento. El error de este edicto será irreversible lo mismo que estas obligaciones que proclama el Rey y la Reina míos, escuchadme bien: error ha sido su error profundo e inconcebible como España nunca haya visto hasta ahora. Vos sois los únicos responsables como armas del poder de una nación como las artes y letras dan las pautas de sensibilidades mas refinadas si Vos habeis aplacado el orgullo del Infiel Musulmán con la fuerza de su ejercito dando muestras de conocimiento del arte y la guerra por que de su estado interno de su conciencia ¿Con qué derecho sus Inquisidores recorren los campos quemando libros por miles en piras publicas?
¿Con qué autoridad los miembros de la Iglesia desean ahora quemar la inmensa biblioteca Arábica de este gran palacio moro y destruir sus preciosos manuscritos? porque, es por su autoridad mi Rey y mi Reina. En lo más profundo de sus corazones Vuestras Mercedes han desconfiado del poder del conocimiento, y Vuestras Mercedes han respetado solo el poder. Con nosotros los Judíos es diferente. Nosotros los Judíos admiramos y estimulamos el poder del conocimiento. En nuestros hogares y en nuestros lugares de rezo, el aprendizaje es una meta practicada por toda una vida. El aprendizaje es nuestra pasión que dura mientras existimos; es el corazon de nuestro ser; es la razon de acuerdo nuestras creencias para los cuales hemos sido creados. Nuestro agresivo amor a aprender pudo haber contrabalanceado su excesivo amor al poder. Nos pudimos haber beneficiado de la protección ofrecida por nuestras armas reales y Vos os pudieseis haber beneficiado de nuestros adelantos de nuestra comunidad y el intercambio de conocimientos, y digo que nos hubiésemos ayudado mutuamente.
Así como se nos ha recordado de nuestra falta de poder de modo que su nación sufrirá de las fuerzas de un desequilibrio que Vuestras Mercedes han dado su inicio. Por centurias futuras, vuestros descendientes pagaran por sus apreciados errores del presente. Vuestras Mercedes verificaran y la nación se transformara en una nación de conquistadores. Buscando oro y riquezas, viviendo por la espada y reinando con un puño de acero.
Y al mismo tiempo os convertiréis en una nación de iletrados, vuestras instituciones de conocimiento, amedrentadas por la continuación herética de extrañas ideas de otras tierras y otras gentes, no serán respetados. En el curso del tiempo el nombre tan admirado de España se convertirá en un susurro ente las naciones. España, que siempre ha sido pobre e ignorante, España la nación que mostró tanta promesa y que ha completado tan poco. Y entonces algún día, España si preguntara a sí misma: ¿que ha sido de nosotros? ¿Por qué somos el hazme reír entre las naciones? Y los Españoles de esos días miraran a su pasado porque sucedió esto. Y aquellos que son honestos señalaran a este día y a esta época lo mismo cuando esta nación se inicio. Y la causa de su decadencia no mostrara a nadie mas que a sus reverenciados soberanos Católicos, Fernando e Isabel, conquistadores de los Moros, expulsores de los Judíos, fundadores de la Inquisición y destructores de inquisitivas mentes de los Españoles.
El edicto es testimonio a la debilidad Cristiana. Esto ha demostrado que los Judíos son capaces de ganarle a los siglos. Argumento viejo sobre estas dos creencias. Esto explica el porque existen falsos Cristianos: estos los Cristianos cuyas creencias han sido sacudidos por los argumentos de que el Judío que conoce mejor. Esto explica porque la nación Cristiana se perjudicara como dice que lo ha sido. Deseando silenciar la oposición Judía, la mayoría Cristiana ha decidido no seguir argumentando eliminando la fuente del contra argumento. La oportunidad hacia el Judío no se le otorgó.
Después de hoy esta es la ultima oportunidad a traer este tema en tierra Española. En estos últimos momentos de libertad otorgada por el Rey y la Reina, y yo como representante de la Judería Española, reposara en un punto de la disputa teológica. Yo lo dejare con un mensaje de partida a pesar de que a Vuestras mercedes no os guste.
El mensaje es simple. El histórico pueblo de Israel, como se ha caracterizado por sus tradiciones es el único que puede emitir su juicio si Jesús y sus demandas de ser el Mesías, y como Mesías su destino fue de salvar a Israel, de modo que debe venir de Israel a decidir cuando debe salvarlo. Nuestra respuesta es la única respuesta que importa, o si acaso Jesús fue un falso Mesías. Mientras el pueblo de Israel exista, mientras las gentes de Jesús continúen en rechazarlo. Su religión no puede ser validada como verdadera. Vuestras Mercedes pueden convertir a todas las gentes, a todos los salvajes del mundo, pero mientras no convierta al Judío, Vuestras Mercedes no han probado nada excepto que Vuestras Mercedes pueden persuadir a los que no están informados.
Lo dejamos por este confortante conocimiento. Por que Vuestras Mercedes pueden disponer de sus poderes, nosotros poseemos la verdad por lo alto. Vuestras Mercedes podrán desposeernos de individuos, pero no podrán desposeernos de nuestras almas sagradas y la verdad histórica la cual es el único testigo nuestro.
Escuchad Rey y Reina de España, en este día Vuestras Mercedes han engrosado la lista de fabricantes de maldades contra los remanentes de la Casa de Israel si Vuestras Mercedes se empeñan en destruirnos, todos han fracasado. Mas, sin embargo, nosotros prosperaremos en otras tierras lejanas. Y doquiera que iremos, el Dios de Israel estará con nosotros. Y a Vuestras Mercedes Rey Fernando y Reina Isabel la mano de Dios los atrapara y castigara por la arrogancia de sus corazones.
Hágase a Vuestras Mercedes autores de esta iniquidad, por generaciones a venir, será relatado repetidamente como su fe no fue benevolente y como su visión fue cegada. Pero más de sus actos de odio y fanatismo, el coraje del pueblo de Israel será recordado por haberse enfrentado contra el poderoso Imperio Español y nos hemos apegado a las herencias religiosas de nuestros padres, resistiendo a los argumentos inciertos.
Expúlsennos, arrójennos de esta tierra que hemos querido tanto como Vos, per los recordaremos Rey y Reina de España como los que figuran en nuestros santos libros como aquellos que buscaron nuestros daños. Nosotros los Judíos con sus hechos en las paginas de la historia, y de los recuerdos de nuestros sufrimientos e incurrirán en mayor daño a sus hombres mas que el mal que nos ha causado.
Nosotros les recordaremos y a su vil edicto de Expulsión por siempre”

Petroglifo coa estrela de David en Leiro (Rianxo)

2009-05-30T16:50:00.000-07:00

PETROGLIFO DA FOXA VELLA (DETALLE)

Por Jorge Guitián

O conxunto de gravados da Foxa Vella (Leiro, Rianxo) foi unha das primeiras estacións con arte rupestre publicadas nunha comarca na que, por aquel entón (anos 70), apenas se coñecían conxuntos e na que hoxe o número total de grupos rupestres coñecidos supera os 200. Nunha recente visita na que puiden comprobar o perto que estivo esta roca de ser afectada polas obras de desdobramento da Autovía do Barbanza, puiden fotografíar esta estrela de David de seis puntas que aparece na zona central do panel. Trátase dun motivo de orixe relativamente moderna, dado o bo estado de conservación, o tipo de asuco co que aparece gravado e a súa tipoloxía, que se superpón aos gravados de orixe prehistórica. A estrela de seis puntas, xeralmente identificada coa estrela de David aínda que non sempre teña este significado, é un motivo frecuente do repertorio medieval galego de gravados de carácter gliptográfico (gravados sobre pedras exentas ou sillares tales como marcas de canteiros, marcas de propiedade ou familiares, signos de cristianización en portas, xanelas, etc.). O acceso ao conxunto da Foxa Vella, situado nunha zona na que aparecen varias rocas con gravados, é relativamente sinxelo desde a igrexa parroquial de Leiro. Hai que tomar a pista sen asfaltar que ascende xunto ao muro da casa reitoral abandonada e continuar uns dous quilómetros até chegar a unha zona de recheo xunto á autovía. Os gravados atópanse a uns 200 metros ladeira abaixo. De todos xeitos, como o acceso é confuso, se alguén quere indicacións máis precisas pode enviarme un email:
Jorge Guitián gourmetdeprovincias@gmail.com
http://petroglifosdegalicia.blogspot.com/2008/09/sobre-el-autor.html

Conversos de orixe xudeu na Galicia medieval

2009-05-27T16:44:00.000-07:00

CONVERSOS DE ORIGEN JUDÍO EN LA GALICIA MEDIEVAL

Por Gloria de Antonio Rubio
Publicado en el semanario israelí AURORA
***
La aceptación de la minoría judía por la mayoritaria sociedad cristiana, desde su llegada a territorios del reino de Castilla, estuvo profundamente influida por la posición adoptada por los reyes y tuvo dos grandes etapas cuyo punto de inflexión fue el siglo XIII.

Hasta ese momento, el siglo XIII, los judíos gozaron de una relativa libertad. Esta situación excepcional -en el resto de la cristiandad predominaba el antisemitismo y la persecución de los judíos- se explica principalmente por la necesidad de desarrollar económicamente los extensos territorios que la Reconquista ponía a disposición de los reyes cristianos. A la hora de poblar alguna ciudad o comarca, los soberanos no dudaban en acudir a todos los grupos sociales o religiosos, incluidos los judíos, concediéndoles fueros y garantías.

Sin embargo, en 1215, el Concilio de Letrán declaraba que la convivencia entre cristianos y judíos constituía un grave peligro para los primeros y convenía apartarlos de los segundos. La razón de tales discriminaciones era la perfidia de los judíos por negarse a ver en Jesús el Mesías anunciado por los profetas bíblicos y haber permitido que fuese ejecutado en la cruz. Estas indicaciones motivaron que el rey Alfonso X (1221-1284) intentase regular la vida judía con arreglo a las disposiciones conciliares. De esta manera, obligó a los judíos a vestir de una forma determinada, puso impedimentos a la relación de judíos y cristianos para prevenir una posible influencia judía sobre la vida de estos últimos y adoptó, además, medidas para que no pudieran ocupar cargos públicos o ejercer la medicina.

En la segunda mitad del siglo XIV, la victoria de Enrique II –que había adoptado una actitud antisemita- sobre su hermanastro Pedro I tuvo graves consecuencias para las comunidades judías que, entre 1366 y 1369, estuvieron al borde de la destrucción, añadiéndose, además, una importante propaganda antijudía que desembocó en una serie de “pogroms”, a partir del año 1391, durante la minoría de edad de Enrique III. Estas persecuciones trajeron consigo conversiones multitudinarias de personas deseosas de verse libres de la presión social que ejercían las masas cristianas, lo que provocó la disminución del número de judíos y, proporcionalmente, un considerable aumento de conversos.

Las conversiones, sinceras o no, se produjeron por todo el territorio pero, en general, en las regiones del Sur donde la violencia contra los judíos había sido mayor, eran más los que se sentían cristianos sólo de nombre mientras que en el Norte, donde se encuentra Galicia, existió una mayoría de conversos sinceros.

En Galicia, excepto en muy contadas ocasiones, no existe referencia documental al hecho de la conversión de un judío, por lo que es necesario recurrir a otro tipo de indicadores para afirmar la condición de converso de algunos individuos. Este puede ser el caso de “Rui Fernandes dito judeu” que figura como testigo de una donación al cabildo compostelano el 19 de septiembre de 1385. El hecho de que un nombre claramente cristiano vaya acompañado del sobrenombre judeu puede hacer referencia a su pasado judaico o al de sus antepasados y, por lo tanto, a su condición de converso.

En otras ocasiones en el mismo documento aparece tanto el nombre judío como el nombre cristiano, signo inequívoco de su conversión al cristianismo. Tal y como sucede con García Álvarez y con Judá Pérez.

La presencia de García Álvarez, arrendador de los diezmos de los puertos del mar en Galicia, se documenta en A Coruña en el año 1411. En este documento se recoge hasta tres veces el nombre cristiano, García Álvarez, unido al nombre judío, Samuel Deus Ajuda. Se dice textualmente: “Garçia Alvares que soyan chamar Don Samuel Deus Ajuda”, “Garçia Alvares que a eses tenpos chamavan Don Samuel” y “Don Samuel que agora he Garçia Alvarez”. Por lo tanto, en una fecha anterior a 1411 pero no precisada, Samuel cambió su nombre por García, señal inequívoca de su condición de converso.

Judá Pérez, escrito con muy diferentes grafías, es un nombre que aparece en la documentación gallega a lo largo de todo el siglo XV, aunque no de una manera ininterrumpida. Las noticias existentes se agrupan en torno a dos grandes períodos de tiempo, separados entre sí por casi 20 años de diferencia. El primer período abarca desde el año 1423 hasta el año 1456, momento en que Judá no pagó las fianzas solicitadas por el rey Enrique IV para recaudar las alcabalas del obispado de Ourense y perdió el arrendamiento. El segundo período se inicia el 20 de octubre de 1476 y dura, como mínimo, hasta el 15 de diciembre de 1497. En este momento Judá Pérez reclama, ya convertido en Luís Alonso, unas deudas a Galaor Mosquera y Alonso de Miranda, gallegos. La conversión queda de manifiesto en la frase “Luys Alonso, que antes se solia dezir Yuda Peres” puesto que al cambiar su nombre judío, “Yuda Peres”, por otro cristiano, “Luís Alonso”, no deja lugar a dudas sobre su bautismo.

También del análisis de las relaciones familiares puede deducirse la conversión de algunos de sus miembros. Sirvan como ejemplo Diego López -hijo del primer Judá Pérez y hermano de Abrahán- y Juan Fernández, platero de profesión, que tenía un sobrino llamado Abrahán. En los dos casos, el hecho de utilizar un nombre cristiano dentro de una familia judía es un claro indicativo de su conversión.

Los únicos casos de referencias explícitas al bautismo se documentan en Ourense, en el año 1483 y en 1504. El 9 de marzo de 1483, reunidas las autoridades concejiles en la catedral de San Martín, dieron fe de que “huna filla de mestre Abraao judío, a que posera nome Mençia, se tornara cristiana” y acordaron que aquél que se casase con ella quedaría exento de pagar tributos y gozaría de todos los privilegios que tenían los regidores de la ciudad. En 1504, en un padrón de la ciudad de Ourense, se nombra a Pedro Sánchez y Juan de Mazeyredo seguidos de las palabras Cristiano novo, lo que no deja ninguna duda sobre su nueva Fe.

Cuando los Reyes Católicos accedieron al trono se encontraron con súbditos de tres religiones: cristianos, la inmensa mayoría, musulmanes y judíos. Cada grupo se regía por sus propias leyes, tenía sus propias instituciones y pagaba impuestos distintos pero, sin embargo, todos eran súbditos de los soberanos y, por lo tanto, tenían derecho de protección. Pero, a pesar de la protección real, los judíos estaban sometidos a discriminaciones por no profesar el credo religioso de la inmensa mayoría de la población. Además, los Reyes estaban convencidos de que la presencia de los judíos practicando libremente su religión como lo hacían, constituía un peligro para la unidad de fe que estaban empeñados en conseguir. Este convencimiento se acrecentó con los viajes que entre 1477 y 1478 realizaron a Extremadura y Andalucía. En Sevilla, concretamente, se encontraron con que muchos conversos no sólo judaizaban abiertamente sino que además trataban de justificar su conducta con argumentos que rayaban el sincretismo religioso. A petición de los reyes, el arzobispo de Sevilla y el clero emprendieron una labor de predicación para convencer a los conversos y procurar que renunciasen a los ritos judaicos, la cual no tuvo efecto. En consecuencia, y a través de emisarios, Isabel y Fernando, iniciaron gestiones en Roma que culminaron con la bula Exigit sincerae devotionis que el papa Sixto IV firmó el 1 de noviembre de 1478, que los autorizaba a designar inquisidores que gozasen de la jurisdicción, potestad y autoridad de los obispos. Esta bula significaba la creación del Tribunal del Santo Oficio de la Inquisición.

Los Reyes Católicos no hicieron uso inmediatamente de la bula. Entre noviembre de 1478 y septiembre de 1480 iniciaron una nueva campaña de predicaciones tratando de aleccionar a los conversos que no obtuvo los resultados esperados. En consecuencia, el 27 de septiembre de 1480, en Medina del Campo, los reyes procedieron a nombrar a los dominicos Juan de San Martín y Miguel Morillo inquisidores para la diócesis de Sevilla. Abriendo, de este modo, un nuevo capítulo de la historia de los conversos castellanos y, consecuentemente, de los conversos gallegos.

Para la redacción del presente artículo se emplearon datos de:
- Antonio Rubio, MG. de: Los judíos en Galicia (1044-1492), A Coruña, 2006.
- Cabana Otero, A.: O Tombo H da catedral de Santiago de Compostela. Documentos anteriores a 1397, Valga, 2003.
- López Carreira, A.: “O casamento de Mencía, xudía conversa", Murguía, 3 (2004), 23-26; Libro de notas de Álvaro Afonso, Ourense, 1434, Santiago de Compostela, 2000 y Padróns de Ourense do século XV, Santiago de Compostela, 1995.
- Martínez Salazar, A.: Documentos gallegos del archivo municipal de La Coruña, La Coruña, 1915.
- Pérez, J.: Crónica de la Inquisición en España, Barcelona, 2002.

Enigma nazi en Galicia

2009-03-26T05:47:00.001-07:00

El emblema del traidor está en Galicia
Texto: Salvador Rodríguez
La Opinión de A Coruña
http://www.laopinioncoruna.es/estaticos/domingo/20090322/domingo.html

Manuel González Pereira (primero por la izquierda entre los que están agachados) junto a sus compañeros españoles, buscadores de oro en Bolivia en la década de los 50.
La misteriosa insignia que el gallego Manuel González Pereira recibió de manos de un alemán —que podría ser un antiguo alto cargo del gobierno de la Alemania nazional socialista refugiado en América del Sur— sirvió de inspiración para la novela de Juan Gómez Jurado ‘El emblema del traidor’

Manuel González Pereira falleció hace poco más de dos años sin alcanzar a conocer el nombre de un alemán cuyo recuerdo perduró hasta su muerte y al que, paradójicamente, sólo vio en dos ocasiones: en la primera le salvó la vida y, en la segunda, accedió al préstamo de cien dólares a cambio de una extraña insignia de oro que hogaño conserva cual tesoro del capitán Flynt su hijo Juan Carlos, quien también anda empeñado en averiguar el verdadero origen de esa “misteriosa medalla” que ha servido al escritor Juan Gómez Jurado como motivo de inspiración de su última novela: El emblema del traidor.Finalizada ya la II Guerra Mundial, en torno a los últimos años de la década de los 40 del siglo pasado, González Pereira, nacido en Celanova en 1926, cumplía el servicio militar a bordo de una de las patrulleras encargadas de la vigilancia del tráfico marítimo en el Estrecho de Gibraltar cuando, inmersa en un intenso oleaje, la tripulación divisó una especie de patera a la deriva en la que apenas era perceptible la presencia de unas siluetas que alguien identificó como seres humanos vivos. Desafiando el peligro de la marejada, Pereira convenció al capitán de que se acercase a la pequeña embarcación y merced a una arriesgadísima maniobra se consiguió hacer subir a bordo a los desesperados náufragos. Eran cuatro hombres altos, de tez muy clara, que hablaban en un idioma que uno de los marineros creyó entender como alemán. “Por señas y asustados —cuenta el propio Juan Gómez Jurado— pidieron al capitán que no les llevase a España, sino a algún puerto desde el que pudieran llegar a América. Finalmente, los cuatro individuos fueron desembarcados en el puerto de Ayamonte, muy cerca de la frontera con Portugal”.Años después, Manuel González Pereira se había convertido en buscador de oro en las montañas de Bolivia, a donde había decidido emigrar en busca de fortuna y aventuras. El trabajo en la mina de González y el grupo de españoles con quienes compartía vivencias, causas y azares era duro pero tranquilo y, sobre todo, bastante productivo, aunque todavía no les proporcionase las ganancias suficientes como para hacerse millonarios. Todo iba razonablemente bien hasta que, en los primeros meses de 1952, la inminente subida al poder de Víctor Paz Estenssoro —para que nos entendamos, una especie de Hugo Chávez de la época— amenazaba los “privilegios” con los que hasta entonces se dejaba hacer a las compañías extranjeras en suelo boliviano. En los planes del gallego ya se pergeñaba una inmediata salida de Bolivia, pero lo que no podía imaginar es que, antes, iba a mantener un encuentro de lo más inesperado en una de las tabernas de Illimani en las que se reunían mineros, comerciantes y buscavidas. Gómez Jurado lo cuenta así: “Pereira, sentado en la barra, siente una mano en el hombro y se da la vuelta. Frente a él se encuentra un hombre alto y delgado, de pelo rubio y profundas arrugas en su rostro. Aunque no es mayor, se apoya con dificultad en un bastón con empuñadura de marfil, tal vez a causa de alguna herida:

El nazi Klaus Barbie y el gallego Gómez Pereira entre Vargas Llosa y García Márquez cuando era librero en Bogotá

–¿Qué quiere?— le pregunta Pereira.–Tú no me recuerdas, pero yo a ti sí —dice el extraño en castellano vacilante—. Hace unos años me salvaste la vida, a mí y a mis amigos, en el Estrecho de Gibraltar. Quiero darte las gracias y al mismo tiempo pedirte otro favor. Necesito que me prestes cien dólares. Mañana te los devolveré. Como prenda, te dejaré esto.Pereira, atónito, apenas acierta a tenderle al hombre los billetes y a tomar lo que se le ofrece como prenda.–Cúidalo bien —le dice el extraño. Es mucho más valioso de que lo que te puedas imaginar.Cuando Pereira reacciona, el otro ya ha desaparecido. Mira lo que tiene entre las manos: es un emblema de oro macizo con un diamante incrustado”.Pereira y el alemán jamás volvieron a verse, y esa fue la historia que el hijo del ourensano, el vigués Juan Carlos González Febrero, le contó al escritor “por si le valía de idea para una de sus novelas”. Pero no. De hecho, Gómez Jurado casi se había olvidado de González Pereira y del emblema cuando, en procura de motivos de inspiración para su próxima novela, llegó a sus oídos una historia, que algunos derivan en leyenda no contrastada, según la cual, antes incluso de su ascenso al poder —dato que ya se puede confirmar en la lectura de Mein Kampf (1925)—, Adolf Hitler no sólo consideraba sus principales enemigos a judíos y comunistas, sino también a los masones. Porque, frente quienes han llegado a afirmar que el Führer fue o había sido masón, lo cierto es que los odiaba a tal punto que organizó una sanguinaria operación que culminó con más de ochenta mil masones asesinados o confinados en campos de concentración. Y eso, aclaremos, en un país, Alemania, en el que la masonería tenía la mayor implantación de toda Europa. Para realizar la operación, Hitler encomendó la tarea a uno de sus hombres de confianza, Reynhard Heydritch (segundo al mando de la SS) el cual, a su vez, utilizó como brazo ejecutor a un, en esa época, joven y prometedor valor austriaco del Partido Nazional Socialista llamado Adolf Eichmann que, hoy en día, es conocido no tanto por esta labor sino por haber sido el artífice de la denominada Solución Final, esto es, de la orden de exterminio total de la raza judía.Eichmann consiguió, efectivamente, desmantelar toda la estructura de logias masónicas que en ese momento había en Alemania y, para ello, y aquí entran los acentos legendarios, se sirvió de uno de los masones de más alto rango que corrió con la ingrata misión de delatar a sus compañeros. Sería para ese traidor para quien, se especula, Hitler mandó tallar una insignia de tintes burlescos con la habitual simbología masónica en premio a los “servicios prestados” por el anónimo felón. Al conocer esta historia/leyenda, Gómez Jurado volvió a acordarse de la peripecia de González Pereira y, de paso, a preguntarse: ¿Sería el “emblema del traidor” la insignia con la que aquel alemán obsequió en Bolivia al gallego? Lejos de contestarse a sí mismo, el escritor contactó con su amigo Juan Carlos y, juntos o por separado, buscaron por todas partes expertos que pudiesen ofrecer algún tipo de explicación a las peculiares características de la insignia. Lo primero que descartaron fue que se tratase de una joya masónica puesto que, según varios especialistas, “los masones alemanes jamás utilizaban el oro para sus condecoraciones, sino otros materiales más baratos como el bronce o el cobre. Y del diamante, ni hablar”. Por otro lado, el emblema presenta unos rasgos muy singulares pues mientras el águila bicéfala y el triángulo invertido con el número 32 podrían asociarse efectivamente con la simbología masónica, la parte posterior ofrece un aspecto muy similar a las famosas cruces de hierro otorgadas por el ejército alemán a todos aquellos hombres que habían mostrado su valor en combate “más allá del deber”. Y otra rareza más: el yelmo del caballero no “ve” hacia adelante, sino hacia atrás, como si la cabeza de quien estuviese dentro diese la espalda a su interlocutor.

Hitler luce su Cruz de Hierro.

Otras posibilidades¿Sería el traidor de los masones o alguien que le conocía el hombre al que Manuel González Pereira salvó la vida y de quien recibió la insignia? Por esa tesis semeja decantarse, sin querer sostenerlo como un hecho cierto ante la inexistencia de pruebas, Gómez Jurado, pero las fechas de los acontecimientos pueden apuntar a otras teorías tan verosímiles (o no) como esa. A ellas vamos.Tras el fin de la contienda bélica entre el Eje y los aliados, el obispo austriaco Alois Hudal (hombre clave de los servicios secretos del Vaticano) y la condesa Marguerite d’Andurain (que había trabajado para Reinhard Heyndrich) lideraron la articulación de las fugas de una serie de altos cargos del III Reich desde Italia. El lujoso yate de la condesa, el Djeilan, cruzaba constantemente desde Gibraltar a la ciudad de Tánger; las huidas a través del denominado Pasillo Vaticano recibían, en su conjunto, el calificativo de operación Convento; y la organización, el de Odessa. Mediante esa vía consiguieron llegar a América los Franz Stangl (comandante del campo de concentración de Treblinka), Erich Priebke (alto cargo de la Gestapo en Italia), Reinhard Kops (responsable de la deportación de judíos de Albania) y, pásmense, también Adolf Eichmann.La de Eichmann fue, sin lugar a dudas, la fuga más complicada, todo un reto dada la fama del sujeto, pero logró finiquitarse con éxito. El país de destino del ideólogo de la Solución Final fue la Argentina de Perón, donde residió hasta que en mayo de 1960 fue secuestrado por el Mossad y enviado ante un tribunal israelí que lo condenó a muerte en sentencia ejecutada el 1 de junio de 1962. A pesar de que la residencia fija de Eichmann entre 1950 y 1960 fue Argentina, existen pistas según las cuales, con un pasaporte falso a nombre de Roberto Spee, viajó “una o varias veces” a Bolivia.Otra vez nos hacemos las preguntas de antes pero con otro protagonista: ¿Y si, en lugar de al traidor masón, Hitler hubiese decidido condecorar con la insignia que protagoniza este reportaje al propio Adolf Eichmann? ¿Y si el tal Eichmann fuese el del bastón de marfil o alguien próximo a él...? Las respuestas... en el viento.Uno de los más altos dirigentes nazis cuya residencia en Bolivia está confirmada a todos los niveles fue Klaus Barbie, jefe de la Gestapo en Francia y conocido como El carnicero de Lyon. Se ha comprobado que, tras la derrota sufrida por el nazismo, Barbie fue “protegido” por los servicios de inteligencia británicos y norteamericanos y que, en 1951, se instaló en La Paz (Bolivia) donde, a pesar de las buenas relaciones que tenía con el presidente Hugo Bánzer, tampoco semeja que le hubiera ido mal con el nacionalista Víctor Paz Estenssoro.Después de ser descubierto como criminal de guerra nazi, muchos de quienes le trataron de cerca en Bolivia no disimularon su asombro: “Pues parecía buena persona”. No obstante, Klaus Barbie estuvo metido en casi todos los fregados políticos que se sucedieron durante su estancia boliviana al punto de que se le atribuye la operación que culminó con el apresamiento y asesinato de Ernesto Che Guevara.¿Sería Klaus Barbie o alguien de su entorno quien ofreció a cambio de cien dólares el “emblema del traidor”? A ver quién se atreve a decir que no. Y a todo esto: ¿De qué traidor estamos hablando?Desde que se empeñó en averiguar el verdadero origen de esta insigina, Juan Carlos González Febrero ha recibido unas cuantas ofertas “muy generosas” por la venta de la joya. Ha respondido negativamente a todas ellas y además sostiene que no cejará en el intento hasta cerciorarse de toda la verdad posible. Mientras tanto, a él debemos que El emblema del traidor esté en Galicia.Después de haber recorrido América buscando, como dijimos, fortuna y aventuras, Manuel González Pereira se asentó como librero durante unos años en Bogotá (Colombia). Allí conoció personalmente a extraordinarios escritores como Mario Vargas Llosa y Gabriel García Márquez.Que sepa su hijo, a éstos no les contó nada de lo de los alemanes, y lo que es seguro, segurísimo, es que nunca pasó por su cabeza que un periodista le hiciese protagonizar un reportaje de título El último misterio de los nazis.

Las comunidades judías en la Galicia del siglo XV

2009-02-06T00:06:00.000-08:00

Artesanos y profesionales fueron expulsados por la Inquisición en 1492
Las comunidades judías en la Galicia del siglo XV

Autor: Dra. Gloria de Antonio Rubio*
http://www.aurora-israel.co.il/articulos/israel/Sefarad/19371/

La población judía en Galicia -situada en el extremo noroeste de la Península Ibérica y que limita, en su lado más oriental, con el Macizo Galaico; al norte, con el Mar Cantábrico; al oeste, con el Océano Atlántico y al sur con Portugal- se distribuyó a lo largo de los siglos bajomedievales por todo su territorio, tal y como se muestra en el mapa adjunto.Sin embargo, no es hasta el siglo XV -excepto en el caso de Allariz y Ourense- cuando se puede hablar de comunidades organizadas pues, hasta este momento, se documenta exclusivamente la existencia de judíos viviendo aislados entre la población cristiana.Para intentar un acercamiento al número de judíos que vivieron en Galicia en este siglo, el XV, hay que recurrir a las listas de contribuciones que debían satisfacer los judíos. En Galicia se conservan datos de tributación del año 1464, 1472, 1474, 1479 y 1482. Las cantidades que figuran permiten afirmar, una vez efectuados los cálculos correspondientes, que en Galicia vivieron aproximadamente en el año 1464 un total de 1.170 individuos; en 1472 y 1474 lo harían 564; en 1479 aumentó el total de contribuyentes a 678 individuos para disminuir hasta 414 en el año 1482.Es necesario hacer hincapié en que el número de familias resultante de los cálculos anteriores se refiere solamente a individuos obligados a tributar, por lo que el número de judíos real sería ligeramente superior. Sin embargo, los judíos gallegos no fueron sino un sector muy minoritario, a veces incluso marginal, dentro del conjunto de la población cristiana.Esta población vivió fundamentalmente en núcleos urbanos, agrupada libremente en torno a una calle determinada bien distribuida por todo el recinto. La ciudad de Ourense destaca como ejemplo de una comunidad agrupada en torno a una calle principal: la Rúa Nova. En ella se ubicaba la sinagoga que era una pequeña construcción que contaba en su parte posterior con un pozo y un horno. Además, la parte de esta calle más próxima a la muralla se convirtió en judería una vez que por orden de los Reyes Católicos los judíos fueron apartados a vivir a barrios separados de los cristianos.Ribadavia contó con otra importante comunidad judía asentada, principalmente, en la Calle de la Judeiría. En esta calle se ubicaba la sinagoga y, quizá, debido a su función de estudio de la Torá y del Talmud, recibió en la documentación el nombre de Torá y no de sinagoga. Fue una pequeña construcción de piedra que en un momento no determinado, posiblemente después del año 1492, pasó a manos del convento de Santo Domingo.Otra ciudad que contó con la población agrupada en torno a una calle fue A Coruña. La documentación relativa a la comunidad judía es muy escasa pero lo suficientemente significativa como para considerar la existencia de una zona en la que vivían mayoritariamente los judíos, situada próxima a una de las puertas de la muralla. En esta zona se encontraba la Rúa da Sinoga, en la actualidad llamada Rúa de la Sinagoga, que bien podría hacer referencia a la existencia de la sinagoga en la misma.Frente a este modelo de distribución se puede presentar, como contraposición, el modelo de Tui. En esta localidad los judíos se dispersaron por la parte baja de la ciudad, por la Rúa da Oliveira o por la actual Plaza Mayor. Esta comunidad contó con sinagoga denominada también Torá, ubicada en la Rúa da Oliveira y utilizada como caballeriza después de la expulsión de los judíos.Si, como norma general, las comunidades judías organizaron su vida cotidiana dentro del recinto urbano, no lo hicieron así con sus cementerios, que se localizaron fuera del recinto amurallado de la ciudad. Existieron cementerios judíos, aunque no hayan quedado restos arqueológicos de los mismos, en Allariz, Tui y Monterrey. En A Coruña y Pontevedra, por el contrario, fueron halladas, no como fruto de una excavación arqueológica sino de la casualidad, varias lápidas sepulcrales que confirman la existencia en ese lugar de un cementerio pero que impiden conocer el emplazamiento exacto del mismo. En cuanto a la dedicación profesional de los judíos gallegos, puede afirmarse que se ocuparon fundamentalmente en las mismas actividades profesionales que los judíos de los otros reinos peninsulares. Quizá debido al tipo de documentación conservada la profesión que presenta un mayor número de referencias es la de recaudador y arrendador de tributos. En Galicia se documentan recaudadores al servicio del rey, especialmente recaudadores de la alcabala, como Judá Pérez (1423-1456), Salomón Mollío, Abrahán Cominero; de la nobleza como Judá Pérez (1476-1488) o Mosé Pérez; y de la Iglesia como, por ejemplo, Salomón Cidiacario o el anteriormente mencionado Judá Pérez (1423-1456).También la práctica de la medicina ha sido considerada siempre como una de las actividades socio-profesionales preferidas por la población hebrea. Y, ciertamente, son muy raras las comunidades judías hispanas en las que no figuren algunos de sus miembros desempeñando el oficio de físico o médico, cirujano o veterinario. En Galicia se documenta la presencia del médico don Yuda y de otro personaje del que se desconoce su nombre; de un cirujano llamado Judá y posiblemente de los veterinarios Mose Albeytar, Samuel Albeytar y Jacob Albeytar.Otra de las actividades profesionales atribuidas habitualmente a los judíos es la del comercio. Sin embargo, aunque en Galicia existe constancia documental de esta actividad desde el siglo XI, son muy escasas las noticias de los siglos posteriores, limitándose a algunos indicios de su dedicación al comercio de paños, de vino, o al comercio en tiendas.Sin embargo, la actividad profesional en que se ocupó principalmente la población hebrea hispana a lo largo de la Edad Media fue la artesanía, especialmente en oficios relacionados con el sector textil, con el trabajo del cuero y con la metalurgia. Así, son frecuentes las menciones en la documentación a judíos sastres, tejedores, sederos, traperos, zapateros, tundidores, herreros y olleros. Galicia no es ajena a esta tendencia general y existen noticias sobre un sastre, un tejedor, un zapatero, un armero pero, sobre todo, de plateros documentados en A Coruña, en Ourense y en Tui. Por su importancia, es necesario destacar al iluminador y al calígrafo de una Biblia denominada Kennicott, en honor a la persona que la descubrió. Se trata de Joseph Ibn Hayyim, iluminador, y de Moisés Ibn Zabarah, calígrafo. Moisés Ibn Zabarah declara al final del texto bíblico que realizó la Biblia para don Isaac, el hijo del fallecido ``Salomón di Braga'' y que terminó el trabajo en la ciudad de A Coruña, en la provincia de Galicia en el noroeste de España, el miércoles día tercero del mes de ``Av'' en el año 5236 de la Creación (24 de julio de 1476). La Biblia está escrita en 37 manos de papel, contiene 461 páginas, fue escrita en letra cursiva cuadrada sefardí, en tinta marrón y con dos columnas por página. La decoración está concentrada en los márgenes y en el espacio intercolumnar y no requirió que el escriba dejase espacios en blanco. La presencia de comunidades judías en Galicia se mantuvo hasta 1492. El 31 de marzo de ese año, aunque no entró en vigor hasta un mes después, los Reyes Católicos, basándose en motivos puramente religiosos, ordenaron la expulsión de sus reinos de todos aquellos judíos que no aceptaran el bautismo. Algunos decidieron quedarse y bautizarse como, por ejemplo, Pedro Sánchez y Juan de Mazeyredo, a quienes se cita en la documentación como cristianos nuevos. Otros decidieron mantenerse fieles a su fe, como Salomón y Daniel que vivían en Tui, o judíos, de los que se desconoce el nombre, que procedentes de A Coruña, Villafranca, Ferrol y Pontedeume salieron en barco desde el puerto de A Coruña con destino a Africa poniendo fin, de este modo, a más de cuatro siglos de permanencia judía en Galicia.
*Instituto de Estudios Gallegos ``Padre Sarmiento''.CSIC-Xunta de Galicia.

Para la redacción del presente artículo se emplearon datos de:

Amador de los Ríos, J. : Historia social, política y religiosa de los judíos de España y Portugal, reed., Valencia, 1994;Andrade Cernadas, J.M. : O Tombo de Celanova: estudio introductorio, edición e índices (ss. IX-XII), Santiago de Compostela, 1995;Antonio Rubio, M. G. de: Los judíos en Galicia (1044-1492), A Coruña, 2006, y ``Los judíos en Galicia: el caso de Pontevedra'', El museo de Pontevedra, LVII (2003), pp. 237-249;Armas Castro, J.: Pontevedra en los siglos XII al XV: configuración y desarrollo de una villa marinera en la Galicia medieval, La Coruña, 1992;Barral Rivadulla, D.: ``Nuevas aportaciones a la historia de la judería coruñesa, sus manifestaciones artísticas'', Sefarad, LVI 2 (1996), pp. 423-435;Cabana Otero, A. : O tombo H da catedral de Santiago de Compostela, documentos anteriores a 1397, edición y estudio, Valga, 2003;Cantera Burgos, F. y Millás Vallicrosa, J. M. : Inscripciones hebraicas de España, Madrid, 1956;Cantera Montenegro, E.: Aspectos de la vida cotidiana de los judíos en la España medieval, Madrid, 1998 y ``Minorías étnico religiosas'', ``Los reinos hispánicos ante la Edad Moderna'', 1 (1992), p. 347-437;Castro, M. y Martínez Sueiro, M.: Colección de documentos del archivo de la catedral de Orense, Orense, 1923;Ferro Couselo, X.: A vida e a fala dos devanceiros, reed. Vigo, 1996;Iglesias Almeida, E.: ``Los judíos de Tui'', Sefarad, XLVII 1 (1987), pp. 73-80;Ladero Quesada, M A.: ``Las juderías de Castilla según algunos servicios fiscales del siglo XV'', Sefarad, XXXI (1971), p. 249-264;López Carreira, A.: A cidade de Ourense no século XV, Ourense, 1998 - Libro de protocolos de Xoán García, notario de Ourense (ano 1490), Madrid, 2007 y Padróns de Ourense do século XV, Santiago de Compostela, 1995;Moxó S. de: ``Los judíos castellanos en el reinado de Alfonso XI'', Sefarad, XXXVI (1976), 37-120;Rodríguez González, A.: O Tumbo vermello de don Lope de Mendoza, Santiago de Compostela, 1995;Sánchez Carrera, M. C.: El bajo Miño en el siglo XV, el espacio y los hombres, A Coruña, 1997;Suárez Fernández, L.: Documentos acerca de la expulsión de los judíos, Valladolid, 1964;Vaamonde Lores, C.: ``¿Quién es el Aras Pardo que está enterrado en la iglesia de San Francisco de Betanzos?'', Boletín de la Real Academia Gallega, 13 (1923), pp. 339-340; yVaquero Díaz, M. B.: Colección diplomática do Mosteiro de San Salvador de Celanova (ss. XIII-XV), Santiago de Compostela, 2004

Os xudeus na Galicia medieval. De Gloria de Antonio Rubio

2009-01-24T03:47:00.000-08:00

Un traballo histórico magnífico de Gloria de Antonio que publican en www.amizadeconisrael.org Unha vez máis parabéns tanto aos amigos de AGAI como por suposto a autora do texto.

Os Xudeos Na Galicia Medieval (Agai)
View more documents or upload your own. (tags: judíos galicia)

Unha moi boa pregunta

2009-01-09T15:05:00.000-08:00

¿Que é Hamás? ¿Que pretende? ¿Como o pretende conseguir?

2009-01-01T02:15:00.000-08:00

Imprescindible documental sobre que pretende e como a organización integrista islámica Hamas. Podes atopar máis información sobre o tema na web de AGAI: www.amizadeconisrael.org

Os habitantes das cidades

2008-12-31T06:07:00.000-08:00

A nosa historia da editorial A Nosa Terra. Capítulo 9. "Os habitantes das cidades".

Algún día tamén en Ribadavia

2008-12-16T20:27:00.000-08:00

Galicia con Sderot

2008-11-19T20:33:00.000-08:00

Nunha fantástica iniciativa, a Asociación Galega de Amizade con Israel - AGAI ven de trasladar in situ a súa solidariedade e seguro que tamén a de moitos galegos co pobo israelí de Sderot vítima do terror islamista indiscriminado de grupos palestinos. Máis información e fotografías na propia web de AGAI

Xudeus e conversos galegos

2008-10-19T13:55:00.000-07:00

XUDEUS E CONVERSOS GALEGOS
Notas para unha historia pendente
Roberto González Rouco
Xudeus e conversos atoparon en Galicia un territorio tolerante onde puideron convivir sen confrontacións. Esta é a principal tese do libro, unha aproximación didáctica á historia do pobo xudeu e a súa presencia no noso país. O autor afirma que é constante a arribada de xudeus a Galicia dende as matanzas de 1391 e 1414, datas nas que principiou un anti-xudaísmo feroz en Andalucía, Estremadura ou Castela, o que obrigou aos xudeus e máis tarde aos conversos, a se refuxiar en Galicia e Portugal. 'Xudeus e conversos estaban introducidos na sociedade galega e compartían negocios, xogaban nenos cristiáns con nenos xudeus, eran membros dos concellos e tiñan oficios non permitidos aos xudeus no resto de España. Cando había conflictos entre cristiáns e xudeus, as autoridades impartían xustiza sen mirar a que crenza relixiosa pertencían'.Roberto González Rouco fai así mesmo un breve percorrido pola historia deste pobo, dende a súa entrada na Península na época do Rei David, o tempo dos romanos, suevos e visigodos, a época árabe, a inquisición... ata a loucura nazi e os tempos modernos. Esta obra Xudeus e conversos galegos. Notas para unha historia pendente recolle tamén outros aspectos históricos de relevancia como a participación dos xudeus nas revoltas irmandiñas a favor do pobo contra a nobreza, ou a súa intervención na redacción das Cantigas de Afonso X.• Título: Xudeus e conversos galegos• Subtítulo: Notas para unha historia pendente• Autor: Roberto González Rouco• Idioma: Galego• Data 1ª edición: Outubro de 2008• PVP: 17 euros• ISBN: 978-84-89323-23-0• Páxinas: 146• Medidas: 13x23 cms• Encadernación: tapa branda plastificada, con lapelas• Colección: Oeste [divulgación&ensaio]Presentación do libro -->PREZO: 17,00 €
Edita: Alvarellos Editora
Roberto González Rouco naceu en lugo en 1957. É licenciado en Socioloxía e Ciencias Políticas pola Universidade Complutense de Madrid. Autor do libro Galicia na encrucillada (1994), esta é a súa segunda obra.

A voda xudea (Radio Cos)

2008-10-14T13:38:00.000-07:00

O grupo galego Radio Cos interpretando un tema do legado sefardí. A voda xudea.

Charlas en Santiago e Vigo sobre a presenza xudea na Galicia medieval

2008-09-22T00:00:00.000-07:00

Ribadavia pedirá a Israel a declaración de "Xustas entre Nacións" para as tres irmás

2008-09-08T21:10:00.000-07:00

Tocado cunha kipá, Xulio Touza, xunto co concelleiro de Cultura, Anxo Collarte, e o director xeral de Turismo da Xunta, Rubén C. Lois

EFE - 07.09.2008
Lola, Xulia e Amparo Touza formaron parte dunha rede clandestina que axudou a xudeus na súa fuxida dos nazis cara a Portugal
O Centro de Estudos Medievais de Ribadavia pedirá ao Estado de Israel a declaración de "Xustas entre as Nacións" para as irmás Lola, Xulia e Amparo Touza integrantes dunha rede clandestina que axudou a xudeus na súa fuxida dos nazis cara a Portugal. O presidente do Centro de Estudos Medievais, Xosé Luís Chao confirmou hoxe a Efe que cumprirá ese trámite tal como pediu hoxe a familia das 3 mulleres, formada actualmente polos tres netos de Lola Touza, a súa nora e varios sobriños, que asistiron á homenaxe que contou coa presenza da secretaria xeral da Rede de Xudarías de España, Asumpció Hosta. O acto permitiu recordar a Lola, Amparo e Xulia -falecidas entre os anos 1966 e 1983-, a dous taxistas e a un toneleiro protestante que fixo de intérprete nos anos 40. Durante o acto descubriuse unha modesta placa na súa casa, que foi casino, e colocáronse flores antes os seus nichos no cemiterio local. O neto de Lola, Xulio Touza, falou en nome da familia para agradecer a homenaxe e explicar a ausencia do presidente da Asemblea Sefadí Universal, Isaac Saboni, co que falou hoxe mesmo e que desistiu de asistir por un atraso no seu voo. Transmitiu, en nome de Saboni, que no ano do Talmud de 5768 (segundo o calendario xudeu) a xesta calada e heroica" das tres irmás. Touza leu varios textos alusivos á situación dos xudeus baixo o dominio nazi e do papel que xogou o escritor e libreiro Antón Patiño Regueiro por recuperar a historia no seu libro "Memorias de ferro".
Segundo Touza, Patiño Regueiro coñeceu o labor das tres irmás pola familia dun xudeu ao que axudaron e logo decidiu toparse con elas e reflectir a súa historia nun libro publicado en 2005, tres meses antes da morte do autor. O neto de Lola colocouse na cabeza un casquete litúrxico xudeu ou "kippah" para relatar a "progresiva desaparición" dos xudeus da sociedade nos últimos anos 30, dado que a estes prohibíuselles exercer calquera actividade profesional, participar no exército, criar pombas mensaxeiras ou entrar nas bibliotecas. "A xesta da miña avoa e as miñas tías vai moito máis alá do noso pobo e debe transcender fóra de Ribadavia", engadiu. Recordou que o Centro Peres pola Paz, creado en torno ao premio Nobel e presidente israelí Shimón Peres, plantou unha árbore nos montes de Xerusalén co nome de Lola, Xulia e Amparo hai tres meses, mostrou o diploma que o acredita, e aludiu ás 10.000 persoas que desde 1953 obtiveron o título de "Xustos entre as Nacións" polo seu labor de axuda aos xudeus.
O neto das mulleres homenaxeadas recordou que os requisitos para ese nomeamento son salvar a algún xudeu con risco e sen percibir nada a cambio, e expuxo a posibilidade de iniciar o trámite, ao que se comprometeu o presidente do Centro de Estudos Medievais. Pola súa banda, Asumpció Hosta dirixiuse ao centenar de persoas asistentes para dicirlles que hoxe "Ribadavia non está soa" senón que conta co apoio de 200.000 persoas de 30 países europeos integrados na Rede Sefardí que hoxe celebra o día da Cultura Xudía, conmemoración que comezou a celebrarse fai 9 anos. Declarou que o acto de Ribadavia é diferente aos demais, "marcará un antes e un despois, e darémolo a coñecer no resto de Europa para que outras cidades restauren a lexitimidade da historia coa memoria de persoas como as irmás Touza".
Pola súa banda, o secretario xeral de Turismo da Xunta, Rubén C. Lois, aludiu ao "orgullo" de ter en Ribadavia un referente tanto da tradición xudía e de tolerancia relixiosa que imperaron nos séculos XIV e XV, como para a súa vinculación posterior a través da rede clandestina de salvación.

A "lista de Schindler" das irmás Touza

2008-09-08T17:29:00.000-07:00

Aurelio e Camilo Touza amosan a foto das súas tías ante a casa da praza de Ribadavia

As tres irmás participaron nunha rede clandestina que axudou aos xudeus a escapar dos nazis
Un artigo de Sabela Pinal para La Región
Coincidindo coa celebración o domingo da novena Xornada Europea da Cultura Xudía, Ribadavia rende homenaxe a tres irmás, veciñas da vila, que axudaron a escapar cara a Portugal a moitos europeos, entre eles xudeus, perseguidos polos nazis. A novena Xornada Europea da Cultura Xudía desenvolverá mañá domingo en Ribadavia un interesante programa de actividades, entre as que figura unha homenaxe ás irmás Lola, Xulia e Amparo Touza en recoñecemento do seu pobo natal polas vidas de moitos europeos que salvaron das garras do réxime nazi, entre elas a un bo número de xudeus. Mediante unha rede clandestina, os escapados chegaban a Ribadavia en tren e as irmás Touza conseguíanlles un refuxio seguro ata que os taxistas Xavier Míguez e Xosé Rocha trasladábanlles até Portugal. Os dous sobriños destas tres heroínas, Camilo e Aurelio Touza, residen en Ribadavia e conservan un entrañable recordo das súas tías. "Nós sabiamos que a casa dá Praza, a do noso avó, onde vivían, era un lugar de acollida e acórdome que cando eu era pequeno elas estiveron na cárcere, en torno ó ano 1940, aínda que non sabemos os motivos concretos, pero eran republicanas", sinala Aurelio Touza. O seu irmán Camilo apunta que elas nunca falaban das súas actividades clandestinas, de feito, "tiveron a un tío escondido na época de Franco durante catro anos, e foron moitas veces a buscalo pero nunca ou toparon e nin hoxe sabemos onde estivo". Ambos sobriños recordan a casa da praza como un lugar aberto para todo o mundo, onde acudían os pobres porque sabían que as propietarias eran persoas solidarias. "Lola tiña moito carácter, era moi respectada e a proba é que nunha ocasión levoulle unha nena para que a escondera a Afonso Vázquez, un veciño de Ribadavia que era franquista pero que sabía que a respectaba e que alí non a ían buscar". Son os recordos da nenez de Camilo e Aurelio Touza, que con todo, dada a discreción que mantiñan as súas tías, non se decataron até o ano 2005 da súa participación na fuga de numerosas persoas cara a Portugal. Foi a través do Centro de Estudos Medievais, que organiza esta homenaxe, como a familia e veciños de Ribadavia chegaron a saber da existencia dun libro sobre a Guerra Civil, titulado "Camiños de Ferro", do que é autor Antón Camiño. Un capítulo está dedicado precisamente á rede clandestina da que formaban parte as tres mulleres. Con todo, cando Camilo Touza tentou contactar co escritor, este falecera. "Sospeitamos que tiñan un contacto en Renfe e tamén contaban cun bispo Evanxélico chamado Ricardo Pérez, que exercía de tradutor coa xente que escondían", apuntou Camilo Touza. As irmás rexentaban un quiosco na mesma estación de Ribadavia no que vendían desde rosquillas a licores, e elas mesmas desprazábanse no tren vendendo os seus produtos até Ourense, segundo a información da que dispón o responsable do Centro de Estudos Medievais, Xosé Ramón Estévez. Lola, Amparo e Xulia non casaron e viviron xuntas na casa da praza de Ribadavia até a súa morte, en 1966, 1981 e 1983, respectivamente. Ademais de sobriños, xa que procedían dunha familia numerosa de sete irmáns, Lola Touza ten tres netos dun fillo que tivo de solteira. O domingo ás 11,30 darán comezo os actos de homenaxe en recoñecemento á coraxe destas tres veciñas de Ribadavia.

Kadish por Lola, Amparo e Xulia. "As de Ribadavia".

2008-09-06T18:48:00.000-07:00

Pedro Gómez-Valadés*
Publicado no Faro de Vigo-06.09.08

O vindeiro domingo e ao abeiro do Día Europeo da Cultura Xudía, celébrase na vila ourensá de Ribadavia un acto que a pesar da súa sinxeleza e inexplicable case anonimato, será sen dúbida un día moi especial para moitas galegas e galegos. O vindeiro domingo será o día de Lola, Amparo e Xulia, "As de Ribadavia". Tres pequenas grandes mulleres que nestes tempos confusos reconcíliannos con nós mesmos na nosa condición humana. Pequenas pola extrema sinxeleza e humildade coa que viviron e coa que foron auténticos anxos da garda de centos de seres humanos que fuxían da tolemia hitleriana. E grandes pola súa firme e valente militancia a prol da vida en tempos e lugares nos que a vida non era precisamente un ben intocable. Lola, Amparo e Xulia, salvaron da gadaña nazi a centos de xudeus que fuxían á desesperada da Europa, da nosa Europa, arrasada pola barbarie e o asasinato planificado e industrial. Na cultura xudea, na relixión mosaica, hai unhas oracións moi especiais, os Kadish, para recitar na lembranza e na homenaxe dos finados. Antón Patiño Regueiro no capítulo que no seu fermosísimo libro "Memoria de Ferro" dedica a Lola, Amparo e Xulia, compón de certo o mellor e maís fermoso Kadish que poideramos recitar na súa memoria. Con tristura non podo deixar de preguntarme que pensarían hoxe Lola, Amparo e Xulia da vergonzosa actitude do BNG ao negarse en xaneiro do ano que andamos, a subscribir no Parlamento de Galicia unha declaración institucional de Lembranza das Vítimas do Holocausto nazi. Que centos delas foran galegos republicanos non importou inexplicablemenmte ao BNG que preso da intolerancia propia do fundamentalismo de non sei que, vetou na casa común das galegas e galegos un texto de honra e lembranza. Un kadish que era tamén por Lola, Amparo e Xulia.
* Presidente de AGAI polo que expulsado hai uns meses do Bloque.

Tui celebra esta fin de semana a “Xornada Europea da Cultura Xudea".

2008-09-04T20:44:00.000-07:00

TUI CELEBRA ESTA FIN DE SEMANA AS “XORNADA EUROPEA DA CULTURA XUDÍA”

Esta mañá tivo lugar a presentación do programa da “Xornadas europeas da cultura xudía” a celebrar nesta vindeira fin de semana en Tui; na rolda de prensa participaron o alcalde tudense, Antonio F. Fernández Rocha, o concelleiro de cultura, Moisés Rodríguez Pérez, e a concelleira de turismo e medio ambiente, María José Rosada Silva.

Por vez primeira a cidade de Tui participará nas actividades que na primeira fin de semana de setembro se organizan baixo a denominación de “Xornada Europea da Cultura Xudía” e que acadan neste ano a súa novena edición. Estas actividades están organizadas en España pola Red de Juderías de España – Caminos de Sefarad, que agrupa a diversos municipios españoles que conservan testemuñas da presenza do xudeus na súa historia. O Concello de Tui está interesado en sumarse a esta agrupación de municipios e coma primeiro paso neste proceso promove a celebración desta xornada que abrangue dúas visitas guiadas ao longo desta vindeira fin de semana.

O principal obxectivo desta xornada, que se celebra en toda Europa nesta mesa data, é promover o coñecemento e o achegamento ao patrimonio xudeu que se conserva nas nosas cidades, o legado histórico de Sefarad e as xentes que o habitaban.

Para a cidade de Tui a celebración destas xornadas é un novo xeito de poñer en valor o noso conxunto patrimonial, que salienta non soio pola amplitude da súa superficie senón polos vestixios que agocha no seu interior, moitas veces incluso descoñecidos para os propios veciños de Tui.

O programa previsto é o seguinte:
Sábado, 6 de setembro de 2008 – 12,30 h.:
Visita “in situ” aos “sambenitos” do Museo Diocesano de Tui” a cargo de Jesús Casás Otero, director do Museo
Domingo, 7 de setembro de 2008 - 12,30 h.:
Visita guiada aos vestixios xudeos no conxunto histórico de Tui, a cargo de Suso Vila Botanes, historiador. Inicio da Porta da Pía.
Para o concelleiro de cultura tudense, Moisés Rodríguez Pérez, a celebración destas xornada sobre a cultura xudía patentiza nunha nova oportunidade o importante traballo que dende o Concello desenvólvese para a posta en valor do patrimonio cultural tudense e para a súa difusión. Cabería lembrar o programa de visitas didácticas para escolares celebrado na pasada primavera, ou a celebración das “Xornadas europeas de Patrimonio” que este ano terán lugar nos días 20 e 21 de setembro, logo do éxito acadado na edición do pasado ano.
De seguido a concelleira de turismo e medio ambiente, amáis de amosar a súa satisfacción pola celebración deste evento reclamou a colaboración do veciños da nosa cidade para a posta en valor do noso patrimonio, en concreto, insistiu en solicitar a colaboración veciñal para a súa limpeza, especialmente usando os contedores soterrados e non depositando o lixo noutros lugares ou colaborando na erradicación das pintadas denunciando aos seus autores.
Pola súa banda o Alcalde tudense alabou ambas iniciativas (a celebración das xornadas e petición de colaboración veciñal) pois contribuien a conservación e posta en valor do patrimonio cultural da cidade de Tui.

Coa celebración desta xornada sobre a cultura xudía rescatáse do esquecemento a importante aportación que esta comunidade realizou á vida e a historia da nosa cidade ao longo de moitos séculos. Coas visitas guiadas organizadas e a cargo de recoñecidos especialistas os asistentes poderán achegarse ao coñecemento deste aspecto da historia tudense, pois Tui é un dos principais enclaves da presenza xudía no Noroeste hispánico, aínda que as veces este coñecemento fique restrinxido ao ámbito de especialistas. Con estas actividades pretendese a difusión destes aspectos que contribuirán á valorización da historia tudense e dos monumentos que se conservan como testemuñas desta evolución histórica.

Tui e o seu pasado sefardí

2008-09-04T20:38:00.000-07:00

Tui mostra o seu patrimonio sefardí na xornada europea da cultura xudía

O programa inclúe unha visita aos "sambenitos" e un percorrido guiado

Faro de Vigo

A cidade de Tui inicia a súa proxección como punto principal da cultura xudía en Galicia coa súa participación na Xornada Europea dá Cultura Xudía que organiza en España a Rede de Xudarías. Este é un paso previo á incorporación de Tui nesta agrupación de municipios. A presentación de devandita xornada contou onte co alcalde de Tui, Antonio F. Fernández Rocha, o concelleiro de Cultura Moisés Rodríguez e a concelleira de Turismo María José Rosada Silva. Esta iniciativa desenvolverase o vindeiro sábado día 6, a partir das 12.30 horas, coa visita aos "sambenitos" que se gardan no Museo Diocesano de Tui, onde as persoas que desexen participar contarán coa explicación do seu director, Jesús Casás Otero. Os "sambenitos" son probablemente os únicos que se conservan en Europa. Trátase de lenzos que no século XVII colocábanse de lado a lado da nave da catedral e nos que aparecen debuxados os rostros de conversos, cos seus nomes que lles identificaban na sociedade de entón. O domingo, día 7, ás 12.30 horas, realizarase unha visita guiada aos vestixios xudeus que existen en Tui, contando como guía co historiador Suso Vila Botanes. Entre outros lugares, percorrerase o claustro da catedral polos signos lapidarios que testemuñan a presenza xudía, unha vivenda particular de tipoloxía medieval e a "torre do xudeu". A asistencia é gratuíta.

Tres mulleres en desafío

2008-08-24T21:22:00.000-07:00

Nesta casa de soportais, onde tamén estivo o Casino de Ribadavía, vivían as tres irmáns Touza Domínguez
GALICIA HOXE 24.08.2008
O sete de setembro, a Asemblea Universal Sefardí ‘Isaac Siboni’ renderá homenaxe a tres mulleres de Ribadavia –Lola, Xulia e Amparo Touza Domínguez– por axudar a varios xudeus a fuxiren dos nazis a Portugal durante a II Guerra Mundial. A xesta heroica destas tres mulleres foi relatada especialmente polo falecido Antón Patiño Regueiro, que no seu libro ‘Memoria e ferro’ relatou o funcionamento desta rede clandestina, todo un reto á ditadura e os seus aliados nazis en plena época do terror
ROSA VEIGA
A súa "absoluta xenerosidade" é o que evoca Julio Touza cando recorda a súa avoa Lola e as súas tías Xulia e Amparo Touza Domínguez, as tres irmás de Ribadavia que serán homenaxeadas pola Rede Sefardí de España o 7 de setembro por axudar a varios xudeus, a fuxir dos nazis a Portugal, durante a II Guerra Mundial.
Touza viviu coas tres mulleres ata 1967 e repasou algúns recordos da súa infancia e detalles do que investigou sobre o labor das súas tías-avoas, como os agochos que utilizaban baixo o chan da cantina que rexentaban.
A rede de salvación de xudeus cara a Portugal, dixo, "debeu funcionar entre os anos 1943 e 1946, os anos máis duros da Segunda Guerra Mundial e na que a Alemaña nazi de Hitler decidiu exterminar os hebreos de Europa". Desde Portugal, a fuxida seguiría cara a América ou a portos de Marrocos e Alxeria, aínda que moitos hebreos quedaron alí.
Aínda que nunca lle falaron directamente ao seu neto do "que facía" para axudar os xudeus, el recorda retallos das conversacións que mantiñan entre elas, "sempre en galego" e que entón non alcanzaba a entender sobre a súa altruísta actividade.
Claro que todo isto ocorreu moito despois, "tras o peche do casino nos anos 50", no dormitorio onde vivían, unha sala de cen metros cadrados e na que habitualmente facían, "en voz alta un repaso do día, contaban anécdotas e recordaban feitos pasados".
Unha noite, cando Xulio tiña 7 anos, as irmás empezaron a falar e referíronse a Patiño e "logo de dicir que lles veu falar dun grupo de xudeus, calaron", pero "a min impactoume e quedóulleme gravada", agregou.
Antón Patiño Regueiro foi un libreiro e escritor de Monforte de Lemos, quen posteriormente reuniu no libro Memoria de ferro -publicado en 2005, pouco antes da súa morte- relatos sobre a represión franquista no que figuran catro páxinas dedicadas ás irmás de Ribadavia e a outros tres membros da súa rede clandestina.
Touza, que viviu coas mulleres ata que morreu a súa avoa Lola en xuño de 1966, investigou pola súa conta e contactou nos anos 70 con persoas que coñeceron a Patiño en Santiago de Compostela e que achegaron os datos "suficientes para descubrir a absoluta xenerosidade das miñas tías", subliñou.
Nese sentido, dixo que na Guerra Civil, as tres foron apresadas en varias ocasións por lles daren comida e bebida aos presos do cárcere situado no actual Concello de Ribadavia enfronte "de onde elas vivían e tiñan o casino", agregou.

A tafona de Herminia en Ribadavia

2008-08-20T17:11:00.000-07:00

Xosé Lois García

Na travesa da Porta Nova de Arriba, no gueto xudeu de Ribadavia, está a antiga tafona (forno) de Herminia Rodríguez Carballal que prodixiosamente vive da artesanía reposteira, unha tradición hebrea que os sefarditas de Ribadavia practicaron. Unha tradición que foi desartellada pola expulsión dos xudeus e perseguida pola canónica católica. Pese ao acervo inquisitorial, o espazo clandestino non deixou esmorecer esa fecunda tradición gastronómica. A culinaria sefardita que tantas inventivas procesou nos diversos espazos da península Ibérica e que introduciu receitas tan distintas e sempre en función dos produtos que se daban neses espazos e, tamén, en función da climatoloxía. Nesa impetuosa Ribadavia, sempre en desafío cos que tentaron matar a lembranza e a saudade daqueles meritorios xudeus que crearon cultura e arte, nada rudimentaria, que articularon unha serie de pratos que enaltecen a cociña ibérica. Os nosos xudeus tamén fomentaron en Galiza unha distinguida variedade de doces que enalteceron a calidade da nosa gastronomía. Pese a que os axentes inquisitoriais silenciaron esa inventiva do bo comer e beber, rexorde en Ribadavia boa parte da repostería que floreceu e lle deu pulo a esta vila, capital do Ribeiro. O orgullo renacido e novamente contemplado nesa artesanía de ingredientes, como a que fai a Herminia na súa tafona.

A variedade de doces con múltiples sabores veñen configurar a recuperación dunha cultura étnica que practicaron os xudeus galegos. Unha cultura, a da diversidade, lexitimamente nosa, que tivo raíces e da que agora podemos contemplar a súa floritura orixinal. Como orixinal é a reconstrución de parte daquela dieta de sobremesa que a señora Herminia esplendidamente ofrece, lexitimando unha estética orixinaria. No mostrador da entrada do forno observamos o hexagrama hebreo (máis coñecido por estrela de David ou selo de Salomón). Herminia afánase amablemente por informar sobre seus produtos e a primeira información que nos dá é a través dun pequeno folleto que indica: "Tafona da Herminia, doce artesanal especialidade en doces hebreos", e no interior do mesmo especifícanse os seguintes: "Bocadiños de améndoas, elaborado con améndoas e canela". "Kamisch-Broit, elaborado con noces ou améndoas". "Mamul, ingredientes básicos: froitos secos, pétalos de mapoulas e augas de azar". "Ma"Amul, ingredientes básicos: crema de dátiles e auga de rosas". "Ghora Yebah, elaborado con fariña integral de abelá". "Mostachudos, ingredientes básicos: noces e cravo de olor". "Bocadiños de dátiles, ingredientes básicos: dátiles, noces e azucre integral moreno". "Kupferlin, elaborado con fariña integral de améndoa". "Kijelej de Mon, elaborado con sementes de mapoulas". "Masiñas de mapoulas, ingredientes básicos: sementes de mapoulas e esencia de vainilla". "Cardamomo, ingredientes básicos: améndoa e cardamomo".

A presenza de todos estes ingredientes tan particulares e nada exóticos configuran unha creatividade orixinal que grazas á sabedoría dos antigos sefarditas e ao bo facer da Herminia renacen neste espazo tradicional que os xudeus lexitimaron e que cruelmente tiveron que abandonar estes eidos por culpa da asasina espada e pola brasa ardente do integrismo católico. Perseguindo, liquidando e prohibindo aos que tiñan outras prácticas alleas aos destes perversos inquisidores. Así foi como Ribadavia floreceu cos xudeus e coa idea única católica decapitaron un proceso progresista que os diferentes construíron pacientemente. Polo tanto, é moi valioso o labor de Herminia, traballando esas figuriñas de pan, dando forma e sabor a eses doces que os xudeus de Ribadavia degustaban en témporas de liturxia que o Pentateuco esixía, e outras que formaban parte da dieta e que están novamente redimidas.

GALICIA-HOXE 19 de Agosto de 2008

A nosa Biblia Kennicott ao público na Coruña

2008-08-20T16:59:00.000-07:00

A nosa Biblia Kennicott, a biblia xudía de Galicia
Desde 18/07/2008 ate o 15/09/2008

A Biblioteca Municipal de Estudos Locais mostra algúns libros sobre a historia de A Coruña coincidindo co 800 aniversario da súa fundación e presenta unha serie de libros que tratan de cómo era a cidade herculina por aquela época: vida, comercio, urbanismo, literatura, música, educación... Entre as obras que se poden ver, destaca unha reproducción facsímil da Biblia Kennicott, que se terminou en 1476 na principal escola de iluminadores hebreos de Europa que funcionaba na A Coruña e cuxo orixinal se conserva na Universidade de Oxford. A mostra poderá ser visitada ata o próximo 15 de setembro de 2008 na propia Biblioteca. Biblioteca Municipal de Estudos Locais rúa Durán Loriga 10, 1º. 15003 A Coruña - Tel.: 981 184 386 Extensión: 16091 (mostrador) - Fax: 981 184 385 - bestudiosl@coruna.es

Homenaxe a tres irmás de Ribadavia por axudar aos xudeus a fuxir dos nazis

2008-07-30T16:55:00.000-07:00

Homenaxe a tres irmás de Ribadavia por axudar aos xudeus a fuxir dos nazis

En setembro vinte localidades españolas celebrarán a IX Xornada Europea da Cultura Xudía, entre as que se atopa o pobo de Ribadavia. Dentro das celebracións realizarase unha homenaxe ás irmás Lola, Amparo e Xulia Touza Domínguez de Ribadavia (Ourense) por axudar a numerosos xudeus na súa fuxida dos nazis cara a Portugal durante a Segunda Guerra Mundial. Estas tres irmás axudaron aos xudeus perseguidos polo nazismo a escapar, proporcionándolles un lugar no que esconderse para despois levalos en automóbil até Portugal. Un proceso que levaron adiante durante os anos da Segunda Guerra Mundial de forma clandestina. Un dos organizadores do evento, Xosé Ramón Estévez, explicou que a historia das irmás Touza é descoñecida para os seus veciños da vila ourensá «a pesar de que vivían a cinco metros da praza Maior no Barrio Xudeu e atendían unha cantina circular da estación de tren de Ribadavia e todo o mundo recordaas por iso». Segundo Estévez, só queda constancia da actividade clandestina das tres irmás nun relato do escritor e libreiro Antón Patiño Regueira que recolleu na súa obra "Memoria de ferro" os retratos dos seus compañeiros de mocidade antifranquista. Segundo Patiño, Lola, Amparo e Xulia vendían no seu quiosco melindres, rosquillas, pavías de Beade e Vieite (Leiro), licor café e viños do Ribeiro «e da venda obtiñan o necesario para manter a súa vivenda na vila».
TRABALLO EN SEGREDO
Tras a Guerra Civil, as tres irmás, segundo o relato de Patiño, se «xuramentaron» para crear unha rede de apoio aos xudeus perseguidos en Europa e encargábanse de envialos a Portugal coa complicidade dun familiar taxista e outro amigo con vehículo. As mulleres escondían primeiro aos fugitivos na súa propia casa e pola noite enviábanos á fronteira nos vehículos amigos pola estrada que cruza Arnoia, Cortegada e Ponte Barxas. A primeira en falecer foi Lola, en 1966, logo Amparo en febreiro de 1981 e Xulia en xuño de 1983 e están enterradas nun grupo de nichos do cemiterio de Ribadavia, xunto cos seus outros catro irmáns, e alí recibirán unha homenaxe en forma de ofrenda floral prevista para o día 7 de setembro. Este será un dos cen actos previstos para os primeiros días de setembro nas vinte vilas e cidades de España e outras de trinta países europeos máis, integradas na rede de Xudarías e noutras cinco que farán de colaboradoras
La Región.26.07.08

Ribadavia polos Camiños de Sefarad

2008-07-26T20:33:00.000-07:00

Ribadavia Sefarad
view presentation

Vexo en GALIZA-ISRAEL estas páxinas dedicadas a Ribadavia xudea.

O meu tío xudeu

2008-07-06T09:52:00.000-07:00

Grazas ao enorme traballo de www.galiza-israel.org descubro este libro de Antón Patiño no que aparece o seguinte fermoso texto:

O meu tío xudeu
Por Antón Patiño Regueira

Rafael Maceiras, artista toneleiro, mantiña taller de honra na Moura coruñesa. Os seus ollos eran azuis e a súa ollada tan doce que cativaba os que o vían laborar sempre con kippah. Admiraban nel as maneiras suaves no facer e o seu falar musical e vagaroso coas palabras. Era o meu tío avó. Xudeu practicante en 1930, sentía por el todos os meus respectos. Teño matinado sempre sobre as súas orixes e no meu miólo aboiaban sen resposta certa. Que apelidos xudeus serían os seus? Cal sería a súa familia de orixe antes de lle ordenar a conversión? Pertencera as familias que non cederán na diáspora sefardí? Nunca o souben. Tampouco se chegara dos ramallos xudeos que asentaran en Monforte e Ribadavia ou se emparentaba coa xudaría doceira de Sober. Nin se tina liña cos que moraban en Compostela mantendo apelidos dos xudeus galegos conversos: os Castiñeira, Sobreira e Moreira, os Carballo, Maceira ou Moure.

Aínda o meu tío soubo do insulto de marraos adicado a eles. Como os que, ano si ano non, recibían os da Calexa de Monforte logo de seren acusados de meter o Cristo da Régoa nunha bogada quente. Algún veciño daba en correr a voz e mesmo que escoitara os berros do Xesús escaldado pola auga férvida para, decontado, comezar o saqueo de tendas e negocios. Voltaban os xudeus a refacer os seus comercios e, como formigas, de novo prendían un labor para eles de vida e esperanza. Novas transaccións e novos acopios até o día que calquera outro veciño, tamén comerciante, viñese outravolta co contó do Cristo da Bogada. O que aínda hoxe se mostra na igrexa da Régoa.

Cando poucos xudeus quedaban xa por espolicar acabou a lenda dos laios do cristo escaldado. Os da Calexa foron encartando e o tempo foi dispersándoos e entrelazando coas familias veciñas. Xa ninguén preguntou se eran conversos ou cristiáns vellos. Mais ao meu tío Rafael Maceiras si llo fíxeron. Víriase obrigado a se achegar case todos os días ao cuartel da garda civil despois de xullo de 1936. Querían saber das prácticas dos xudeus da Coruña aqueles beneméritos que construían polo ruin o seu imperio de terror. Petaban tamén na ventá do meu tío avó no taller da Moura cando lle entraba a vea a calquera parella camiñeira da garda civil. A súa horta eterna chegoulle, logo de sufrimentos para el e a súa familia, quizais ala en Xudea como soñaba. Rafael Maceiras, construtor de sellas, baldes e bocois. o meu tío, era un santo de ben e un artista toneleiro.
"Memoria de ferro". Edicións A Nosa Terra (2005)

Paseo polo Barrio Xudeu de Ribadavia

2008-06-25T18:32:00.000-07:00

Exposición en Ribadavia sobre o viño na cultura e relixión xudía

2008-06-23T10:01:00.000-07:00

Sefarad

2008-06-15T17:17:00.000-07:00

| View | Upload your own

Os doces xudeus de Ribadavia

2008-05-22T22:36:00.000-07:00

Hai na vella e fermosísima Ribadavia un lugar moi especial. O mestre Cunqueiro falaba do estómago coma a porta da alma e neste recuncho da Ribadavia xudea un pode topar pequenas chaves para abrir calquera alma por moi doente que esta sexa. A Tafona de Herminia e os seus soborosos doces xudeus. Imprescindíbel. Cantas tafonas e cantas vellas Herminias poboaron a nosa terra algún día. En Betanzos, en Monforte, en Allariz, en Pontevedra, en Baiona, na Coruña... agora fica só este lugar máxico. Xa me contaredes.

Video en galego sobre a Shoáh

2008-05-19T19:58:00.000-07:00

El pétreo silencio de Ribadavia

2008-05-11T03:39:00.000-07:00

El pétreo silencio de Ribadavia
La famosa judería está más bella que nunca, pero vacía. Si no se remedia, el centro histórico de la capital de O Ribeiro corre el riesgo de convertirse en un museo inerte para turistas
Autor: Kiko Novoa
LA VOZ DE GALICIA
10/5/2008

De aquella Ribadavia comerciante de la Galicia medieval poco queda. Las calles del casco antiguo, otrora bulliciosas y llenas de vida, emergen pétreas, limpísimas y luminosas, sí, pero también presas de un silencio que de mañana se hace eterno. La comunidad hebrea que prosperó hace nueve siglos en la villa no hubiese permitido tal cosa. Por entonces, alrededor de la Porta Nova se formó una gran judería basada en una extraordinaria actividad económica y una artesanía de calidad, cuyo patrimonio se esconde ahora entre las piedras, con un eco que por momentos ensordece. Solo el río Avia, con el mismo vigor de antaño, grita y transpira el paso del tiempo al final del callejeo.

El caminante agradece la puesta en escena. La plaza Maior, con la Casa Consistorial y la torre del Campanario, del siglo XVI, anuncia los contrastes. Atrás quedan la paradójica rúa Progreso y un amplio aparcamiento que facilita la estancia en el casco antiguo, justo enfrente al castillo, una de las joyas que todos los años recrea la archifamosa Festa da Istoria. Cuando hace ocho años se inauguró la Oficina de Rehabilitación do Casco Histórico, la judería vivía de espaldas a la villa, con zonas intransitables y calles angostas.

Las casas se caían. A nadie le interesaba arreglarla. ¿Para qué? ¿Quién está dispuesto a buscar acomodo entre las ruinas? Y, sin embargo, ahora, cuando el pasado se ha vuelto habitable, en medio de un paraíso medieval, la población huye. «O que fan falta son cartos e postos de traballo. Eu tamén son moi ecoloxista pero se non hai diñeiro a xente marcha e isto queda como o vedes», exclama la dueña de un negocio. Por esta zona ni siquiera se estila el botellón que atormenta a los vecinos de muchos cascos históricos gallegos. En Ribadavia hay un par de pubs y los jóvenes prefieren Ourense y O Carballiño. Eso sí, son incontables las placas de bufetes de abogados y procuradores. A medida que discurre la jornada medra el ambiente.

La nueva normativa permite acumular las ayudas que la Xunta y la Administración central destinan a rehabilitación de viviendas hasta alcanzar en determinados presupuestos el 80 por ciento del total. Sin embargo, todavía es difícil romper las barreras minifundistas que se erigen también en una ciudad. El Concello de Ribadavia asegura que la difusión de boca en boca es el mejor reclamo para acercarse a las oficinas de las arquitectas municipales, que asesoran con todo detalle sobre el procedimiento y los requisitos para solicitar las subvenciones. Cada vez entra más gente joven. Hubo vecinos que, incluso antes de iniciarse el proceso de recuperación, tuvieron la sensibilidad suficiente para remodelar la casa con materiales tradicionales y armónicos. «Xa daquelas pagamos unha cantidade grande, pero merecía a pena. O negocio abriuno a miña familia hai máis de 70 anos», relata Carmen Escudero, responsable de O Mario, un establecimiento de ropa cercano a la calle principal.

Por la mañana, los coches de reparto recorren en silencio la zona vieja para surtir a los establecimientos hosteleros de la plaza Maior. Ni una colilla en el suelo. Una, quizás. Las paredes se presentan sin pintadas grafiteras, y solo un par de ejemplos permiten conservar tamaña tradición galaica: en una calle pegada a la iglesia de Santiago un artista deja claro que «Raúl está por Laura», mientras otro escribano detalla que «soi [sic] Cristian, Rita». Al fin, alguien, con tanto criterio como escasa sensibilidad, tacha a los primeros de «porkos todos».
Al margen de la citada incursión literaria, Ribadavia escapa de los dolores de vista que destrozan el patrimonio por Galicia. Ni pegatinas de colores ni cartelitos que venden Seat Ibizas. Habrá que estar atentos para retratar la excepción. Solo los anuncios telefónicos atraen la vista del caminante. Son bastantes los ventanales que acogen la oferta, pero también son muchas las casas desocupadas que no parecen dispuestas a esforzarse en buscar inquilino. Hay anuncios que parecen puestos por los mismísimos hebreos medievales. El periodista decide llamar a uno de ellos:

-Estoy interesado en la casa.
-Sí, hay mucha gente interesada pero al final?
-¿Pide mucho?
-60.000 euros. Son dos pisos, un bajo y una buhardilla.
-Ya, pero dentro no hay nada, habría que arreglarlo todo?
-Sí, pero todos los papeles están en regla. Por mi parte no hay ningún problema. Está todo en el notario. También le soy sincera: otra cosa son los problemas que le pongan en el Ayuntamiento.
-¿A qué se refiere?
-Yo quise arreglar la casa hace tiempo. Pero ponen pegas por todo, hay que hacerlo como dicen ellos, si no, no te dejan.

Quizá los judíos que moraban detrás de los iluminados soportales hubiesen tenido más tacto para culminar la venta de un indeciso cliente, pero se ve que la sinceridad y la denuncia pesan más que la persuasión y el desengaño. Así, será difícil que la gente regrese a Ribadavia, por mucho que nunca antes se hayan ofrecido tantos recursos económicos para desarrollar un proyecto de rehabilitación. Es posible que la falta de información dinamite el futuro del casco urbano, si bien en el concello aseguran que la recomendación vecinal es su mejor aliado.

La capital de la comarca de O Ribeiro mantiene una comunión absoluta con el cultivo de vino, pero solo en la plaza Maior es posible degustar un caldo en presencia de la piedra. A medida que se acerca la noche, si el buen tiempo lo permite, el gentío llena de voces la historia, concentrada en un gran espacio desde el que se intuye el cercano castillo, allí al margen de las murallas. En la Festa da Istoria, todo cambia. Miles de personas recrean el museo que hoy permanece a la espera. Es como si las calles hubiesen sido acostadas para concluir su misión una vez al año, como si nada importase entre ese largo paréntesis.

La gente se va. Hace ocho años se creó la Oficina de Rehabilitación del Conjunto Histórico para evitar que se cayera la piedra. Pero contra la caída de la población no pudo. La zona nueva y la atracción de otras ciudades siguen siendo el drama de las pequeñas ciudades de Galicia. Ribadavia está bien comunicada por carretera y ferrocarril, a 30 kilómetros de Ourense y cerca de O Carballiño. De allí a Santiago, hay un paso. Muchos jóvenes se han marchado y no parecen dispuestos a regresar para siempre. «É moi difícil volver a casa cando non ten nada que ofrecer. A min encántame Ribadavia, é fantástico pasear polas xuderías, pero vivir ao día é unha cousa distinta», reconoce una joven estudiante de la universidad compostelana.

A pesar de todo, los pocos que quedan se empeñan en mantener con fuerza la memoria. Un turista jamás entendería que alguien pueda abandonar un lugar tan bello. Los dirigentes municipales admiten que ahora el objetivo es el comercio. El movimiento de dinero es un excelente punto de partida para encontrar soluciones que eviten tamaña musealización. Es el momento de desempolvar los viejos manuales hebreos. Quizá allí se muestren las garantías mínimas para que la piedra vuelva a ser pisada.

Comunicado de AGAI sobre a expulsión de Valadés do Bloque

2008-04-29T00:50:00.000-07:00

A DECISION DO BNG DE EXPULSAR A VALADES É ARBITRARIA, VERGONZOSA E FASCISTA

Despois de máis dun ano de acoso e constantes presións, finalmente o BNG consumou de forma arbitraria, vergonzosa e fascista a expulsión dun militante polo simple feito de ter unha visión diferente do conflito árabe-israelí e de presidir unha asociación de amizade que procura tender pontes entre os pobos galego e israelí. Entre a cultura galega e a xudía.

A Asociación Galega de Amizade con Israel considera que a utilización de medidas disciplinarias e de expulsións por un suposto delicto de conciencia é impropia dunha organización que participa no goberno de Galicia e fainos sentir como galegos e galegas asustados pola catadura xenófoba e totalitaria de quen nos cogoberna sen que lle importe violar de xeito incualificábel os máis elementais dereitos democráticos

A Asociación Galega de Amizade con Israel considera que é inaceptábel que un partido que forma parte do goberno da Xunta de Galicia poida manter actitudes con tal grado de antisemitismo, intolerancia, irresponsabilidade e falta de respecto á liberdade de expresión, de conciencia e de opinión, entrometéndose de xeito orweliano na vida privada dun militante.

A Asociación Galega de Amizade con Israel esixe unha rectificación inmediata por parte da Dirección Nacional do Bloque Nacionalista Galego

A Asociación Galega de Amizade con Israel se pregunta cal é o futuro dos militantes do BNG que son á vez socios e socias de AGAI e emplaza a Anxo Quintana a que explique públicamente se un xudeo pode ser militante do BNG ou non.

Por último, a Asociación Galega de Amizade con Israel reitera a súa firme intención de acudir á xustiza ordinaria para reparar esta violación dos máis elementais dereitos democráticos e constitucionais.

Vigo 28 de Abril de 2008

O Pesah na Coruña

2008-04-20T19:29:00.000-07:00

O pasado sábado 19 de Abril (14 de Nisan) a Comunidade Xudía Ner Tamid da Coruña, celebrou o Séder de Pesah no Restaurante SEFARDÍ 515. Desde aquí, desde a Rúa Xudea FELIZ PÉSAJ JAG PESAJ SAMEAJ!!!

Viaxe a Israel organizada por AGAI

2008-04-19T09:58:00.000-07:00

A Asociación Galega de Amizade con Israel organiza para o vindeiro mes de novembro a súa terceira viaxe a Israel. Para ter máis información podes porte en contacto no sitio www.amizadeconisrael.org

Música xudía klezmer en Vigo

2008-04-13T03:14:00.000-07:00

Desde Galitzia a Galicia: A música xudía klezmer patrimonio cultural de Europa

Charla-Coloquio
O vindeiro 29 de Abril ás 20:00 horas e na Casa do Libro en Vigo, e organizada pola Asociación Galega de Amizade con Israel (AGAI) terá lugar unha charla-coloquio sobre a música xudía klezmer como patrimonio cultural europeo. O acto principiará coa proxección dun video sobre o son da música klezmer.
Presenta:
Pedro Gómez-Valadés
Intervén:
Piotr Grudzien. Músico (violinista) e profesor

Entrada Libre

A nova do restaurante nos medios

2008-03-08T04:17:00.000-08:00
A nova da inauguración do restaurante xudeu na prensa:
La Voz de Galicia
El Ideal Gallego
La Opinión de A Coruña

Inaugurado o primeiro restaurante xudeu de Galicia

2008-03-08T01:53:00.000-08:00

O pasado xoves inaugurouse na Coruña o primeiro restaurante kosher, de comida tradicional xudea en Galicia. Sen dúbida unha fermosa boanova e para afeccionados ao bo xantar. É magnífico ver como pouco a poco e de vagar a Comunidade xudía Ner Tamid vai consolidando a súa presenza na Coruña e xa que logo en Galicia, 515 anos após do Edicto de Expulsión dos Reis Católicos. Para os interesados dicir que o restaurante Sefardí 515, estará ubicado na rúa Alfredo Vicenti 38 (ollar mapa), e disporá tamén dunha tenda de produtos kosher

E-mail:
info@restaurantesefardi@.com
Tlfno:
981 263442
www.restaurantesefardi.com

Queres mirarlle a cara a un xudeu galego?

2008-02-12T20:56:00.000-08:00

Achego un traballo precioso publicado na sempre sorprendente e imprescindible web de Manuel Gago.

¿Que sabemos dos xudeus galegos? As sombras que quedaron nos pergameos dos aristócratas. O medo instalado no rural galego durante séculos pola Inquisición. Apelidos de frutais. Pero non nos quedaron nin anacos da súa voz, a diferencia doutros lugares; non se salvaron escritos nos que desenvolveran cábala, matemáticas, economía, se cadra algún papel administrativo, algun contrato, algún pleito. E nada máis, nada que nos levara ata a súa vida cotiá. Non pensaba eu que teriamos o privilexio de ver as súas caras, a súa expresión. Ata onte. Ata onte mesmo, e guiounos David e a xente da aldea ata elas. Puidemos mirarlle á cara pétrea dun xudeu galego, que debeu traballar nese rural ao servizo administrativo dalgún terratenente do viño do Ribeiro. Estas ruínas, estas silveiras bravas, son, de verdade, un lugar excepcional e único. En ningún outro sitio de Galicia podes ver o retrato dun matrimonio sefardita. En ningún outro lugar, a súa memoria recuperada son ollos, narices, boca, sombreiros, flores pétreas.

Esta familia tiña unha destacada casa no alto do lugar de Quintela, en Cabanelas. Desde o dintel da entrada a parella mira para os visitantes que atravesan esta porta. Hoxe, cinconcentos anos, son eu o que me meto neste dintel, con silveiras prendidas ata nas orellas, e miro para vós coma un parvo. ¿Como vos chamariades? Baruch e Mariam, se cadra? ¿Colleriades a mula en 1492, correndo atropeladamente ata a fronteira portuguesa, sen mirardes atrás? Fuxiriades coas riquezas nas sacas, nenos da man, por enésima vez na Historia, á noite? Que vos dirían os labregos, ao saber que marchabades ás caladas e escuras por esa estreita e húmida ruela de escadas de pedra, mentres cáseque se escoitaban os cabalos dos lacaios bufando polo camiño de Ribadavia? Calarían eles? Cuspirían ao voso paso en vinganza polo teu traballo pouco grato e innóbel? Daríanvos refuxio na casa de familiares das montañas?

Ou, trala expulsión, os habitantes da casa ¿seríades vós mesmos, ou os vosos fillos, cristianados? Con prudencia, os propietarios construíron un avance por diante deste perigoso dintel, pero a Historia desvélanos un detalle íntimo. Non esborrallaron, non tocaron a antiga estrela da fe davídica, nin os retratos dos fundadores. Quedaron gardando esa casa de Sefarad. E esa tamén debeu ser unha historia digna de ser contada. Agora xa non. Agora xa todo esmorece, coma sempre, diante nosa, nun labirinto de casas ruinosas e unha aldea agónica.

Vergonzosa actitude do BNG

2008-01-27T13:35:00.000-08:00

O BNG IMPIDE QUE O PARLAMENTO CONDENE O NAZISMO E HONRE A MEMORIA DAS VITIMAS

O BNG impediu que a Deputación Permanente do Parlamento de Galicia aprobara con motivo do Día Internacional de Recordo das Vítimas do Holocausto. unha declaración institucional de condea do nazismo e lembranza dos seus millóns de vítimas, ao oporse a un texto que contaba co respaldo do PSOE e do PP. O BNG tampouco aceptou sumarse á Declaración en Memoria das Vítimas do Holocausto que o ano pasado sí fora aprobado cos votos dos tres grupos parlamentarios.

A postura do BNG contrasta moi chamativamente co feito de que o Congreso dos Deputados, o Parlament de Catalunya ou na Asemblea de Madrid levan entre 4 e sete anos celebrando o 27 de xaneiro -día da liberación de Auschwitz- non só con declaracións institucionais senón mesmo con actos emotivos nos que participan superviventes do Holocausto e políticos de todos os partidos, entre eles Esquerra Republicana de Catalunya, CiU. ou PNV.

A estrataxema do BNG para conseguir que o Parlamento Galego fora protagonista do vergoñento acto de omisión, consistiu en propor un texto alternativo ao que respaldaban socialistas e populares, sabedor o BNG de que non sería aceptado e que, ao non conseguirse a unanimidade, o texto final non sairía adiante, como finalmente así foi.

Na súa miopía a todas luces inxustificábel, tentaron mesturar un documento que honraba a memoria das vítimas do Holocausto (incluídos os republicanos españois, xitanos e homosexuais) sen citar sequera as palabras “xudeo”, coa situación actual do conflito de Oriente Próximo.

Convidado o portavoz do BNG, Carlos Aymerich, a presentar unha iniciativa parlamentar diferenciada referida ao devandito conflito, o representante do BNG desbotou tal posibilidade e consagrou finalmente a vergonza de sumarse ao carro dos negacionistas de extrema dereita deixando no aire a pregunta de que clase de catadura ética pode ter quen actúa dun xeito semellante.

A Asociación Galega de Amizade con Israel manifesta a súa máis enérxica desconformidade con actitudes que deshonran a quen, como parte do cogoberno de Galicia, debe representar a todos os galegos e galegas sen exclusións por motivos ideolóxicos ou xenófobos

Vigo, 27 de Xaneiro de 2008
Asociación Galega de Amizade con Israel

Tui reclama o seu pasado xudeu coincidindo coa publicación dun libro

2008-01-16T19:16:00.000-08:00

Tui reclama o seu pasado xudeu coincidindo coa publicación dun libro Tui reclama o seu pasado xudeu coincidindo coa publicación dun libro A publicación do libro “Xudeus e conversos en Tui” de Suso Vila Pérez está a servir para reclamar o pasado xudeu desta vila, que segundo o autor podería ser mesmo máis importante que o de Ribadavia. Vila Pérez apunta que existe unha ampla documentación sobre a presenza xudía, que se prolongou entro o século XII e o XVII dentro dos muros da vila. Na súa obra, o investigador indica a localización de diferentes casas e construcións desta comunidade, e recolle a existencia de hebreos e de conversos relevantes na historia de Tui.

Por que os xudeus non cren en Xesús?

2008-01-09T16:22:00.000-08:00

Unha pregunta que todos nos fixemos algunha vez, por qué os xudeus non cren en Xesús?
Durante 2.000 anos, os xudeus rexeitaron o cristianismo. Por qué?
Xesús Non cumpriu as Profecías Mesiánicas.
O Cristianismo Contradi a Teoloxía Xudea
Intermediario para o rezo?
Participación no Mundo Físico
Xesús Non Cumpriu cos requisitos previstos polo xudaísmo para o Mesías.
A relixión xudía está baseada nunha Revelación Nacional
Xudeus e Xentiles

A lingua dos xudeus de Galicia

2007-12-31T05:02:00.000-08:00

A lingua dos xudeus de Galicia
Xose Luís Méndez Ferrín

Os xudeus de Galicia falaban a lingua das cidades e vilas nas que moraban, ou sexa a galega. Os nomes persoais dos varóns eran bíblicos (Isaque, David, Abraham) pro eles tiñan a atención de nomear as súas mulleres de xeito galego e meliorativo: Clara, Rica, Ouro, Alegría. En canto aos nomes de familia e alcumes, parece que na súa maioría eran galegos (Méndez, Pereira, Espiñosa, Sánchez), Certo que Pérez é moi numeroso entre xudeus, tamén pode ter unha procedencia hebrea coincidente co patronímico galego. Podían levar os nosos xudeus apelidos hebreus ou de escura fasquía semítica (escura para min); así: Cohén, Benveniste (coma o lingüista) Mardochai (V. Risco dicía ser este o verdadeiro apelido de Marx), Calvasan. Chaman a atención, polo caracter hebreu deliberado, os nomes de Ioseph Ibn Hayyim e de Moisés Ibn Zabarah, iluminados e calígrafo, respectivamente, da Torah ou Biblia de Kennicott, ambos os dous artistas coruñeses, que fan ostentación da súa veciñanza galega.

Seguiron falando galego os xudeus dispersados e expulsos de fins de século XV? –pregúntame Lucía Pereira Espinosa. Voulle responder cunha hipótese.

Logo do degredo de expulsión lanzado pola intolerancia dos ben chamados Reis Católicos en 1492, é fama que a maioría dos xudeus de Galicia pasaron a Portugal. Gozarían do beneficio dunha rede social de apoio nas xudarías daquel reino. Pro, poucos anos despois (1496-1497), o rei don Manoel ordenou a conversión obrigatoria ou, alternativamente, o exilio de todos os hebreus de Portugal.

Penso eu que os conversos e cristiáns novos que quedaron en Galicia fóronse confundindo co resto da poboación e non parece que existisen verdadeiros núcleos criptoxudaicos. Con todo, sabemos que un acusado de xudaísmo foi queimado en auto de fe que se celebrou na Praza Maior de Madrid a fins do século XVII e presidido por Carlos II. Esta víctima levaba o apelido moi galego de Carballo.

O continxente de xudeus galegos, portugueses e cataláns que se asentou no Mediterráneo Oriental foi absorbido lingüísticamente polo continxente maioritario dos xudeus que falaban o castelán. E conformouse de tal modo a lingua e a cultura sephardita: sobre a base dunha preponderancia castelá. Reproduciuse nesta Diáspora, pois, o fenómeno da hexemonía e dominación castelá na Península Ibérica sobre as linguas galega e catalá, e, aínda despois, da portuguesa.

Entendo que houbo unha porción de xudeus galegos e portugueses que arraízaron nos Países Baixos. Nese asentamento, a lingua dos xudeos galegos e portugueses reunificouse. Pasaríase, así, a unha sorte de novo galegoportugués, neste caso sephardita. Tal lingua foi usada polas familias de ascendencia galega e portuguesa nos Países Baixos até a Idade Contemporánea moi avanzada. Documentos en lingua sephardita galegoportuguesa consérvanse en arquivos de Amsterdam, teño entendido. O sephardita galegoportugués utilizouse como lingua oral e escrita nos Países Baixos deica a segunda metade do século XIX ou aínda máis adiante. Supoño que por eses tempos as nosas comunidades xudías dos Países Baixos se achegarían ao asquenazismo e adoptarían como lingua propia o neerlandés Non coñezo estudos nos que se elucide o elemento galego deste galegoportugués dos Países Baixos nin que falen do elemento galego presente no xudeocastelán sephartita.

E ben, tanto na Europa Occidental coma na Oriental e no N. de África, perdida a lingua galega ou non, os sepharditas de orixe galega mantiveron moitos dos seus apelidos até os nosos días, aínda que sexa nalgúns casos difícil diferenciar o que é galego de aquilo que é portugués. En Galicia estamos moi orgullosos da posíbel orixe galega de certos sepharditas. Por exemplo: Francisco Sánchez, teorizador extremo do escepticismo no século XVI; Baruch Spinosa (Espiñosa, supoño, na orixe), filósofo revolucionario e único do século XVII; Pierre Mendès-France, o político perfecto do radicalismo pequenoburgués.

Observación

Hoxe os cursidosos da historia dos xudeus en Galicia poden aproveitarse da lectura dunha obra moito documentada e compendiosa de Gloria de Antonio Rubio: Los judíos en Galicia (Fundación Barrié, A Coruña 2006). Gustaríanos precisar que os hebreus que aparecen mencionados en dous documentos do ano 1044 que se inclúen no Tombo de Celanova, sendo os primeiros de tal nación que figuran localizados en Galicia, non viviron, segundo a información que chegou a nós, en Celanova Vagamente aparecen localizados (nin sequera fixados) no val do Arnoia e nas proximidades das aldeas de Fechas e Soutomel, como dependente dun feudal e para nada do abade de Celanova. En 1044 Celanova non era un núcleo urbano, senón só un convento. En todo caso, a vila de Allariz atópase a uns 12 quilómetros do teatro dos acontementos nos que se mencionan estes primeiros xudeus advertidos na documentación galega. E Allariz si que tivo xudaría ben poboada e documentada anos máis tarde.

Grazas a O RUÍDO DOS DÍAS

Tes sangue xudea?

2007-12-26T19:33:00.000-08:00

Os apelidos que poden consultarse nas seguintes ligazóns foron publicados polo periodista e escritor catalán Pere Bonnín no seu libro "Sangre judía. Españoles de ascendencia hebrea y antisemitismo cristiano" (Flor de Viento Ediciones. Barcelona, 1ª edición 1998). Estos apelidos están tirados das listas de penitenciados polo Santo Oficio, dos censos das xuderías e de outras fontes que indican claramente que a persoa portadora do apelido é xudea ou xudeoconversa. Por conseguinte, todos estes apelidos son potencialmente de ascendencia xudea, ainda que os seus titulares non teñan conciencia.
A B C D E F G H I J K L M N
O P Q R S T U V W X Y Z

Israelitas. Un artigo de Méndez Ferrín

2007-12-20T18:56:00.000-08:00

Xosé Luís Méndez Ferrín
Temos falado eiquí da orixe xudía, nunca probada, de certas familias de Vilanova dos Infantes, incluída a miña. No ronsel desta idea escríbeme Lucía Pereira Espinosa desde A Coruña para saber sobre a miña opinión sobre dúas cuestións. Primeira; qué é o que significa ser xudeu ou xudía. Segunda: se é que existen comunidades sepharditas de orixe galega que conservan a nosa lingua. Non me sinto capacitado para responder a estas difíciles preguntas, máis intentareino con atrevemento temerario.Serán xudeus, hebreus, israelitas, aqueles que proveñan de comunidades predominantemente urbanas que se extenderon por Europa, N. de África e Orinte Próximo desde a Idade Antiga e que tiñan como signo identitario a relixión étnica e o relato nacional que se cifra no que nós chamamos Pentateuco e eles Torah e o hebreu coma lingua sagrada e de cultura. A respecto do hebreu, os xudeus, segundo o grande relato, dende os días do Cativerio de Babilonia deixaron de falalo para asumiren diversas linguas do mundo, ás veces adaptándoas ás súas peculiaridades culturáis. Se a lingua hebrea era a da relixión e do culto na sinagoga nos días de Xesús Xosé e María, poño por caso, eles non a falaban e si a aramea en cambio. Tamén non falaba hebreu Flavio Iosefo.Na Idade Moderna, as comunidades xudías, do Mediterráneo Oriental principalmente, construíron unha identidade sobre a lingua castelá evoluída de modo particular chamada djudio ou ladino, que é coñecido tamén como xudeocastelán. Estas comunidades foron chamadas sepharditas porque procedían de Sepharad, ou sexa da Península Ibérica, de onde foron expulsados polas monarquías cruéis e católicas do absolutismo nacente en España e Portugal a fins do século XV. “Hay una tierra al Oeste/ que nunca puedo olvidar./ Hay una tierra al Oeste:/ Es mi dulce Sepharad”. Un grande continxente de xudeus vivían nos ghettos ou xudarías de Centro e Leste de Europa e alí foron fraguando unha outra identidade que tiña coma lingua o Jüddisch ou yiddish, palabra que, como o djudío sephardita, significa “xudeu”. Este Jüddisch é alemán transformado nas comunidades de que falamos e que son chamadas askenazís. Por outra parte, ao longo do tempor fóronse conformando outras culturas e sociedades xudías de lingua árabe, amhárica (en Etiopía) e máis das que só temos moi vaga referencia no Fondo dos Espellos.Os universos sepharditas e askenazí son moi diferentes e semellan ter só en común a referencia á Torah e ao Talmude. O sionismo xurde da cultura askenazí a fins do século XIX e proponse co obxetivo heroico de resucitar o hebreu como lingua oral e viva e fundar en Palestina, mediante unha sorte de Reconquista, un Estado Xudeu que necesariamente tería que desprazar a poboación árabe autóctona. Tal obxetivo cumpriuse ao termo da II Guerra Mundial e eu observo moi poucas personalidades sepharditas na nomenclatura política do Estado de Israel.Pro, cando nos preguntemos por quén é realmente xudeu, os problemas son moitos e penso que irresolubeis. Serán verdadeiros xudeus os sionistas laicistas para os que a relixión é só unha compoñente histórica e nacional? Eles din que si. Pro, podesmo considerar xudeus os sepharditas Francisco Sánchez, filósofo escéptico extremo do século XVI, ou Baruch Spinoza, xenio do século XVIII que teorizou o panteísmo? Diríamos que era xudeu o descrido e falsamente converso Fernando Rojas, autor de La Celestina, ou o heterodoxo para os católicos Frei Luis de León? Poderíamos chamar xudeus a Karl Marx, Albert Einstein, Sigmund Freud, Leon Trotski ou mesmo Woody Allen ou Bon Dylan por moito que proviñesen de familias de boa torgueira askenazí? Marx pensaba que non, e aborrecía o modo de vida xudaico en canto que o anti-xudeu Vicente Risco, e outros que forman estúpida lexión, pensabal e pensan que xentes coma estas conspiraban e conspiran no nome da mentira dos “Protocolos de Sión” para minar, disolver e destruír a civilización cristiá e demáis fantasías. E o que aínda é máis difícil de precisar: era xudeu Saulo, ou Paulos de Tarso, que arrincou a idea étnica do Deus privativo de Israel da sinagoga e chamos a todos os xentís, con éxito, a asumila ao tempor que fundaba o cristianismo?Lectura recomentada: Reflexións sobre a cuestión xudía de J.P. Sartre. En próximas entregas seguirán pasando israelitas polo Fondo dos Espellos . Especialmente falaremos da nosa lingua no mundo da diáspora sephardita.

Presenza hebrea en Compostela

2007-11-17T12:33:00.000-08:00

A presenza hebrea non decae en Galicia durante toda a Idade Media. O descubrimento do sepulcro do Apóstolo xudeu e o voto de Santiago, establecido por Ramiro I, como agradecemento por vencer aos mouros coa axuda de Santiago na batalla de Clavijo, vincularán perpetuamente aos reis a Compostela. Os xudeus estarán presentes en todas as manifestacións do mito xacobeo, sobre todo no comercio e industria que as peregrinacións demandan. As rutas que utilizarán os peregrinos a Compostela son as mesmas que, máis ou menos difusas, aparecen noutros momentos históricos, aínda que cobra especial relevancia o chamado Camiño francés. Este xa fora utilizado polos suevos e por Afonso II para comunicarse coas Galias, nunha relación non do todo valorada. Debe destacarse que na primeira fase da monarquía asturiana, no século vin e comezos do ix, Lugo foi a cidade máis importante do reino cristián do Noroeste.12 É de supor que os xudeus estarían presentes na actividade impulsora de que falamos. Con todo, Compostela chegaría a ser a cidade máis apreciada e honrada polos reis, pasando a ser o centro relixioso e político do reino. Compostela será a cidade obrigada para a consagración dos reis e para o recoñecemento da súa realeza. Ordorio I nomeou rei de Galicia ao seu fillo Afonso, que sería III o Magno, e que embeleceu Compostela con notables monumentos, construíndo a primeira catedral prerrománica. Afonso V foi criado polo conde galego Menendo González, que foi o seu titor. Sancho Ordóñez foi coroado en Compostela polo bispo Hermenexildo. En 982, os galegos proclamaron rei a Bermudo II, fillo de Ordoño III, coroándolle tamén en Compostela. Os reis seguintes contraeron matrimonio con damas galegas ou estaban emparentados coa nobreza do país, por cuxo motivo era moi viva a súa vinculación con Galicia, ademais da propia derivada do poder real. A atracción que exercía Compostela era enorme. Os xudeus seguían aos reis e aos seus cortes, tanto por obter a súa protección canto polas posibilidades que a instalación real traía consigo. Compostela xa por entón contaría con poboación xudía, que se iría incrementando conforme o seu prestixio e importancia ascendían. Á sombra de reis, nobles e prelados, os xudíos ian poboando a cidade, residindo nas inmediacións da catedral, na zona das Algalias.

Os xudeus en Galicia

2007-11-01T23:48:00.000-07:00

OS XUDEUS EN GALICIA*
Felipe Torrobo de Quirós

O ceo galaico, a dozura e ferocidade daquelas terras ubérrimas cos verdes prados, os emparrados de vide e os soportais de granito, atraeron ben pronto nutridas colonias hebreas. A terra verdeante, zumenta e fértil, a proximidade dos portos, tan conveniente aos seus afáns mercantís, e a hospitalidade e excelente trato que as xentes galegas dispensáronlles sempre, fixeron que alí se sentisen como na súa propia casa, adoptando os costumes, a lingua galega e ata a defensa do país galaico. Por iso arraigaron alí tan hondamente e quedaron tantos recordos e vestixios israelitas naquela terra.
As colonias hebreas establecéronse en Tui, Pontevedra, Vigo, Baiona, Santiago, Noia, Monforte, Rivadavia, Betanzos, Ourense, A Coruña e en moitas outras vilas e cidades galegas. En todas partes instalaron o seu comercio de panos, sedas e platería, e en moitos lugares permaneceron, logo de conversos ao cristianismo. Foron moi útiles en Galicia e contribuíron ao desenvolvemento do comercio e a economía. Cando se deterioraron as vías trazadas polos romanos ou as creron insuficientes para o tráfico e as comunicacións mercantís, dedicáronse os xudeus a abrir novos camiños e carreiros que estreitaron as relacións das diversas rexións galegas entre si. Así mesmo construíron, como os árabes, un sistema de canles e acequias a fin de regar e fertilizar as terras. quedaron vestixios dos israelitas en multitude de cidades, vilas e poboados de Galicia. En Lugo, no veciño municipio de Outeiro do Rei, existe un lugar que se chama ?dá Sinoga?. En Monforte, a tradición xudaica é constante; en Ribadavia dise que viviron máis de 1.500 hebreos; en Ourense constituían xentío, e o mesmo noutras vilas da Galicia meridional.
En Monforte quedou unha fermosa lápida, exhumada fai anos por Benito F. Alonso, que se refire ao hebreo Juan Gaibor e o seu fillo Jorge, xefes da comunidade desa vila. Esa lápida formaba parte do muro dunha casa e di «Aquí xacen Juan Gaibor e o seu fillo...». En Pontevedra conserváronse documentos que se refiren a contratos de compravenda, foros, etc., outorgados por xudeus, e permaneceu ata o século xvn o nome de «Campo dous Xudeos», un polígono de terreo próximo á igrexa de San Bartolomé, que posteriormente se destino a hortas e que formaba parte da herdade de Bartolomeu de Veiga Cru e da súa esposa, Leonor, no recinto da cidade, que máis tarde pasou ás casas marquesales de Leis e Montenegro. Dise que foron grupos de xudeus de Monforte a repoboar a vila de Ares, próxima a Betanzos, cuxa igrexa parroquial de Santa Eulalia conserva arcos de ferradura, restos do edificio da antiga sinagoga que foi.
Na Coruña habitou unha colonia hebrea de notable importancia da que quedou memoria. Na cidade vella, na rúa da Sinagoga e en cásaa número 4 existe un antigo aljibe que ao dicir de moitos era para o servizo do templo, deducíndoo así do nome da rúa. Segundo outros non é senón unha cisterna para a auga, necesaria dentro do recinto da cidade en caso de sitio, por carecer de fontes, que se achaban fóra do recinto amurallado. A cisterna é de sillería, abovedada e con chanzos para descender ao fondo. Nun dos seus muros falta un sillar, e a fantasía do vulgo fixo crer que polo oco entrábase nun pasadizo que levaba á Colexiata de Santa María, sendo utilizado polos xudeus para apoderarse da Sacra Forma e profanala. Igualmente se exhumaron fai ,anos na capital galega unhas curiosas inscricións sepulcrais, pertencentes aos xudeus dos séculos XIII e XIV, as cales, aínda que escritas en carácteres hebraicos, lense en castelán e non en galego, o que evidencia a orixe castelán dos xudeus, que entón eran moi numerosos na cidade, na que aínda permanece a rúa de «a Sinagoga». Ese nome parécelle estraño a C. Candí, quen opina debeu ser unha errada tradución dalgún nome galego, xa que os xudeus habitaban nun barrio aparte, o de «A Rabiada». Nos altos comprendidos entre a rúa de Juan Flórez, o Monte de Santa Margarita e a rúa da Falperra crese que estivo o barrio xudeu da Coruña, como o recorda o lugar chamado de «A Rabiada» (de Rabí). É máis natural que así fose, non que radicase no corazón da cidade primitiva, como aseguran outros, fundándose no nome da rúa da Sinagoga. É moito máis probable que estivese en «A Rabiada», xa por acharse distanciado e illado da cidade, cuxo recinto era pequeno, xa porque na parte baixa achábase a ensenada dá Palloza, próxima á cal estaba a pena denominada dos «Xudíos», que se supón era lugar de enterramento para eles, polas lápidas sepulcrais que alí se atoparon. «A pena dúas Xudíos» desapareceu ao invadir o mar aquel lugar.
Unha interesante monografía do P.Fita, «Os xudeus galegos no século XI», revela que existen poucos datos acerca dos hebreos nas terras galaicas. Na provincia de Ourense, unha das máis antigas referencias é unha escritura de capitulación entre o nobre galego conde Menendo González e o xudeu Arias Oduáriz. O P. Fita, ao referirse a unha carta de ordenanza do tombo de Celanova, en 1289, afirma que os hebreos tiñan unha aljama en Allariz. Tamén as houbo en Orense, Ribadavia e Monterrei. Allariz foi quizá o lugar no que primeiramente se instalaron os israelitas, e desde alí foi-. ron estendéndose e ampliando o seu tráfico mercantil. Nesa vila quedan os vestixios máis antigos, pois existen documentos do século XII relativos a contratos entre os moradores cos xudeus. En Ourense, o mesmo que noutras vilas de Galicia, os hebreos estaban en inmellorables relacións cos cristiáns. Dedicábanse, como de costume, ao comercio, e compartían os cargos públicos e prebendas cos cristiáns. Consérvase un documento de concordia e concesións que por certo o populacho obrigou a asinar ao bispo Don Pascual García no cal interviñeron, entre outros, os xudeus Ruy Sánchez de Espiñenta, Ruy Lorenzo, Juan Ares e Meen Yáñez. Entre outros cargos facíanse ao prelado o de «obrigar aos veciños a gardar e vixiar polas noites á xudía Gorina Pérez, condesa de Froniesta, que facía encantamentos e ceras». (Dedicábase a curar maleficios e vender cera virxe fiada por tres doncelas que levasen o nome de María.) «Gorina foi sen dúbida da caste de Isabel Broklin, a xudía de quen descenden os «nobres» apelidos dos Fonsecas e Ulloas de Galicia e os marqueses de Alcañices, abolengo que lles iguala cos ilustres vastagos dos condados de Monterrei, A Coruña, Vilaverde e Benavente, descendentes de Ruy Capón e a súa muller, xudeus, alcabalero el e almojarife de réinaa Dona Urraca; e con estes poden contarse os que veñen dunha «Fulana Expulgamanteles», a xudía, que son entre outros, os duques de Maqueda, Medina-Sidonia e Ponce de León, como os descendentes de Dona María de Juncos, chamada «a Coneja», tamén xudía conversa, penitenciada polo Santo Oficio de Zaragoza;' os de Camarasa, Osuna e Sástago...» (15). Os xudeus de Ourense tiveron o seu aljama nunha das rúas principais, a Rúa Nova, que alá polo século XV estaba situada nas proximidades da Praza Maior e Horta do Concello; A comunidade xudía de Ourense tivo a súa judería collendo a parte que entón era coñecida co nome de Rúa Nova e alcanzaba ata a horta «dás Ouliveiras», transformada despois en rúa do Instituto e horta do Concello, e nesta última rúa, hoxe de Pereira e Praza do Bispo Cesáreo, existe aínda, a casa co número 13, que ata os nosos días conservou o nome de ?a casa dá Xudía? A construción de dous edificios que aínda se ostentan na que foi aljama, levantados no século XVI, cambiaron a face da Rúa Nova, pero non os seus moradores en absoluto. Alí foi a residir Cadórniga, o encarnizado inimigo dos hebreos. «En sitio talvez moi próximo estaba a Sinagoga, que ocupaba unha parte do terreo en que, a mediados do século XVII foron emprazadas as obras da Igrexa e colexio da Cía. de Jesús...» «En canto á forma da Sinagoga, non será fácil precisala cando nesta zona da poboación todo cambiou. O terreo que quedaba da Rúa nova está ocupado polo que hoxe é Seminario Conciliar, e non subsiste nin aínda o nome da rúa...» (ibíd.).
Alí habitaba a xente máis rica da poboación, e nalgún documento noméanse algúns dos moradores: «David ó Xudío; Samuel, Xudío; á Xudía muller de Rovio, xudío; Ou'Colondro; Ou'Zapateiro; Juan Patino é sua nai, xudíos; Salamon Tecelan (tejedor)...». E é de advertir que «de cando en cando a xustiza do Concello tivo que facer ningún embargo na Rúa Nova, dedicados ao comercio, platería, arrendadores, cobradores, alcabaleros, foron donos do movemento pecuniario da provincia, ricos en facenda, mercancías, alfaias, roupas e casas, obtendo relativa protección do clero e dos bispos»- Noutros documentos menciónase á xudía Aldonza e a un tal Salamon, «xudeu plateyro», e a un Juan Dorribo que foi encarcerado por vender no seu tablajería da Rúa dás Chousas a carne máis cara aos xudeus que aos demais veciños. No libro de acordos do Municipio, 1441, hai un que mostra a tolerancia dos xustizas de Ourense cara aos hebreos, os cales, a pesar diso, dicíase que alcumaban «nazarenos» aos cristiáns e «Capeluda» á Virxe, expresando sen ambaxes a súa aversión aos ritos católicos. E fálase de «un Meen Potiño, Jues, que por razón que tina preso no seu cadea a Mose Marcos, plateyro xudeu por rason que diso que disera et desia contra Deus é Santa María, dicindo que a Virxe parirá tres veses». Noutros documentos cítase a «David ou xudío» e a «Carrasco ou xudío» e dos seus negocios de préstamos e pezas con cristiáns, nomeándose a un Ñuño Patino, notario e xudeu.
O clero e as autoridades de Ourense eran moi benévolos coa comunidade xudía. En cambio, algúns nobres feudais, como Gonzalo Díaz Cadórniga e a súa muller, Beatriz de Castro, profesábanlles verdadeiro odio. No ano 1442 os Cadórniga colmaron de persecucións aos xudeus ourensáns «chegando á triste situación de ver arrasada a Sinagoga, destruído o «Talmud» e roubados os obxectos que ao abrigo do templo custodiábanse». Outro membro do clan cometeu unha serie de abusos contra a comunidade mosaica, que se relatan nos escritos da época: «... ítem tomaron por forza a moza de Alvaro de Mira é dormiron con ela et apancarona... ítem sen escudeiro Alvaro Gandió matou a noso desiño Alonso, xudeu». En cambio, o Concello observaba con eles a maior tolerancia, permitíndolles a fabricación e venda de rosarios, crucifixos, cálices e outros obxectos sacros; que modificasen ao seu xeito o bautismo «cando, .chamadas as súas matronas, botaban, no caldeiro de auga de socorro ao recentemente nado, alfaias, moedas de ouro e pedras preciosas, vaticinando que Divos faría rico ao neno; que chamasen «Capeluda» á Virxe e que na Sinagoga maldixesen tres veces ao día aos «nazarenos».
En Ourense, os xudeus, como en toda Galicia, gozaban de plena e total liberdade nos seus asuntos comerciais. O escribano Afonso Enríquez e Samuel Abraham tiñan poderes para contratar cos cristiáns, sen que haxa referencia de que realizasen grandes usuras, como os de Braga, a quen houbo de esixir Afonso IV que nas súas escrituras usurarias non percibisen máis de «ou terço». Con todo, o Ordenamento da raíña Catalina e o Concilio de Zamora prohibíanlles ser cambiadores, alíflojarifes e recadadores, e prescribía que non gastasen pano que custase máis de 30 maravedíes a vara, que se cortasen o pelo e a barba e que non fosen albeitares, xastres, pellejeros, tundidores, calceteros, carniceiros, etc., e que os cristiáns fuxisen do seu trato. Había, emporiso, algúns grupos que desempeñaban cargos importantes, médicos, avogados, algúns moi renombrados, como os Guadalupe, que alcanzaron elevadas dignidades.
Aquela familia Guadalupe ocupou sinalada posición na Corte de Castela. Eran dous irmáns, ambos os médicos, Antonio e Pablo, orixinarios de Castro Caldelas, de onde pasaron a Ourense. Pronto foron soados polo seu saber e a Raíña Católica colmoulles de mercés, mentres príncipes e nobres disputábanse a súa amizade. Cando morreron os Reis Católicos pasaron ao servizo do Emperador Carlos V, acompañándolle nas súas viaxes e nas súas campañas. En Italia, os Países Baixos e Alemaña, e ata en América, deixaron pegada da súa sabedoría. Algún tempo logo de estar na corte rexia convertéronse ao cristianismo, facéndoselles nobres e exentos de. toda mácula ou «Sambenito.», autorizados a usar escudo de armas e departir coa verdadeira nobreza. No escudo figuraba un león negro en campo de ouro.
Moitas outras personalidades descollaron entre os xudeus ourensáns, como Abraham Vázquez, sabio xuíz rabino ; os escribanos Afonso Enríquez, Enrique Ismael e Nuno Patino; o avogado Luís Enríquez, que pleiteó contra Jerónimo Rodríguez, tamén hebreo e avogado de Ribadavia e contra a desdichada Isabel Coronel; os Méndez, Catalina de León, Arias, Morades, todos eles moi ricos; os Caminero, Pereyra, Tecelán, Espiñenta e Samuel ; o sabio Felipe Álvarez, os catequistas Jerónimo e Domingo e moitos outros. Os Arias e os Méndez foron famosos en Allariz e en Xinzo de Limia; os Bacaredo e Oduáriz en Celanova, e os Sánchez no Avia. E é posible que fose oriúndo de Ourense o soado filósofo Benito Espiñenta ou Spinoza; iso apóiao o feito de que o marqués de Bóveda de Limia era un Espiñenta e os seus dominios na provincia de Ourense chegaban ata Verín e Valdeferre. A Sinagoga de maior importancia era a de Ourense, onde igualmente radicaba o Sanhedrín, a «Tora» e o «Talmud». Houbo outra en Allariz, e no Cartulario de Sobrado dous Monxes faise referencia a un terreo designado como «Sinagoga». En Allariz, Celanova e Ribadavia contaban os hebreos co seu Consello de Anciáns para dirixir aos seus individuos, o mesmo no espiritual que nos asuntos comerciais.
En Ribadavia, vila que ten hoxe uns tres mil habitantes, había no século XIV máis de 1.500 israelitas, que habitaban o barrio próximo ao Miño. Cando os ingleses de Lancaster atacaron Ribadavia en 1386, os moradores, sen guarnición militar, defendéronse bravamente, con axuda dos xudeus, que resistiron na muralla pola Porta Nova e o Arrabal. Ao cronista Froissart houbo de sorprenderlle a encarnizada resistencia dos moradores e os xudeus, quen perderon ouro e prata en grandes cantidades ao entrar a saco os ingleses. Estes arrasaron a aljama, pero non queimaron a vila enteira por crela útil como praza forte.
En Ribadavia entrou un bo día o lendario Pedro Madruga, quen para vingar a morte da condesa Elvira de Ziíñiga, atacada a lanzadas polo populacho queimou a vila e levou preso, entre outros, ao prior de San Clodio, nun burro e cunha ristra de allos ao pescozo dicindo, irónico, ao despedirse: «Adeus, xudeus de Ribadavia».
Era entón Ribadavia un centro de contratación que estendía as súas operacións ata Vigo e outros portos, e penetrando ao interior da provincia de Ourense concorría cos tratantes de peixe das rías, cos de cereais e viños de Santiago, Ribeiro e Amoeiro, os de panos e os prateiros de Monforte e os mercadores de ferro, bronce e estaño que proviñan das minas de toda Galicia. Así chegou a vila a ser unha das primeiras prazas de Galicia, polo seu gran tráfico mercantil. Desde mediados do século XIII tiña xa o seu albóndiga, os seus hospitais de peregrinos, lazaretos, etc. Logo de expulsados, non esqueceron os xudeus a Ribadavia, legando aos seus o recordo daquela terra amada, e así, no século XIV, volveron conversos e establecéronse nun arrabal dela vila, facendo dela en pouco un florecente emporio comercial. Non é de estrañar que os veciños de Ribadavia profesasen gran afecto aos hebreos, do cales acusaban os poboados próximos. Aínda en tempos bastante recentes representábase alí unha pantomima de xudeus e filisteos. . A expulsión dos israelitas de Galicia ocasionou un decrecimiento xeral e notorio do comercio. A Inquisición actuou duramente en Ourense, deixando o peor recordo o inquisidor Gamarra, «tanto polos intereses que arrebatou aos acusados en favor das arcas do Tribunal como pola crueldade con eles executada». Foi acusada de feiticeira a moza Constanza de Pazo, de Lamala, dicíndose que succionaba o sangue aos nenos recentemente nados. Acusouse a Juan Gómez, de Verín, por ler libros cabalísticos e os de matemáticas de Patricio Sinot, profesor de Santiago ; a Juan Asturiano, de Verín, de que «para facer arar á súa vaca tomou unha candea e varios ramos de loureiro e oliva benditos, facendo deles catro cruces e derramando cera na auga».
O Tribunal confiscou os bens dun xudeu de Valdeorras, Méndez, por valor de máis de 40.000 ducados, e o mesmo fixo cos doutros potentados, como Marcial Pereyra, Antonia de Sarabia e outros. O maior pecado dos hebreos non foi a usura, nin a hechicería, senón a delación. Por delatora mereceu o repudio dos seus a tristemente famosa Isabel Coronel. Por medo á Inquisición, que segundo os cronistas actuou en Galicia con maior dureza que no resto de España, delatábanse uns a outros coa maior vileza. A fins do século XVI non quedaba no reino un xudeu sen converterse. A partir de entón, a Inquisición de Santiago emprendeuna contra os judaizantes, deixando triste fama o visitador Pedro Gamarra na rexión galega, segundo evidencíase nuns versos populares:
«Pedro Pérez é mais ó bandullo van vos dous ata ó cabo do mundo.'»
Os xudeus de Ourense e Pontevedra, durante as persecucións, alternaban a súa vida en Galicia e en Portugal, establecéndose acá ou alá, segundo íanlles as cousas e o rancor que lles profesaban os seus denunciadores. Se un decreto refuxiáballes no país veciño, outro lles facía volver. Así permaneceron, conversos, a maioría deles.
* Extraído do libro “LOS JUDIOS ESPAÑOLES” (1957)

Fantástica viaxe a Israel desde Galicia

2007-08-31T14:10:00.000-07:00

Os amigos de AGAI - Asociación Galega de Amizade con Israel organizan unha expectacular viaxe a Israel no próximo mes de novembro. Para máis información pincha aquí

Poema de Álvaro Cunqueiro en Hebreo

2007-08-25T11:35:00.000-07:00

A dama que ía no branco cabalo
levaba un paño de seda bordado,
Na verde fror
as letras van de amor!
O cabaleiro do cabalo negro
levaba unha fita colléndolle o pelo.
Na verde fror
as letras van de amor!
No medio do río cambiaron as vistas,
el para o paño e ela prá fita.
Na verde fror
as letras van de amor!
As vistas lies virón no río cambiar
e o paño e a fita por se namorar.
Na verde fror
as letras van de amor:
Con amor vivirás !

De Álvaro Cunqueiro

Voda xudía na Festa da Istoria 2007

2007-08-24T09:18:00.000-07:00

Voda Xudía
No pasado, e hoxe en día en algúns círculos relixiosos, a elección da parella non era feita polos noivos senon pola familia e dentro desta principalmente os pais eran os que escollian o futuro do seu fillo ou filla. A cerimonia se efectuaba baixo un palio chamado Jupá. O oficiante, xeralmente un Rabino, era quen casaba á parella. Despois da cerimonia o noivo rompia cos pes unha copa de viño, mostrando a súa alegría polo casamento. Dentro da “Festa da Istoria” a voda xudía se limita a unha representación do que foi unha realidade. A actividade é seguida por centos de persoas tanto na súa cerimonia coma no percorrido polas rúas do casco historico, debido á singularidade do vestiario e os canticos sefardíes que recrean o ambiente de aquela época.
A voda xudía en Ribadavia