Un paseo polo Barrio Xudeu da miña Ribadavia

miércoles, junio 03, 2009

Isaac Abravanel, resposta ao Edicto de Expulsión


Isaac Abravanel (Lisboa, 1437 - Venecia, 1508) foi un teólogo, comentarista bíblico e empresario xudeu que estivo ao servizo dos reis de Portugal, Castela e Nápoles, así como da República de Venecia. Foi o pai do coñecido filósofo León Hebreo. Os seus antecesores pertencían a unha destacada familia de xudeus de Sevilla, que emigrou a Portugal tras as persecucións de 1391 (O seu avó, Samuel Abravanel, fora tesoureiro de Enrique II e de Juan I, de Castela). Foi tesoureiro do rei de Portugal, Alfonso V, pero, ao relacionárselle cun complot contra o seu sucesor, Juan II, fuxiu en 1483 a Castela, onde residiu primeiro en Plasencia, e posteriormente en Toledo. Foi axente probado, comercial e financeiro, de Isabel a Católica, á que prestou importantes sumas para financiar a guerra de Granada. Negouse a converterse cando o edicto de Granada dispuxo a expulsión dos xudeus de España, algo que el tentara inutilmente evitar utilizando a súa influencia sobre a raíña, e instalouse no reino de Nápoles, onde estivo ao servizo do rei Ferrante e do seu sucesor, Alfonso II. Cando o reino foi invadido por Carlos VIII de Francia, Abravanel debeu exiliarse a Sicilia co rei Alfonso II. Posteriormente residiu en Corfú, na cidade de Monopoli, no norte de África, e por último en Venecia, onde faleceu en 1508.

Carta resposta do autor ao edicto dos reis católicos, chamado edicto de Granada. O Decreto da Alhambra ou Edicto de Granada foi un decreto editado na Alhambra o 31 de marzo de 1492 polos reis recentemente chamados Reyes Católicos, Fernando de Aragón e Isabel I de Castela, no cal se expulsa a todos os xudeus da península Ibérica con termo o 31 de xullo de 1492. Por motivos loxísticos estendeuse este prazo até o 2 de agosto ás doce da noite. Fernando o Católico asinaba outro para o reino de Aragón. Ambos partían dun mesmo borrador elaborado por Tomás de Torquemada, inquisidor xeral en España.

Resposta ao Edicto de Expulsión

Isaac Abravanel


Sus Majestades:
Abraham Senior y yo agradecemos esta oportunidad para hacer nuestra ultima expresión en palabras llevando la voz de las comunidades Judías que nosotros representamos, condes, duques y marqueses de las cortes, caballeros y damas no es un gran honor cuando un judío es llamado a asistir por el bienestar y seguridad de su pueblo.
Pero es una mayor desgracia cuando el Rey y la Reina de Castilla y Aragón y por supuesto de toda España tiene que buscar su gloria en gente inofensiva.
Encuentro muy difícil comprender como todo hombre judío, mujer y niño pueden ser una amenaza la fe Católica.
Muy fuertes pero demasiados fuertes cargos.
¿Es que nosotros lo destrozamos?
Es todo lo opuesto. ¿No estáis Vos admitiendo en este edicto a confinar a todos los Judíos en lugares restringidos y de tantas limitaciones en nuestros privilegios legales y sociales sin mencionar obligándonos a usar disturbios humillantes? ¿No fueron suficientes las opresiones impuestas, no nos aterrorizo con su diabólica Inquisición? Déjeme hacer esta materia perfectamente dura para todos los presentes no dejare callar la voz de Israel en este día.
Escuchad Oh los cielos y adjudique escuchar , Rey y Reina de España por mi Isaac Abravanel dirigirme a Vos yo y mi familia somos descendientes directamente del Rey David verdadera sangre real la misma sangre del Mesías corre por mis venas. Es mi herencia y yo lo proclamo en nombre del rey de Israel.
En nombre de mi pueblo, el pueblo de Israel, los escogidos por Dios declaro son inocentes y sin culpa de todos los crímenes declarados en este abominable edicto. El crimen y la transgresión es para Vos no es para nosotros soportar el decreto sin justicia que Vos habeis proclamado hoy será su derrota y este año en el cual imagina como el año de la gran gloria será la vergüenza más grande de España. Siendo como recompensa de esta virtud individual, siendo bien reconocido que la palabra de honor es su cometido apropiado para las buenas obras nobles de modo adicional cuando un acto inapropiado se cometiera que la reputación de la persona sufriría. Y cuando los Reyes y Reinas cometen hechos dudosos se hacen daño a ellos mismos. Y como bien se dice entre más grande la persona que comete un error el error es mayor.
Errores si son reconocidos temporalmente pueden ser corregidos y el ladrillo que soporta la estructura endeble puede ser vuelto a colocar en la posición correcta. Así mismo un edicto errado si es cambiado a tiempo puede ser corregido pero objetivos religiosos han aventajado la razón y malos consejos han precedido justo razonamiento. El error de este edicto será irreversible lo mismo que estas obligaciones que proclama el Rey y la Reina míos, escuchadme bien: error ha sido su error profundo e inconcebible como España nunca haya visto hasta ahora. Vos sois los únicos responsables como armas del poder de una nación como las artes y letras dan las pautas de sensibilidades mas refinadas si Vos habeis aplacado el orgullo del Infiel Musulmán con la fuerza de su ejercito dando muestras de conocimiento del arte y la guerra por que de su estado interno de su conciencia ¿Con qué derecho sus Inquisidores recorren los campos quemando libros por miles en piras publicas?
¿Con qué autoridad los miembros de la Iglesia desean ahora quemar la inmensa biblioteca Arábica de este gran palacio moro y destruir sus preciosos manuscritos? porque, es por su autoridad mi Rey y mi Reina. En lo más profundo de sus corazones Vuestras Mercedes han desconfiado del poder del conocimiento, y Vuestras Mercedes han respetado solo el poder. Con nosotros los Judíos es diferente. Nosotros los Judíos admiramos y estimulamos el poder del conocimiento. En nuestros hogares y en nuestros lugares de rezo, el aprendizaje es una meta practicada por toda una vida. El aprendizaje es nuestra pasión que dura mientras existimos; es el corazon de nuestro ser; es la razon de acuerdo nuestras creencias para los cuales hemos sido creados. Nuestro agresivo amor a aprender pudo haber contrabalanceado su excesivo amor al poder. Nos pudimos haber beneficiado de la protección ofrecida por nuestras armas reales y Vos os pudieseis haber beneficiado de nuestros adelantos de nuestra comunidad y el intercambio de conocimientos, y digo que nos hubiésemos ayudado mutuamente.
Así como se nos ha recordado de nuestra falta de poder de modo que su nación sufrirá de las fuerzas de un desequilibrio que Vuestras Mercedes han dado su inicio. Por centurias futuras, vuestros descendientes pagaran por sus apreciados errores del presente. Vuestras Mercedes verificaran y la nación se transformara en una nación de conquistadores. Buscando oro y riquezas, viviendo por la espada y reinando con un puño de acero.
Y al mismo tiempo os convertiréis en una nación de iletrados, vuestras instituciones de conocimiento, amedrentadas por la continuación herética de extrañas ideas de otras tierras y otras gentes, no serán respetados. En el curso del tiempo el nombre tan admirado de España se convertirá en un susurro ente las naciones. España, que siempre ha sido pobre e ignorante, España la nación que mostró tanta promesa y que ha completado tan poco. Y entonces algún día, España si preguntara a sí misma: ¿que ha sido de nosotros? ¿Por qué somos el hazme reír entre las naciones? Y los Españoles de esos días miraran a su pasado porque sucedió esto. Y aquellos que son honestos señalaran a este día y a esta época lo mismo cuando esta nación se inicio. Y la causa de su decadencia no mostrara a nadie mas que a sus reverenciados soberanos Católicos, Fernando e Isabel, conquistadores de los Moros, expulsores de los Judíos, fundadores de la Inquisición y destructores de inquisitivas mentes de los Españoles.
El edicto es testimonio a la debilidad Cristiana. Esto ha demostrado que los Judíos son capaces de ganarle a los siglos. Argumento viejo sobre estas dos creencias. Esto explica el porque existen falsos Cristianos: estos los Cristianos cuyas creencias han sido sacudidos por los argumentos de que el Judío que conoce mejor. Esto explica porque la nación Cristiana se perjudicara como dice que lo ha sido. Deseando silenciar la oposición Judía, la mayoría Cristiana ha decidido no seguir argumentando eliminando la fuente del contra argumento. La oportunidad hacia el Judío no se le otorgó.
Después de hoy esta es la ultima oportunidad a traer este tema en tierra Española. En estos últimos momentos de libertad otorgada por el Rey y la Reina, y yo como representante de la Judería Española, reposara en un punto de la disputa teológica. Yo lo dejare con un mensaje de partida a pesar de que a Vuestras mercedes no os guste.
El mensaje es simple. El histórico pueblo de Israel, como se ha caracterizado por sus tradiciones es el único que puede emitir su juicio si Jesús y sus demandas de ser el Mesías, y como Mesías su destino fue de salvar a Israel, de modo que debe venir de Israel a decidir cuando debe salvarlo. Nuestra respuesta es la única respuesta que importa, o si acaso Jesús fue un falso Mesías. Mientras el pueblo de Israel exista, mientras las gentes de Jesús continúen en rechazarlo. Su religión no puede ser validada como verdadera. Vuestras Mercedes pueden convertir a todas las gentes, a todos los salvajes del mundo, pero mientras no convierta al Judío, Vuestras Mercedes no han probado nada excepto que Vuestras Mercedes pueden persuadir a los que no están informados.
Lo dejamos por este confortante conocimiento. Por que Vuestras Mercedes pueden disponer de sus poderes, nosotros poseemos la verdad por lo alto. Vuestras Mercedes podrán desposeernos de individuos, pero no podrán desposeernos de nuestras almas sagradas y la verdad histórica la cual es el único testigo nuestro.
Escuchad Rey y Reina de España, en este día Vuestras Mercedes han engrosado la lista de fabricantes de maldades contra los remanentes de la Casa de Israel si Vuestras Mercedes se empeñan en destruirnos, todos han fracasado. Mas, sin embargo, nosotros prosperaremos en otras tierras lejanas. Y doquiera que iremos, el Dios de Israel estará con nosotros. Y a Vuestras Mercedes Rey Fernando y Reina Isabel la mano de Dios los atrapara y castigara por la arrogancia de sus corazones.
Hágase a Vuestras Mercedes autores de esta iniquidad, por generaciones a venir, será relatado repetidamente como su fe no fue benevolente y como su visión fue cegada. Pero más de sus actos de odio y fanatismo, el coraje del pueblo de Israel será recordado por haberse enfrentado contra el poderoso Imperio Español y nos hemos apegado a las herencias religiosas de nuestros padres, resistiendo a los argumentos inciertos.
Expúlsennos, arrójennos de esta tierra que hemos querido tanto como Vos, per los recordaremos Rey y Reina de España como los que figuran en nuestros santos libros como aquellos que buscaron nuestros daños. Nosotros los Judíos con sus hechos en las paginas de la historia, y de los recuerdos de nuestros sufrimientos e incurrirán en mayor daño a sus hombres mas que el mal que nos ha causado.
Nosotros les recordaremos y a su vil edicto de Expulsión por siempre”

sábado, mayo 30, 2009

Petroglifo coa estrela de David en Leiro (Rianxo)

PETROGLIFO DA FOXA VELLA (DETALLE)
Por Jorge Guitián
O conxunto de gravados da Foxa Vella (Leiro, Rianxo) foi unha das primeiras estacións con arte rupestre publicadas nunha comarca na que, por aquel entón (anos 70), apenas se coñecían conxuntos e na que hoxe o número total de grupos rupestres coñecidos supera os 200. Nunha recente visita na que puiden comprobar o perto que estivo esta roca de ser afectada polas obras de desdobramento da Autovía do Barbanza, puiden fotografíar esta estrela de David de seis puntas que aparece na zona central do panel. Trátase dun motivo de orixe relativamente moderna, dado o bo estado de conservación, o tipo de asuco co que aparece gravado e a súa tipoloxía, que se superpón aos gravados de orixe prehistórica. A estrela de seis puntas, xeralmente identificada coa estrela de David aínda que non sempre teña este significado, é un motivo frecuente do repertorio medieval galego de gravados de carácter gliptográfico (gravados sobre pedras exentas ou sillares tales como marcas de canteiros, marcas de propiedade ou familiares, signos de cristianización en portas, xanelas, etc.). O acceso ao conxunto da Foxa Vella, situado nunha zona na que aparecen varias rocas con gravados, é relativamente sinxelo desde a igrexa parroquial de Leiro. Hai que tomar a pista sen asfaltar que ascende xunto ao muro da casa reitoral abandonada e continuar uns dous quilómetros até chegar a unha zona de recheo xunto á autovía. Os gravados atópanse a uns 200 metros ladeira abaixo. De todos xeitos, como o acceso é confuso, se alguén quere indicacións máis precisas pode enviarme un email:

miércoles, mayo 27, 2009

Conversos de orixe xudeu na Galicia medieval


CONVERSOS DE ORIGEN JUDÍO EN LA GALICIA MEDIEVAL

Por Gloria de Antonio Rubio
Publicado en el semanario israelí AURORA
***
La aceptación de la minoría judía por la mayoritaria sociedad cristiana, desde su llegada a territorios del reino de Castilla, estuvo profundamente influida por la posición adoptada por los reyes y tuvo dos grandes etapas cuyo punto de inflexión fue el siglo XIII.

Hasta ese momento, el siglo XIII, los judíos gozaron de una relativa libertad. Esta situación excepcional -en el resto de la cristiandad predominaba el antisemitismo y la persecución de los judíos- se explica principalmente por la necesidad de desarrollar económicamente los extensos territorios que la Reconquista ponía a disposición de los reyes cristianos. A la hora de poblar alguna ciudad o comarca, los soberanos no dudaban en acudir a todos los grupos sociales o religiosos, incluidos los judíos, concediéndoles fueros y garantías.

Sin embargo, en 1215, el Concilio de Letrán declaraba que la convivencia entre cristianos y judíos constituía un grave peligro para los primeros y convenía apartarlos de los segundos. La razón de tales discriminaciones era la perfidia de los judíos por negarse a ver en Jesús el Mesías anunciado por los profetas bíblicos y haber permitido que fuese ejecutado en la cruz. Estas indicaciones motivaron que el rey Alfonso X (1221-1284) intentase regular la vida judía con arreglo a las disposiciones conciliares. De esta manera, obligó a los judíos a vestir de una forma determinada, puso impedimentos a la relación de judíos y cristianos para prevenir una posible influencia judía sobre la vida de estos últimos y adoptó, además, medidas para que no pudieran ocupar cargos públicos o ejercer la medicina.

En la segunda mitad del siglo XIV, la victoria de Enrique II –que había adoptado una actitud antisemita- sobre su hermanastro Pedro I tuvo graves consecuencias para las comunidades judías que, entre 1366 y 1369, estuvieron al borde de la destrucción, añadiéndose, además, una importante propaganda antijudía que desembocó en una serie de “pogroms”, a partir del año 1391, durante la minoría de edad de Enrique III. Estas persecuciones trajeron consigo conversiones multitudinarias de personas deseosas de verse libres de la presión social que ejercían las masas cristianas, lo que provocó la disminución del número de judíos y, proporcionalmente, un considerable aumento de conversos.

Las conversiones, sinceras o no, se produjeron por todo el territorio pero, en general, en las regiones del Sur donde la violencia contra los judíos había sido mayor, eran más los que se sentían cristianos sólo de nombre mientras que en el Norte, donde se encuentra Galicia, existió una mayoría de conversos sinceros.

En Galicia, excepto en muy contadas ocasiones, no existe referencia documental al hecho de la conversión de un judío, por lo que es necesario recurrir a otro tipo de indicadores para afirmar la condición de converso de algunos individuos. Este puede ser el caso de “Rui Fernandes dito judeu” que figura como testigo de una donación al cabildo compostelano el 19 de septiembre de 1385. El hecho de que un nombre claramente cristiano vaya acompañado del sobrenombre judeu puede hacer referencia a su pasado judaico o al de sus antepasados y, por lo tanto, a su condición de converso.

En otras ocasiones en el mismo documento aparece tanto el nombre judío como el nombre cristiano, signo inequívoco de su conversión al cristianismo. Tal y como sucede con García Álvarez y con Judá Pérez.

La presencia de García Álvarez, arrendador de los diezmos de los puertos del mar en Galicia, se documenta en A Coruña en el año 1411. En este documento se recoge hasta tres veces el nombre cristiano, García Álvarez, unido al nombre judío, Samuel Deus Ajuda. Se dice textualmente: “Garçia Alvares que soyan chamar Don Samuel Deus Ajuda”, “Garçia Alvares que a eses tenpos chamavan Don Samuel” y “Don Samuel que agora he Garçia Alvarez”. Por lo tanto, en una fecha anterior a 1411 pero no precisada, Samuel cambió su nombre por García, señal inequívoca de su condición de converso.

Judá Pérez, escrito con muy diferentes grafías, es un nombre que aparece en la documentación gallega a lo largo de todo el siglo XV, aunque no de una manera ininterrumpida. Las noticias existentes se agrupan en torno a dos grandes períodos de tiempo, separados entre sí por casi 20 años de diferencia. El primer período abarca desde el año 1423 hasta el año 1456, momento en que Judá no pagó las fianzas solicitadas por el rey Enrique IV para recaudar las alcabalas del obispado de Ourense y perdió el arrendamiento. El segundo período se inicia el 20 de octubre de 1476 y dura, como mínimo, hasta el 15 de diciembre de 1497. En este momento Judá Pérez reclama, ya convertido en Luís Alonso, unas deudas a Galaor Mosquera y Alonso de Miranda, gallegos. La conversión queda de manifiesto en la frase “Luys Alonso, que antes se solia dezir Yuda Peres” puesto que al cambiar su nombre judío, “Yuda Peres”, por otro cristiano, “Luís Alonso”, no deja lugar a dudas sobre su bautismo.

También del análisis de las relaciones familiares puede deducirse la conversión de algunos de sus miembros. Sirvan como ejemplo Diego López -hijo del primer Judá Pérez y hermano de Abrahán- y Juan Fernández, platero de profesión, que tenía un sobrino llamado Abrahán. En los dos casos, el hecho de utilizar un nombre cristiano dentro de una familia judía es un claro indicativo de su conversión.

Los únicos casos de referencias explícitas al bautismo se documentan en Ourense, en el año 1483 y en 1504. El 9 de marzo de 1483, reunidas las autoridades concejiles en la catedral de San Martín, dieron fe de que “huna filla de mestre Abraao judío, a que posera nome Mençia, se tornara cristiana” y acordaron que aquél que se casase con ella quedaría exento de pagar tributos y gozaría de todos los privilegios que tenían los regidores de la ciudad. En 1504, en un padrón de la ciudad de Ourense, se nombra a Pedro Sánchez y Juan de Mazeyredo seguidos de las palabras Cristiano novo, lo que no deja ninguna duda sobre su nueva Fe.

Cuando los Reyes Católicos accedieron al trono se encontraron con súbditos de tres religiones: cristianos, la inmensa mayoría, musulmanes y judíos. Cada grupo se regía por sus propias leyes, tenía sus propias instituciones y pagaba impuestos distintos pero, sin embargo, todos eran súbditos de los soberanos y, por lo tanto, tenían derecho de protección. Pero, a pesar de la protección real, los judíos estaban sometidos a discriminaciones por no profesar el credo religioso de la inmensa mayoría de la población. Además, los Reyes estaban convencidos de que la presencia de los judíos practicando libremente su religión como lo hacían, constituía un peligro para la unidad de fe que estaban empeñados en conseguir. Este convencimiento se acrecentó con los viajes que entre 1477 y 1478 realizaron a Extremadura y Andalucía. En Sevilla, concretamente, se encontraron con que muchos conversos no sólo judaizaban abiertamente sino que además trataban de justificar su conducta con argumentos que rayaban el sincretismo religioso. A petición de los reyes, el arzobispo de Sevilla y el clero emprendieron una labor de predicación para convencer a los conversos y procurar que renunciasen a los ritos judaicos, la cual no tuvo efecto. En consecuencia, y a través de emisarios, Isabel y Fernando, iniciaron gestiones en Roma que culminaron con la bula Exigit sincerae devotionis que el papa Sixto IV firmó el 1 de noviembre de 1478, que los autorizaba a designar inquisidores que gozasen de la jurisdicción, potestad y autoridad de los obispos. Esta bula significaba la creación del Tribunal del Santo Oficio de la Inquisición.

Los Reyes Católicos no hicieron uso inmediatamente de la bula. Entre noviembre de 1478 y septiembre de 1480 iniciaron una nueva campaña de predicaciones tratando de aleccionar a los conversos que no obtuvo los resultados esperados. En consecuencia, el 27 de septiembre de 1480, en Medina del Campo, los reyes procedieron a nombrar a los dominicos Juan de San Martín y Miguel Morillo inquisidores para la diócesis de Sevilla. Abriendo, de este modo, un nuevo capítulo de la historia de los conversos castellanos y, consecuentemente, de los conversos gallegos.

Para la redacción del presente artículo se emplearon datos de:
- Antonio Rubio, MG. de: Los judíos en Galicia (1044-1492), A Coruña, 2006.
- Cabana Otero, A.: O Tombo H da catedral de Santiago de Compostela. Documentos anteriores a 1397, Valga, 2003.
- López Carreira, A.: “O casamento de Mencía, xudía conversa", Murguía, 3 (2004), 23-26; Libro de notas de Álvaro Afonso, Ourense, 1434, Santiago de Compostela, 2000 y Padróns de Ourense do século XV, Santiago de Compostela, 1995.
- Martínez Salazar, A.: Documentos gallegos del archivo municipal de La Coruña, La Coruña, 1915.
- Pérez, J.: Crónica de la Inquisición en España, Barcelona, 2002.

jueves, marzo 26, 2009

Enigma nazi en Galicia


El emblema del traidor está en Galicia
Texto: Salvador Rodríguez
La Opinión de A Coruña


Manuel González Pereira (primero por la izquierda entre los que están agachados) junto a sus compañeros españoles, buscadores de oro en Bolivia en la década de los 50.
La misteriosa insignia que el gallego Manuel González Pereira recibió de manos de un alemán —que podría ser un antiguo alto cargo del gobierno de la Alemania nazional socialista refugiado en América del Sur— sirvió de inspiración para la novela de Juan Gómez Jurado ‘El emblema del traidor’

Manuel González Pereira falleció hace poco más de dos años sin alcanzar a conocer el nombre de un alemán cuyo recuerdo perduró hasta su muerte y al que, paradójicamente, sólo vio en dos ocasiones: en la primera le salvó la vida y, en la segunda, accedió al préstamo de cien dólares a cambio de una extraña insignia de oro que hogaño conserva cual tesoro del capitán Flynt su hijo Juan Carlos, quien también anda empeñado en averiguar el verdadero origen de esa “misteriosa medalla” que ha servido al escritor Juan Gómez Jurado como motivo de inspiración de su última novela: El emblema del traidor.Finalizada ya la II Guerra Mundial, en torno a los últimos años de la década de los 40 del siglo pasado, González Pereira, nacido en Celanova en 1926, cumplía el servicio militar a bordo de una de las patrulleras encargadas de la vigilancia del tráfico marítimo en el Estrecho de Gibraltar cuando, inmersa en un intenso oleaje, la tripulación divisó una especie de patera a la deriva en la que apenas era perceptible la presencia de unas siluetas que alguien identificó como seres humanos vivos. Desafiando el peligro de la marejada, Pereira convenció al capitán de que se acercase a la pequeña embarcación y merced a una arriesgadísima maniobra se consiguió hacer subir a bordo a los desesperados náufragos. Eran cuatro hombres altos, de tez muy clara, que hablaban en un idioma que uno de los marineros creyó entender como alemán. “Por señas y asustados —cuenta el propio Juan Gómez Jurado— pidieron al capitán que no les llevase a España, sino a algún puerto desde el que pudieran llegar a América. Finalmente, los cuatro individuos fueron desembarcados en el puerto de Ayamonte, muy cerca de la frontera con Portugal”.Años después, Manuel González Pereira se había convertido en buscador de oro en las montañas de Bolivia, a donde había decidido emigrar en busca de fortuna y aventuras. El trabajo en la mina de González y el grupo de españoles con quienes compartía vivencias, causas y azares era duro pero tranquilo y, sobre todo, bastante productivo, aunque todavía no les proporcionase las ganancias suficientes como para hacerse millonarios. Todo iba razonablemente bien hasta que, en los primeros meses de 1952, la inminente subida al poder de Víctor Paz Estenssoro —para que nos entendamos, una especie de Hugo Chávez de la época— amenazaba los “privilegios” con los que hasta entonces se dejaba hacer a las compañías extranjeras en suelo boliviano. En los planes del gallego ya se pergeñaba una inmediata salida de Bolivia, pero lo que no podía imaginar es que, antes, iba a mantener un encuentro de lo más inesperado en una de las tabernas de Illimani en las que se reunían mineros, comerciantes y buscavidas. Gómez Jurado lo cuenta así: “Pereira, sentado en la barra, siente una mano en el hombro y se da la vuelta. Frente a él se encuentra un hombre alto y delgado, de pelo rubio y profundas arrugas en su rostro. Aunque no es mayor, se apoya con dificultad en un bastón con empuñadura de marfil, tal vez a causa de alguna herida:

El nazi Klaus Barbie y el gallego Gómez Pereira entre Vargas Llosa y García Márquez cuando era librero en Bogotá

–¿Qué quiere?— le pregunta Pereira.–Tú no me recuerdas, pero yo a ti sí —dice el extraño en castellano vacilante—. Hace unos años me salvaste la vida, a mí y a mis amigos, en el Estrecho de Gibraltar. Quiero darte las gracias y al mismo tiempo pedirte otro favor. Necesito que me prestes cien dólares. Mañana te los devolveré. Como prenda, te dejaré esto.Pereira, atónito, apenas acierta a tenderle al hombre los billetes y a tomar lo que se le ofrece como prenda.–Cúidalo bien —le dice el extraño. Es mucho más valioso de que lo que te puedas imaginar.Cuando Pereira reacciona, el otro ya ha desaparecido. Mira lo que tiene entre las manos: es un emblema de oro macizo con un diamante incrustado”.Pereira y el alemán jamás volvieron a verse, y esa fue la historia que el hijo del ourensano, el vigués Juan Carlos González Febrero, le contó al escritor “por si le valía de idea para una de sus novelas”. Pero no. De hecho, Gómez Jurado casi se había olvidado de González Pereira y del emblema cuando, en procura de motivos de inspiración para su próxima novela, llegó a sus oídos una historia, que algunos derivan en leyenda no contrastada, según la cual, antes incluso de su ascenso al poder —dato que ya se puede confirmar en la lectura de Mein Kampf (1925)—, Adolf Hitler no sólo consideraba sus principales enemigos a judíos y comunistas, sino también a los masones. Porque, frente quienes han llegado a afirmar que el Führer fue o había sido masón, lo cierto es que los odiaba a tal punto que organizó una sanguinaria operación que culminó con más de ochenta mil masones asesinados o confinados en campos de concentración. Y eso, aclaremos, en un país, Alemania, en el que la masonería tenía la mayor implantación de toda Europa. Para realizar la operación, Hitler encomendó la tarea a uno de sus hombres de confianza, Reynhard Heydritch (segundo al mando de la SS) el cual, a su vez, utilizó como brazo ejecutor a un, en esa época, joven y prometedor valor austriaco del Partido Nazional Socialista llamado Adolf Eichmann que, hoy en día, es conocido no tanto por esta labor sino por haber sido el artífice de la denominada Solución Final, esto es, de la orden de exterminio total de la raza judía.Eichmann consiguió, efectivamente, desmantelar toda la estructura de logias masónicas que en ese momento había en Alemania y, para ello, y aquí entran los acentos legendarios, se sirvió de uno de los masones de más alto rango que corrió con la ingrata misión de delatar a sus compañeros. Sería para ese traidor para quien, se especula, Hitler mandó tallar una insignia de tintes burlescos con la habitual simbología masónica en premio a los “servicios prestados” por el anónimo felón. Al conocer esta historia/leyenda, Gómez Jurado volvió a acordarse de la peripecia de González Pereira y, de paso, a preguntarse: ¿Sería el “emblema del traidor” la insignia con la que aquel alemán obsequió en Bolivia al gallego? Lejos de contestarse a sí mismo, el escritor contactó con su amigo Juan Carlos y, juntos o por separado, buscaron por todas partes expertos que pudiesen ofrecer algún tipo de explicación a las peculiares características de la insignia. Lo primero que descartaron fue que se tratase de una joya masónica puesto que, según varios especialistas, “los masones alemanes jamás utilizaban el oro para sus condecoraciones, sino otros materiales más baratos como el bronce o el cobre. Y del diamante, ni hablar”. Por otro lado, el emblema presenta unos rasgos muy singulares pues mientras el águila bicéfala y el triángulo invertido con el número 32 podrían asociarse efectivamente con la simbología masónica, la parte posterior ofrece un aspecto muy similar a las famosas cruces de hierro otorgadas por el ejército alemán a todos aquellos hombres que habían mostrado su valor en combate “más allá del deber”. Y otra rareza más: el yelmo del caballero no “ve” hacia adelante, sino hacia atrás, como si la cabeza de quien estuviese dentro diese la espalda a su interlocutor.

Hitler luce su Cruz de Hierro.

Otras posibilidades¿Sería el traidor de los masones o alguien que le conocía el hombre al que Manuel González Pereira salvó la vida y de quien recibió la insignia? Por esa tesis semeja decantarse, sin querer sostenerlo como un hecho cierto ante la inexistencia de pruebas, Gómez Jurado, pero las fechas de los acontecimientos pueden apuntar a otras teorías tan verosímiles (o no) como esa. A ellas vamos.Tras el fin de la contienda bélica entre el Eje y los aliados, el obispo austriaco Alois Hudal (hombre clave de los servicios secretos del Vaticano) y la condesa Marguerite d’Andurain (que había trabajado para Reinhard Heyndrich) lideraron la articulación de las fugas de una serie de altos cargos del III Reich desde Italia. El lujoso yate de la condesa, el Djeilan, cruzaba constantemente desde Gibraltar a la ciudad de Tánger; las huidas a través del denominado Pasillo Vaticano recibían, en su conjunto, el calificativo de operación Convento; y la organización, el de Odessa. Mediante esa vía consiguieron llegar a América los Franz Stangl (comandante del campo de concentración de Treblinka), Erich Priebke (alto cargo de la Gestapo en Italia), Reinhard Kops (responsable de la deportación de judíos de Albania) y, pásmense, también Adolf Eichmann.La de Eichmann fue, sin lugar a dudas, la fuga más complicada, todo un reto dada la fama del sujeto, pero logró finiquitarse con éxito. El país de destino del ideólogo de la Solución Final fue la Argentina de Perón, donde residió hasta que en mayo de 1960 fue secuestrado por el Mossad y enviado ante un tribunal israelí que lo condenó a muerte en sentencia ejecutada el 1 de junio de 1962. A pesar de que la residencia fija de Eichmann entre 1950 y 1960 fue Argentina, existen pistas según las cuales, con un pasaporte falso a nombre de Roberto Spee, viajó “una o varias veces” a Bolivia.Otra vez nos hacemos las preguntas de antes pero con otro protagonista: ¿Y si, en lugar de al traidor masón, Hitler hubiese decidido condecorar con la insignia que protagoniza este reportaje al propio Adolf Eichmann? ¿Y si el tal Eichmann fuese el del bastón de marfil o alguien próximo a él...? Las respuestas... en el viento.Uno de los más altos dirigentes nazis cuya residencia en Bolivia está confirmada a todos los niveles fue Klaus Barbie, jefe de la Gestapo en Francia y conocido como El carnicero de Lyon. Se ha comprobado que, tras la derrota sufrida por el nazismo, Barbie fue “protegido” por los servicios de inteligencia británicos y norteamericanos y que, en 1951, se instaló en La Paz (Bolivia) donde, a pesar de las buenas relaciones que tenía con el presidente Hugo Bánzer, tampoco semeja que le hubiera ido mal con el nacionalista Víctor Paz Estenssoro.Después de ser descubierto como criminal de guerra nazi, muchos de quienes le trataron de cerca en Bolivia no disimularon su asombro: “Pues parecía buena persona”. No obstante, Klaus Barbie estuvo metido en casi todos los fregados políticos que se sucedieron durante su estancia boliviana al punto de que se le atribuye la operación que culminó con el apresamiento y asesinato de Ernesto Che Guevara.¿Sería Klaus Barbie o alguien de su entorno quien ofreció a cambio de cien dólares el “emblema del traidor”? A ver quién se atreve a decir que no. Y a todo esto: ¿De qué traidor estamos hablando?Desde que se empeñó en averiguar el verdadero origen de esta insigina, Juan Carlos González Febrero ha recibido unas cuantas ofertas “muy generosas” por la venta de la joya. Ha respondido negativamente a todas ellas y además sostiene que no cejará en el intento hasta cerciorarse de toda la verdad posible. Mientras tanto, a él debemos que El emblema del traidor esté en Galicia.Después de haber recorrido América buscando, como dijimos, fortuna y aventuras, Manuel González Pereira se asentó como librero durante unos años en Bogotá (Colombia). Allí conoció personalmente a extraordinarios escritores como Mario Vargas Llosa y Gabriel García Márquez.Que sepa su hijo, a éstos no les contó nada de lo de los alemanes, y lo que es seguro, segurísimo, es que nunca pasó por su cabeza que un periodista le hiciese protagonizar un reportaje de título El último misterio de los nazis.

viernes, febrero 06, 2009

Las comunidades judías en la Galicia del siglo XV


Artesanos y profesionales fueron expulsados por la Inquisición en 1492
Las comunidades judías en la Galicia del siglo XV


Autor: Dra. Gloria de Antonio Rubio*

http://www.aurora-israel.co.il/articulos/israel/Sefarad/19371/


La población judía en Galicia -situada en el extremo noroeste de la Península Ibérica y que limita, en su lado más oriental, con el Macizo Galaico; al norte, con el Mar Cantábrico; al oeste, con el Océano Atlántico y al sur con Portugal- se distribuyó a lo largo de los siglos bajomedievales por todo su territorio, tal y como se muestra en el mapa adjunto.Sin embargo, no es hasta el siglo XV -excepto en el caso de Allariz y Ourense- cuando se puede hablar de comunidades organizadas pues, hasta este momento, se documenta exclusivamente la existencia de judíos viviendo aislados entre la población cristiana.Para intentar un acercamiento al número de judíos que vivieron en Galicia en este siglo, el XV, hay que recurrir a las listas de contribuciones que debían satisfacer los judíos. En Galicia se conservan datos de tributación del año 1464, 1472, 1474, 1479 y 1482. Las cantidades que figuran permiten afirmar, una vez efectuados los cálculos correspondientes, que en Galicia vivieron aproximadamente en el año 1464 un total de 1.170 individuos; en 1472 y 1474 lo harían 564; en 1479 aumentó el total de contribuyentes a 678 individuos para disminuir hasta 414 en el año 1482.Es necesario hacer hincapié en que el número de familias resultante de los cálculos anteriores se refiere solamente a individuos obligados a tributar, por lo que el número de judíos real sería ligeramente superior. Sin embargo, los judíos gallegos no fueron sino un sector muy minoritario, a veces incluso marginal, dentro del conjunto de la población cristiana.Esta población vivió fundamentalmente en núcleos urbanos, agrupada libremente en torno a una calle determinada bien distribuida por todo el recinto. La ciudad de Ourense destaca como ejemplo de una comunidad agrupada en torno a una calle principal: la Rúa Nova. En ella se ubicaba la sinagoga que era una pequeña construcción que contaba en su parte posterior con un pozo y un horno. Además, la parte de esta calle más próxima a la muralla se convirtió en judería una vez que por orden de los Reyes Católicos los judíos fueron apartados a vivir a barrios separados de los cristianos.Ribadavia contó con otra importante comunidad judía asentada, principalmente, en la Calle de la Judeiría. En esta calle se ubicaba la sinagoga y, quizá, debido a su función de estudio de la Torá y del Talmud, recibió en la documentación el nombre de Torá y no de sinagoga. Fue una pequeña construcción de piedra que en un momento no determinado, posiblemente después del año 1492, pasó a manos del convento de Santo Domingo.Otra ciudad que contó con la población agrupada en torno a una calle fue A Coruña. La documentación relativa a la comunidad judía es muy escasa pero lo suficientemente significativa como para considerar la existencia de una zona en la que vivían mayoritariamente los judíos, situada próxima a una de las puertas de la muralla. En esta zona se encontraba la Rúa da Sinoga, en la actualidad llamada Rúa de la Sinagoga, que bien podría hacer referencia a la existencia de la sinagoga en la misma.Frente a este modelo de distribución se puede presentar, como contraposición, el modelo de Tui. En esta localidad los judíos se dispersaron por la parte baja de la ciudad, por la Rúa da Oliveira o por la actual Plaza Mayor. Esta comunidad contó con sinagoga denominada también Torá, ubicada en la Rúa da Oliveira y utilizada como caballeriza después de la expulsión de los judíos.Si, como norma general, las comunidades judías organizaron su vida cotidiana dentro del recinto urbano, no lo hicieron así con sus cementerios, que se localizaron fuera del recinto amurallado de la ciudad. Existieron cementerios judíos, aunque no hayan quedado restos arqueológicos de los mismos, en Allariz, Tui y Monterrey. En A Coruña y Pontevedra, por el contrario, fueron halladas, no como fruto de una excavación arqueológica sino de la casualidad, varias lápidas sepulcrales que confirman la existencia en ese lugar de un cementerio pero que impiden conocer el emplazamiento exacto del mismo. En cuanto a la dedicación profesional de los judíos gallegos, puede afirmarse que se ocuparon fundamentalmente en las mismas actividades profesionales que los judíos de los otros reinos peninsulares. Quizá debido al tipo de documentación conservada la profesión que presenta un mayor número de referencias es la de recaudador y arrendador de tributos. En Galicia se documentan recaudadores al servicio del rey, especialmente recaudadores de la alcabala, como Judá Pérez (1423-1456), Salomón Mollío, Abrahán Cominero; de la nobleza como Judá Pérez (1476-1488) o Mosé Pérez; y de la Iglesia como, por ejemplo, Salomón Cidiacario o el anteriormente mencionado Judá Pérez (1423-1456).También la práctica de la medicina ha sido considerada siempre como una de las actividades socio-profesionales preferidas por la población hebrea. Y, ciertamente, son muy raras las comunidades judías hispanas en las que no figuren algunos de sus miembros desempeñando el oficio de físico o médico, cirujano o veterinario. En Galicia se documenta la presencia del médico don Yuda y de otro personaje del que se desconoce su nombre; de un cirujano llamado Judá y posiblemente de los veterinarios Mose Albeytar, Samuel Albeytar y Jacob Albeytar.Otra de las actividades profesionales atribuidas habitualmente a los judíos es la del comercio. Sin embargo, aunque en Galicia existe constancia documental de esta actividad desde el siglo XI, son muy escasas las noticias de los siglos posteriores, limitándose a algunos indicios de su dedicación al comercio de paños, de vino, o al comercio en tiendas.Sin embargo, la actividad profesional en que se ocupó principalmente la población hebrea hispana a lo largo de la Edad Media fue la artesanía, especialmente en oficios relacionados con el sector textil, con el trabajo del cuero y con la metalurgia. Así, son frecuentes las menciones en la documentación a judíos sastres, tejedores, sederos, traperos, zapateros, tundidores, herreros y olleros. Galicia no es ajena a esta tendencia general y existen noticias sobre un sastre, un tejedor, un zapatero, un armero pero, sobre todo, de plateros documentados en A Coruña, en Ourense y en Tui. Por su importancia, es necesario destacar al iluminador y al calígrafo de una Biblia denominada Kennicott, en honor a la persona que la descubrió. Se trata de Joseph Ibn Hayyim, iluminador, y de Moisés Ibn Zabarah, calígrafo. Moisés Ibn Zabarah declara al final del texto bíblico que realizó la Biblia para don Isaac, el hijo del fallecido ``Salomón di Braga'' y que terminó el trabajo en la ciudad de A Coruña, en la provincia de Galicia en el noroeste de España, el miércoles día tercero del mes de ``Av'' en el año 5236 de la Creación (24 de julio de 1476). La Biblia está escrita en 37 manos de papel, contiene 461 páginas, fue escrita en letra cursiva cuadrada sefardí, en tinta marrón y con dos columnas por página. La decoración está concentrada en los márgenes y en el espacio intercolumnar y no requirió que el escriba dejase espacios en blanco. La presencia de comunidades judías en Galicia se mantuvo hasta 1492. El 31 de marzo de ese año, aunque no entró en vigor hasta un mes después, los Reyes Católicos, basándose en motivos puramente religiosos, ordenaron la expulsión de sus reinos de todos aquellos judíos que no aceptaran el bautismo. Algunos decidieron quedarse y bautizarse como, por ejemplo, Pedro Sánchez y Juan de Mazeyredo, a quienes se cita en la documentación como cristianos nuevos. Otros decidieron mantenerse fieles a su fe, como Salomón y Daniel que vivían en Tui, o judíos, de los que se desconoce el nombre, que procedentes de A Coruña, Villafranca, Ferrol y Pontedeume salieron en barco desde el puerto de A Coruña con destino a Africa poniendo fin, de este modo, a más de cuatro siglos de permanencia judía en Galicia.
*Instituto de Estudios Gallegos ``Padre Sarmiento''.CSIC-Xunta de Galicia.



Para la redacción del presente artículo se emplearon datos de:


Amador de los Ríos, J. : Historia social, política y religiosa de los judíos de España y Portugal, reed., Valencia, 1994;Andrade Cernadas, J.M. : O Tombo de Celanova: estudio introductorio, edición e índices (ss. IX-XII), Santiago de Compostela, 1995;Antonio Rubio, M. G. de: Los judíos en Galicia (1044-1492), A Coruña, 2006, y ``Los judíos en Galicia: el caso de Pontevedra'', El museo de Pontevedra, LVII (2003), pp. 237-249;Armas Castro, J.: Pontevedra en los siglos XII al XV: configuración y desarrollo de una villa marinera en la Galicia medieval, La Coruña, 1992;Barral Rivadulla, D.: ``Nuevas aportaciones a la historia de la judería coruñesa, sus manifestaciones artísticas'', Sefarad, LVI 2 (1996), pp. 423-435;Cabana Otero, A. : O tombo H da catedral de Santiago de Compostela, documentos anteriores a 1397, edición y estudio, Valga, 2003;Cantera Burgos, F. y Millás Vallicrosa, J. M. : Inscripciones hebraicas de España, Madrid, 1956;Cantera Montenegro, E.: Aspectos de la vida cotidiana de los judíos en la España medieval, Madrid, 1998 y ``Minorías étnico religiosas'', ``Los reinos hispánicos ante la Edad Moderna'', 1 (1992), p. 347-437;Castro, M. y Martínez Sueiro, M.: Colección de documentos del archivo de la catedral de Orense, Orense, 1923;Ferro Couselo, X.: A vida e a fala dos devanceiros, reed. Vigo, 1996;Iglesias Almeida, E.: ``Los judíos de Tui'', Sefarad, XLVII 1 (1987), pp. 73-80;Ladero Quesada, M A.: ``Las juderías de Castilla según algunos servicios fiscales del siglo XV'', Sefarad, XXXI (1971), p. 249-264;López Carreira, A.: A cidade de Ourense no século XV, Ourense, 1998 - Libro de protocolos de Xoán García, notario de Ourense (ano 1490), Madrid, 2007 y Padróns de Ourense do século XV, Santiago de Compostela, 1995;Moxó S. de: ``Los judíos castellanos en el reinado de Alfonso XI'', Sefarad, XXXVI (1976), 37-120;Rodríguez González, A.: O Tumbo vermello de don Lope de Mendoza, Santiago de Compostela, 1995;Sánchez Carrera, M. C.: El bajo Miño en el siglo XV, el espacio y los hombres, A Coruña, 1997;Suárez Fernández, L.: Documentos acerca de la expulsión de los judíos, Valladolid, 1964;Vaamonde Lores, C.: ``¿Quién es el Aras Pardo que está enterrado en la iglesia de San Francisco de Betanzos?'', Boletín de la Real Academia Gallega, 13 (1923), pp. 339-340; yVaquero Díaz, M. B.: Colección diplomática do Mosteiro de San Salvador de Celanova (ss. XIII-XV), Santiago de Compostela, 2004

sábado, enero 24, 2009

Os xudeus na Galicia medieval. De Gloria de Antonio Rubio

Un traballo histórico magnífico de Gloria de Antonio que publican en www.amizadeconisrael.org Unha vez máis parabéns tanto aos amigos de AGAI como por suposto a autora do texto.

viernes, enero 09, 2009

jueves, enero 01, 2009

¿Que é Hamás? ¿Que pretende? ¿Como o pretende conseguir?

Imprescindible documental sobre que pretende e como a organización integrista islámica Hamas. Podes atopar máis información sobre o tema na web de AGAI: www.amizadeconisrael.org

miércoles, diciembre 31, 2008

Os habitantes das cidades


A nosa historia da editorial A Nosa Terra. Capítulo 9. "Os habitantes das cidades".

miércoles, noviembre 19, 2008

Galicia con Sderot

Nunha fantástica iniciativa, a Asociación Galega de Amizade con Israel - AGAI ven de trasladar in situ a súa solidariedade e seguro que tamén a de moitos galegos co pobo israelí de Sderot vítima do terror islamista indiscriminado de grupos palestinos. Máis información e fotografías na propia web de AGAI

domingo, octubre 19, 2008

Xudeus e conversos galegos


XUDEUS E CONVERSOS GALEGOS
Notas para unha historia pendente
Roberto González Rouco
Xudeus e conversos atoparon en Galicia un territorio tolerante onde puideron convivir sen confrontacións. Esta é a principal tese do libro, unha aproximación didáctica á historia do pobo xudeu e a súa presencia no noso país. O autor afirma que é constante a arribada de xudeus a Galicia dende as matanzas de 1391 e 1414, datas nas que principiou un anti-xudaísmo feroz en Andalucía, Estremadura ou Castela, o que obrigou aos xudeus e máis tarde aos conversos, a se refuxiar en Galicia e Portugal. 'Xudeus e conversos estaban introducidos na sociedade galega e compartían negocios, xogaban nenos cristiáns con nenos xudeus, eran membros dos concellos e tiñan oficios non permitidos aos xudeus no resto de España. Cando había conflictos entre cristiáns e xudeus, as autoridades impartían xustiza sen mirar a que crenza relixiosa pertencían'.Roberto González Rouco fai así mesmo un breve percorrido pola historia deste pobo, dende a súa entrada na Península na época do Rei David, o tempo dos romanos, suevos e visigodos, a época árabe, a inquisición... ata a loucura nazi e os tempos modernos. Esta obra Xudeus e conversos galegos. Notas para unha historia pendente recolle tamén outros aspectos históricos de relevancia como a participación dos xudeus nas revoltas irmandiñas a favor do pobo contra a nobreza, ou a súa intervención na redacción das Cantigas de Afonso X.• Título: Xudeus e conversos galegos• Subtítulo: Notas para unha historia pendente• Autor: Roberto González Rouco• Idioma: Galego• Data 1ª edición: Outubro de 2008• PVP: 17 euros• ISBN: 978-84-89323-23-0• Páxinas: 146• Medidas: 13x23 cms• Encadernación: tapa branda plastificada, con lapelas• Colección: Oeste [divulgación&ensaio]Presentación do libro -->PREZO: 17,00 €
Edita:
Alvarellos Editora
Roberto González Rouco naceu en lugo en 1957. É licenciado en Socioloxía e Ciencias Políticas pola Universidade Complutense de Madrid. Autor do libro Galicia na encrucillada (1994), esta é a súa segunda obra.

martes, octubre 14, 2008

A voda xudea (Radio Cos)


O grupo galego Radio Cos interpretando un tema do legado sefardí. A voda xudea.

lunes, septiembre 08, 2008

Ribadavia pedirá a Israel a declaración de "Xustas entre Nacións" para as tres irmás

Tocado cunha kipá, Xulio Touza, xunto co concelleiro de Cultura, Anxo Collarte, e o director xeral de Turismo da Xunta, Rubén C. Lois


EFE - 07.09.2008
Lola, Xulia e Amparo Touza formaron parte dunha rede clandestina que axudou a xudeus na súa fuxida dos nazis cara a Portugal
O Centro de Estudos Medievais de Ribadavia pedirá ao Estado de Israel a declaración de "Xustas entre as Nacións" para as irmás Lola, Xulia e Amparo Touza integrantes dunha rede clandestina que axudou a xudeus na súa fuxida dos nazis cara a Portugal. O presidente do Centro de Estudos Medievais, Xosé Luís Chao confirmou hoxe a Efe que cumprirá ese trámite tal como pediu hoxe a familia das 3 mulleres, formada actualmente polos tres netos de Lola Touza, a súa nora e varios sobriños, que asistiron á homenaxe que contou coa presenza da secretaria xeral da Rede de Xudarías de España, Asumpció Hosta. O acto permitiu recordar a Lola, Amparo e Xulia -falecidas entre os anos 1966 e 1983-, a dous taxistas e a un toneleiro protestante que fixo de intérprete nos anos 40. Durante o acto descubriuse unha modesta placa na súa casa, que foi casino, e colocáronse flores antes os seus nichos no cemiterio local. O neto de Lola, Xulio Touza, falou en nome da familia para agradecer a homenaxe e explicar a ausencia do presidente da Asemblea Sefadí Universal, Isaac Saboni, co que falou hoxe mesmo e que desistiu de asistir por un atraso no seu voo. Transmitiu, en nome de Saboni, que no ano do Talmud de 5768 (segundo o calendario xudeu) a xesta calada e heroica" das tres irmás. Touza leu varios textos alusivos á situación dos xudeus baixo o dominio nazi e do papel que xogou o escritor e libreiro Antón Patiño Regueiro por recuperar a historia no seu libro "Memorias de ferro".
Segundo Touza, Patiño Regueiro coñeceu o labor das tres irmás pola familia dun xudeu ao que axudaron e logo decidiu toparse con elas e reflectir a súa historia nun libro publicado en 2005, tres meses antes da morte do autor. O neto de Lola colocouse na cabeza un casquete litúrxico xudeu ou "kippah" para relatar a "progresiva desaparición" dos xudeus da sociedade nos últimos anos 30, dado que a estes prohibíuselles exercer calquera actividade profesional, participar no exército, criar pombas mensaxeiras ou entrar nas bibliotecas. "A xesta da miña avoa e as miñas tías vai moito máis alá do noso pobo e debe transcender fóra de Ribadavia", engadiu. Recordou que o Centro Peres pola Paz, creado en torno ao premio Nobel e presidente israelí Shimón Peres, plantou unha árbore nos montes de Xerusalén co nome de Lola, Xulia e Amparo hai tres meses, mostrou o diploma que o acredita, e aludiu ás 10.000 persoas que desde 1953 obtiveron o título de "Xustos entre as Nacións" polo seu labor de axuda aos xudeus.
O neto das mulleres homenaxeadas recordou que os requisitos para ese nomeamento son salvar a algún xudeu con risco e sen percibir nada a cambio, e expuxo a posibilidade de iniciar o trámite, ao que se comprometeu o presidente do Centro de Estudos Medievais. Pola súa banda, Asumpció Hosta dirixiuse ao centenar de persoas asistentes para dicirlles que hoxe "Ribadavia non está soa" senón que conta co apoio de 200.000 persoas de 30 países europeos integrados na Rede Sefardí que hoxe celebra o día da Cultura Xudía, conmemoración que comezou a celebrarse fai 9 anos. Declarou que o acto de Ribadavia é diferente aos demais, "marcará un antes e un despois, e darémolo a coñecer no resto de Europa para que outras cidades restauren a lexitimidade da historia coa memoria de persoas como as irmás Touza".
Pola súa banda, o secretario xeral de Turismo da Xunta, Rubén C. Lois, aludiu ao "orgullo" de ter en Ribadavia un referente tanto da tradición xudía e de tolerancia relixiosa que imperaron nos séculos XIV e XV, como para a súa vinculación posterior a través da rede clandestina de salvación.

A "lista de Schindler" das irmás Touza

Aurelio e Camilo Touza amosan a foto das súas tías ante a casa da praza de Ribadavia


As tres irmás participaron nunha rede clandestina que axudou aos xudeus a escapar dos nazis
Un artigo de Sabela Pinal para La Región
Coincidindo coa celebración o domingo da novena Xornada Europea da Cultura Xudía, Ribadavia rende homenaxe a tres irmás, veciñas da vila, que axudaron a escapar cara a Portugal a moitos europeos, entre eles xudeus, perseguidos polos nazis. A novena Xornada Europea da Cultura Xudía desenvolverá mañá domingo en Ribadavia un interesante programa de actividades, entre as que figura unha homenaxe ás irmás Lola, Xulia e Amparo Touza en recoñecemento do seu pobo natal polas vidas de moitos europeos que salvaron das garras do réxime nazi, entre elas a un bo número de xudeus. Mediante unha rede clandestina, os escapados chegaban a Ribadavia en tren e as irmás Touza conseguíanlles un refuxio seguro ata que os taxistas Xavier Míguez e Xosé Rocha trasladábanlles até Portugal. Os dous sobriños destas tres heroínas, Camilo e Aurelio Touza, residen en Ribadavia e conservan un entrañable recordo das súas tías. "Nós sabiamos que a casa dá Praza, a do noso avó, onde vivían, era un lugar de acollida e acórdome que cando eu era pequeno elas estiveron na cárcere, en torno ó ano 1940, aínda que non sabemos os motivos concretos, pero eran republicanas", sinala Aurelio Touza. O seu irmán Camilo apunta que elas nunca falaban das súas actividades clandestinas, de feito, "tiveron a un tío escondido na época de Franco durante catro anos, e foron moitas veces a buscalo pero nunca ou toparon e nin hoxe sabemos onde estivo". Ambos sobriños recordan a casa da praza como un lugar aberto para todo o mundo, onde acudían os pobres porque sabían que as propietarias eran persoas solidarias. "Lola tiña moito carácter, era moi respectada e a proba é que nunha ocasión levoulle unha nena para que a escondera a Afonso Vázquez, un veciño de Ribadavia que era franquista pero que sabía que a respectaba e que alí non a ían buscar". Son os recordos da nenez de Camilo e Aurelio Touza, que con todo, dada a discreción que mantiñan as súas tías, non se decataron até o ano 2005 da súa participación na fuga de numerosas persoas cara a Portugal. Foi a través do Centro de Estudos Medievais, que organiza esta homenaxe, como a familia e veciños de Ribadavia chegaron a saber da existencia dun libro sobre a Guerra Civil, titulado "Camiños de Ferro", do que é autor Antón Camiño. Un capítulo está dedicado precisamente á rede clandestina da que formaban parte as tres mulleres. Con todo, cando Camilo Touza tentou contactar co escritor, este falecera. "Sospeitamos que tiñan un contacto en Renfe e tamén contaban cun bispo Evanxélico chamado Ricardo Pérez, que exercía de tradutor coa xente que escondían", apuntou Camilo Touza. As irmás rexentaban un quiosco na mesma estación de Ribadavia no que vendían desde rosquillas a licores, e elas mesmas desprazábanse no tren vendendo os seus produtos até Ourense, segundo a información da que dispón o responsable do Centro de Estudos Medievais, Xosé Ramón Estévez. Lola, Amparo e Xulia non casaron e viviron xuntas na casa da praza de Ribadavia até a súa morte, en 1966, 1981 e 1983, respectivamente. Ademais de sobriños, xa que procedían dunha familia numerosa de sete irmáns, Lola Touza ten tres netos dun fillo que tivo de solteira. O domingo ás 11,30 darán comezo os actos de homenaxe en recoñecemento á coraxe destas tres veciñas de Ribadavia.

sábado, septiembre 06, 2008

Kadish por Lola, Amparo e Xulia. "As de Ribadavia".


Pedro Gómez-Valadés*

O vindeiro domingo e ao abeiro do Día Europeo da Cultura Xudía, celébrase na vila ourensá de Ribadavia un acto que a pesar da súa sinxeleza e inexplicable case anonimato, será sen dúbida un día moi especial para moitas galegas e galegos. O vindeiro domingo será o día de Lola, Amparo e Xulia, "As de Ribadavia". Tres pequenas grandes mulleres que nestes tempos confusos reconcíliannos con nós mesmos na nosa condición humana. Pequenas pola extrema sinxeleza e humildade coa que viviron e coa que foron auténticos anxos da garda de centos de seres humanos que fuxían da tolemia hitleriana. E grandes pola súa firme e valente militancia a prol da vida en tempos e lugares nos que a vida non era precisamente un ben intocable. Lola, Amparo e Xulia, salvaron da gadaña nazi a centos de xudeus que fuxían á desesperada da Europa, da nosa Europa, arrasada pola barbarie e o asasinato planificado e industrial. Na cultura xudea, na relixión mosaica, hai unhas oracións moi especiais, os Kadish, para recitar na lembranza e na homenaxe dos finados. Antón Patiño Regueiro no capítulo que no seu fermosísimo libro "Memoria de Ferro" dedica a Lola, Amparo e Xulia, compón de certo o mellor e maís fermoso Kadish que poideramos recitar na súa memoria. Con tristura non podo deixar de preguntarme que pensarían hoxe Lola, Amparo e Xulia da vergonzosa actitude do BNG ao negarse en xaneiro do ano que andamos, a subscribir no Parlamento de Galicia unha declaración institucional de Lembranza das Vítimas do Holocausto nazi. Que centos delas foran galegos republicanos non importou inexplicablemenmte ao BNG que preso da intolerancia propia do fundamentalismo de non sei que, vetou na casa común das galegas e galegos un texto de honra e lembranza. Un kadish que era tamén por Lola, Amparo e Xulia.
* Presidente de AGAI polo que expulsado hai uns meses do Bloque.

jueves, septiembre 04, 2008

Tui celebra esta fin de semana a “Xornada Europea da Cultura Xudea".


TUI CELEBRA ESTA FIN DE SEMANA AS “XORNADA EUROPEA DA CULTURA XUDÍA”

Esta mañá tivo lugar a presentación do programa da “Xornadas europeas da cultura xudía” a celebrar nesta vindeira fin de semana en Tui; na rolda de prensa participaron o alcalde tudense, Antonio F. Fernández Rocha, o concelleiro de cultura, Moisés Rodríguez Pérez, e a concelleira de turismo e medio ambiente, María José Rosada Silva.

Por vez primeira a cidade de Tui participará nas actividades que na primeira fin de semana de setembro se organizan baixo a denominación de “Xornada Europea da Cultura Xudía” e que acadan neste ano a súa novena edición. Estas actividades están organizadas en España pola Red de Juderías de España – Caminos de Sefarad, que agrupa a diversos municipios españoles que conservan testemuñas da presenza do xudeus na súa historia. O Concello de Tui está interesado en sumarse a esta agrupación de municipios e coma primeiro paso neste proceso promove a celebración desta xornada que abrangue dúas visitas guiadas ao longo desta vindeira fin de semana.

O principal obxectivo desta xornada, que se celebra en toda Europa nesta mesa data, é promover o coñecemento e o achegamento ao patrimonio xudeu que se conserva nas nosas cidades, o legado histórico de Sefarad e as xentes que o habitaban.

Para a cidade de Tui a celebración destas xornadas é un novo xeito de poñer en valor o noso conxunto patrimonial, que salienta non soio pola amplitude da súa superficie senón polos vestixios que agocha no seu interior, moitas veces incluso descoñecidos para os propios veciños de Tui.

O programa previsto é o seguinte:
Sábado, 6 de setembro de 2008 – 12,30 h.:
Visita “in situ” aos “sambenitos” do Museo Diocesano de Tui” a cargo de Jesús Casás Otero, director do Museo
Domingo, 7 de setembro de 2008 - 12,30 h.:
Visita guiada aos vestixios xudeos no conxunto histórico de Tui, a cargo de Suso Vila Botanes, historiador. Inicio da Porta da Pía.
Para o concelleiro de cultura tudense, Moisés Rodríguez Pérez, a celebración destas xornada sobre a cultura xudía patentiza nunha nova oportunidade o importante traballo que dende o Concello desenvólvese para a posta en valor do patrimonio cultural tudense e para a súa difusión. Cabería lembrar o programa de visitas didácticas para escolares celebrado na pasada primavera, ou a celebración das “Xornadas europeas de Patrimonio” que este ano terán lugar nos días 20 e 21 de setembro, logo do éxito acadado na edición do pasado ano.
De seguido a concelleira de turismo e medio ambiente, amáis de amosar a súa satisfacción pola celebración deste evento reclamou a colaboración do veciños da nosa cidade para a posta en valor do noso patrimonio, en concreto, insistiu en solicitar a colaboración veciñal para a súa limpeza, especialmente usando os contedores soterrados e non depositando o lixo noutros lugares ou colaborando na erradicación das pintadas denunciando aos seus autores.
Pola súa banda o Alcalde tudense alabou ambas iniciativas (a celebración das xornadas e petición de colaboración veciñal) pois contribuien a conservación e posta en valor do patrimonio cultural da cidade de Tui.

Coa celebración desta xornada sobre a cultura xudía rescatáse do esquecemento a importante aportación que esta comunidade realizou á vida e a historia da nosa cidade ao longo de moitos séculos. Coas visitas guiadas organizadas e a cargo de recoñecidos especialistas os asistentes poderán achegarse ao coñecemento deste aspecto da historia tudense, pois Tui é un dos principais enclaves da presenza xudía no Noroeste hispánico, aínda que as veces este coñecemento fique restrinxido ao ámbito de especialistas. Con estas actividades pretendese a difusión destes aspectos que contribuirán á valorización da historia tudense e dos monumentos que se conservan como testemuñas desta evolución histórica.

Tui e o seu pasado sefardí


Tui mostra o seu patrimonio sefardí na xornada europea da cultura xudía

O programa inclúe unha visita aos "sambenitos" e un percorrido guiado


A cidade de Tui inicia a súa proxección como punto principal da cultura xudía en Galicia coa súa participación na Xornada Europea dá Cultura Xudía que organiza en España a Rede de Xudarías. Este é un paso previo á incorporación de Tui nesta agrupación de municipios. A presentación de devandita xornada contou onte co alcalde de Tui, Antonio F. Fernández Rocha, o concelleiro de Cultura Moisés Rodríguez e a concelleira de Turismo María José Rosada Silva. Esta iniciativa desenvolverase o vindeiro sábado día 6, a partir das 12.30 horas, coa visita aos "sambenitos" que se gardan no Museo Diocesano de Tui, onde as persoas que desexen participar contarán coa explicación do seu director, Jesús Casás Otero. Os "sambenitos" son probablemente os únicos que se conservan en Europa. Trátase de lenzos que no século XVII colocábanse de lado a lado da nave da catedral e nos que aparecen debuxados os rostros de conversos, cos seus nomes que lles identificaban na sociedade de entón. O domingo, día 7, ás 12.30 horas, realizarase unha visita guiada aos vestixios xudeus que existen en Tui, contando como guía co historiador Suso Vila Botanes. Entre outros lugares, percorrerase o claustro da catedral polos signos lapidarios que testemuñan a presenza xudía, unha vivenda particular de tipoloxía medieval e a "torre do xudeu". A asistencia é gratuíta.

domingo, agosto 24, 2008

Tres mulleres en desafío

Nesta casa de soportais, onde tamén estivo o Casino de Ribadavía, vivían as tres irmáns Touza Domínguez

GALICIA HOXE 24.08.2008

O sete de setembro, a Asemblea Universal Sefardí ‘Isaac Siboni’ renderá homenaxe a tres mulleres de Ribadavia –Lola, Xulia e Amparo Touza Domínguez– por axudar a varios xudeus a fuxiren dos nazis a Portugal durante a II Guerra Mundial. A xesta heroica destas tres mulleres foi relatada especialmente polo falecido Antón Patiño Regueiro, que no seu libro ‘Memoria e ferro’ relatou o funcionamento desta rede clandestina, todo un reto á ditadura e os seus aliados nazis en plena época do terror
ROSA VEIGA
A súa "absoluta xenerosidade" é o que evoca Julio Touza cando recorda a súa avoa Lola e as súas tías Xulia e Amparo Touza Domínguez, as tres irmás de Ribadavia que serán homenaxeadas pola Rede Sefardí de España o 7 de setembro por axudar a varios xudeus, a fuxir dos nazis a Portugal, durante a II Guerra Mundial.
Touza viviu coas tres mulleres ata 1967 e repasou algúns recordos da súa infancia e detalles do que investigou sobre o labor das súas tías-avoas, como os agochos que utilizaban baixo o chan da cantina que rexentaban.
A rede de salvación de xudeus cara a Portugal, dixo, "debeu funcionar entre os anos 1943 e 1946, os anos máis duros da Segunda Guerra Mundial e na que a Alemaña nazi de Hitler decidiu exterminar os hebreos de Europa". Desde Portugal, a fuxida seguiría cara a América ou a portos de Marrocos e Alxeria, aínda que moitos hebreos quedaron alí.
Aínda que nunca lle falaron directamente ao seu neto do "que facía" para axudar os xudeus, el recorda retallos das conversacións que mantiñan entre elas, "sempre en galego" e que entón non alcanzaba a entender sobre a súa altruísta actividade.
Claro que todo isto ocorreu moito despois, "tras o peche do casino nos anos 50", no dormitorio onde vivían, unha sala de cen metros cadrados e na que habitualmente facían, "en voz alta un repaso do día, contaban anécdotas e recordaban feitos pasados".
Unha noite, cando Xulio tiña 7 anos, as irmás empezaron a falar e referíronse a Patiño e "logo de dicir que lles veu falar dun grupo de xudeus, calaron", pero "a min impactoume e quedóulleme gravada", agregou.
Antón Patiño Regueiro foi un libreiro e escritor de Monforte de Lemos, quen posteriormente reuniu no libro Memoria de ferro -publicado en 2005, pouco antes da súa morte- relatos sobre a represión franquista no que figuran catro páxinas dedicadas ás irmás de Ribadavia e a outros tres membros da súa rede clandestina.
Touza, que viviu coas mulleres ata que morreu a súa avoa Lola en xuño de 1966, investigou pola súa conta e contactou nos anos 70 con persoas que coñeceron a Patiño en Santiago de Compostela e que achegaron os datos "suficientes para descubrir a absoluta xenerosidade das miñas tías", subliñou.
Nese sentido, dixo que na Guerra Civil, as tres foron apresadas en varias ocasións por lles daren comida e bebida aos presos do cárcere situado no actual Concello de Ribadavia enfronte "de onde elas vivían e tiñan o casino", agregou.

miércoles, agosto 20, 2008

A tafona de Herminia en Ribadavia


Xosé Lois García

Na travesa da Porta Nova de Arriba, no gueto xudeu de Ribadavia, está a antiga tafona (forno) de Herminia Rodríguez Carballal que prodixiosamente vive da artesanía reposteira, unha tradición hebrea que os sefarditas de Ribadavia practicaron. Unha tradición que foi desartellada pola expulsión dos xudeus e perseguida pola canónica católica. Pese ao acervo inquisitorial, o espazo clandestino non deixou esmorecer esa fecunda tradición gastronómica. A culinaria sefardita que tantas inventivas procesou nos diversos espazos da península Ibérica e que introduciu receitas tan distintas e sempre en función dos produtos que se daban neses espazos e, tamén, en función da climatoloxía. Nesa impetuosa Ribadavia, sempre en desafío cos que tentaron matar a lembranza e a saudade daqueles meritorios xudeus que crearon cultura e arte, nada rudimentaria, que articularon unha serie de pratos que enaltecen a cociña ibérica. Os nosos xudeus tamén fomentaron en Galiza unha distinguida variedade de doces que enalteceron a calidade da nosa gastronomía. Pese a que os axentes inquisitoriais silenciaron esa inventiva do bo comer e beber, rexorde en Ribadavia boa parte da repostería que floreceu e lle deu pulo a esta vila, capital do Ribeiro. O orgullo renacido e novamente contemplado nesa artesanía de ingredientes, como a que fai a Herminia na súa tafona.

A variedade de doces con múltiples sabores veñen configurar a recuperación dunha cultura étnica que practicaron os xudeus galegos. Unha cultura, a da diversidade, lexitimamente nosa, que tivo raíces e da que agora podemos contemplar a súa floritura orixinal. Como orixinal é a reconstrución de parte daquela dieta de sobremesa que a señora Herminia esplendidamente ofrece, lexitimando unha estética orixinaria. No mostrador da entrada do forno observamos o hexagrama hebreo (máis coñecido por estrela de David ou selo de Salomón). Herminia afánase amablemente por informar sobre seus produtos e a primeira información que nos dá é a través dun pequeno folleto que indica: "Tafona da Herminia, doce artesanal especialidade en doces hebreos", e no interior do mesmo especifícanse os seguintes: "Bocadiños de améndoas, elaborado con améndoas e canela". "Kamisch-Broit, elaborado con noces ou améndoas". "Mamul, ingredientes básicos: froitos secos, pétalos de mapoulas e augas de azar". "Ma"Amul, ingredientes básicos: crema de dátiles e auga de rosas". "Ghora Yebah, elaborado con fariña integral de abelá". "Mostachudos, ingredientes básicos: noces e cravo de olor". "Bocadiños de dátiles, ingredientes básicos: dátiles, noces e azucre integral moreno". "Kupferlin, elaborado con fariña integral de améndoa". "Kijelej de Mon, elaborado con sementes de mapoulas". "Masiñas de mapoulas, ingredientes básicos: sementes de mapoulas e esencia de vainilla". "Cardamomo, ingredientes básicos: améndoa e cardamomo".

A presenza de todos estes ingredientes tan particulares e nada exóticos configuran unha creatividade orixinal que grazas á sabedoría dos antigos sefarditas e ao bo facer da Herminia renacen neste espazo tradicional que os xudeus lexitimaron e que cruelmente tiveron que abandonar estes eidos por culpa da asasina espada e pola brasa ardente do integrismo católico. Perseguindo, liquidando e prohibindo aos que tiñan outras prácticas alleas aos destes perversos inquisidores. Así foi como Ribadavia floreceu cos xudeus e coa idea única católica decapitaron un proceso progresista que os diferentes construíron pacientemente. Polo tanto, é moi valioso o labor de Herminia, traballando esas figuriñas de pan, dando forma e sabor a eses doces que os xudeus de Ribadavia degustaban en témporas de liturxia que o Pentateuco esixía, e outras que formaban parte da dieta e que están novamente redimidas.

A nosa Biblia Kennicott ao público na Coruña


A nosa Biblia Kennicott, a biblia xudía de Galicia
Desde 18/07/2008 ate o 15/09/2008

A Biblioteca Municipal de Estudos Locais mostra algúns libros sobre a historia de A Coruña coincidindo co 800 aniversario da súa fundación e presenta unha serie de libros que tratan de cómo era a cidade herculina por aquela época: vida, comercio, urbanismo, literatura, música, educación... Entre as obras que se poden ver, destaca unha reproducción facsímil da Biblia Kennicott, que se terminou en 1476 na principal escola de iluminadores hebreos de Europa que funcionaba na A Coruña e cuxo orixinal se conserva na Universidade de Oxford. A mostra poderá ser visitada ata o próximo 15 de setembro de 2008 na propia Biblioteca.
Biblioteca Municipal de Estudos Locais rúa Durán Loriga 10, 1º. 15003 A Coruña - Tel.: 981 184 386 Extensión: 16091 (mostrador) - Fax: 981 184 385 - bestudiosl@coruna.es

miércoles, julio 30, 2008

Homenaxe a tres irmás de Ribadavia por axudar aos xudeus a fuxir dos nazis


Homenaxe a tres irmás de Ribadavia por axudar aos xudeus a fuxir dos nazis

En setembro vinte localidades españolas celebrarán a IX Xornada Europea da Cultura Xudía, entre as que se atopa o pobo de Ribadavia. Dentro das celebracións realizarase unha homenaxe ás irmás Lola, Amparo e Xulia Touza Domínguez de Ribadavia (Ourense) por axudar a numerosos xudeus na súa fuxida dos nazis cara a Portugal durante a Segunda Guerra Mundial. Estas tres irmás axudaron aos xudeus perseguidos polo nazismo a escapar, proporcionándolles un lugar no que esconderse para despois levalos en automóbil até Portugal. Un proceso que levaron adiante durante os anos da Segunda Guerra Mundial de forma clandestina. Un dos organizadores do evento, Xosé Ramón Estévez, explicou que a historia das irmás Touza é descoñecida para os seus veciños da vila ourensá «a pesar de que vivían a cinco metros da praza Maior no Barrio Xudeu e atendían unha cantina circular da estación de tren de Ribadavia e todo o mundo recordaas por iso». Segundo Estévez, só queda constancia da actividade clandestina das tres irmás nun relato do escritor e libreiro Antón Patiño Regueira que recolleu na súa obra "Memoria de ferro" os retratos dos seus compañeiros de mocidade antifranquista. Segundo Patiño, Lola, Amparo e Xulia vendían no seu quiosco melindres, rosquillas, pavías de Beade e Vieite (Leiro), licor café e viños do Ribeiro «e da venda obtiñan o necesario para manter a súa vivenda na vila».

TRABALLO EN SEGREDO

Tras a Guerra Civil, as tres irmás, segundo o relato de Patiño, se «xuramentaron» para crear unha rede de apoio aos xudeus perseguidos en Europa e encargábanse de envialos a Portugal coa complicidade dun familiar taxista e outro amigo con vehículo. As mulleres escondían primeiro aos fugitivos na súa propia casa e pola noite enviábanos á fronteira nos vehículos amigos pola estrada que cruza Arnoia, Cortegada e Ponte Barxas. A primeira en falecer foi Lola, en 1966, logo Amparo en febreiro de 1981 e Xulia en xuño de 1983 e están enterradas nun grupo de nichos do cemiterio de Ribadavia, xunto cos seus outros catro irmáns, e alí recibirán unha homenaxe en forma de ofrenda floral prevista para o día 7 de setembro. Este será un dos cen actos previstos para os primeiros días de setembro nas vinte vilas e cidades de España e outras de trinta países europeos máis, integradas na rede de Xudarías e noutras cinco que farán de colaboradoras

La Región.26.07.08

sábado, julio 26, 2008

domingo, julio 06, 2008

O meu tío xudeu


Grazas ao enorme traballo de www.galiza-israel.org descubro este libro de Antón Patiño no que aparece o seguinte fermoso texto:
O meu tío xudeu
Por Antón Patiño Regueira

Rafael Maceiras, artista toneleiro, mantiña taller de honra na Moura coruñesa. Os seus ollos eran azuis e a súa ollada tan doce que cativaba os que o vían laborar sempre con kippah. Admiraban nel as maneiras suaves no facer e o seu falar mu­sical e vagaroso coas palabras. Era o meu tío avó. Xudeu practicante en 1930, sentía por el todos os meus respectos. Teño matinado sempre sobre as súas orixes e no meu miólo aboiaban sen resposta certa. Que apelidos xudeus serían os seus? Cal sería a súa familia de orixe antes de lle ordenar a conversión? Pertencera as familias que non cederán na diáspora sefardí? Nunca o souben. Tampouco se chegara dos ramallos xudeos que asentaran en Monforte e Ribadavia ou se emparentaba coa xudaría doceira de Sober. Nin se tina liña cos que moraban en Compostela mantendo apelidos dos xudeus galegos conversos: os Castiñeira, Sobreira e Moreira, os Carballo, Maceira ou Moure.

Aínda o meu tío soubo do insulto de marraos adicado a eles. Como os que, ano si ano non, recibían os da Calexa de Monforte logo de seren acusados de meter o Cristo da Régoa nunha bogada quente. Algún veciño daba en correr a voz e mesmo que escoitara os berros do Xesús escaldado pola auga férvida para, decontado, comezar o saqueo de tendas e negocios. Voltaban os xudeus a refacer os seus comercios e, como formigas, de novo prendían un labor para eles de vida e esperanza. Novas transaccións e novos acopios até o día que calquera outro veciño, tamén comerciante, viñese outravolta co contó do Cristo da Bogada. O que aínda hoxe se mostra na igrexa da Régoa.

Cando poucos xudeus quedaban xa por espolicar acabou a lenda dos laios do cristo escaldado. Os da Calexa foron encartando e o tempo foi dispersándoos e entrelazando coas familias veciñas. Xa ninguén preguntou se eran conversos ou cristiáns vellos. Mais ao meu tío Rafael Maceiras si llo fíxeron. Víriase obrigado a se achegar case todos os días ao cuartel da garda civil despois de xullo de 1936. Querían saber das prácticas dos xudeus da Coruña aqueles beneméritos que construían polo ruin o seu imperio de terror. Petaban tamén na ventá do meu tío avó no taller da Moura cando lle entraba a vea a calquera parella camiñeira da garda civil. A súa horta eterna chegoulle, logo de sufrimentos para el e a súa familia, quizais ala en Xudea como soñaba. Rafael Maceiras, construtor de sellas, baldes e bocois. o meu tío, era un santo de ben e un artista toneleiro.
"Memoria de ferro". Edicións A Nosa Terra (2005)